سوفی هاردک
منبع: بیبیسی | ترجمه اختصاصی: تحریریه اکو اسکوپ
با گسترش روزافزون مزارع بادی در سراسر جهان برای تحقق اهداف اقلیمی و دستیابی به کربن صفر، پدیدهای نگرانکننده به نام «دزدی باد» توجه پژوهشگران و سیاستگذاران را به خود جلب کرده است. بر اساس مطالعات علمی، برخی مزارع بادی بهطور ناخواسته موجب کاهش سرعت باد در مناطق پیرامونی میشوند و بدین ترتیب، بازدهی مزارع همسایه را کاهش میدهند.
دزدی باد چیست؟
به گفتهی پیتر باس، دانشمند ارشد شرکت هلندی Whiffle که در حوزه انرژی تجدیدپذیر و پیشبینی آبوهوا فعالیت دارد، توربینهای بادی هنگام تولید انرژی، بخشی از انرژی باد را جذب میکنند که این امر موجب کاهش سرعت باد در پشت توربینها میشود. به این پدیده، اثر سایه یا دنباله (Wake Effect) گفته میشود.
این اثر، بهویژه در مزارع بادی بزرگ و متراکم فراساحلی میتواند تا بیش از ۱۰۰ کیلومتر امتداد داشته باشد و تولید برق در مزارع پاییندست را تا بیش از ۱۰ درصد کاهش دهد. همین کاهش بازدهی، عامل بروز تنشهایی میان شرکتهای فعال در این حوزه شده است.
آیا باد قابل دزدی است؟
اگرچه برخی این پدیده را «دزدی باد» مینامند، اما ایریک فینسرآس، وکیل نروژی متخصص در حقوق انرژیهای تجدیدپذیر، معتقد است این اصطلاح دقیق نیست؛ چرا که «باد» منبعی قابل تملک نیست. با این حال، وی هشدار میدهد که آثار منفی این پدیده میتواند به اختلافات مرزی و تنشهای حقوقی میان کشورها نیز منجر شود، بهویژه در مناطقی مانند دریای شمال و بالتیک که به مراکز توسعهی گسترده انرژی بادی تبدیل شدهاند.
دغدغههای روزافزون در اروپا
در بریتانیا، که متعهد شده تا سال ۲۰۳۰ انرژی مورد نیاز خود را از منابع تجدیدپذیر تأمین کند، پروژهای پژوهشی با محوریت اثرات سایه در حال اجراست. پابلو اورو، پژوهشگر مهندسی عمران در دانشگاه منچستر، میگوید: «برای تحقق اهداف کربن صفر، باید تا سال ۲۰۳۰ ظرفیت فعلی نیروگاههای بادی سه برابر شود. این یعنی در کمتر از پنج سال، هزاران توربین جدید باید مستقر شود.»
او تأکید میکند که نزدیکی بیش از حد مزارع بادی به یکدیگر میتواند منجر به کاهش راندمان و بروز اختلافات شود. به گفتهی او، با بزرگتر شدن اندازهی توربینها – که پرههایی به طول بیش از ۱۰۰ متر دارند – اثر سایه نیز شدیدتر خواهد شد.
مخاطرات سرمایهگذاری و رقابت برای «بهترین مکان»
فینسرآس با اشاره به هزینههای هنگفت ساخت نیروگاههای بادی فراساحلی، خاطرنشان میکند که حتی کاهش اندک در پیشبینی تولید برق میتواند یک پروژه را از منظر اقتصادی غیرقابل توجیه کند. به همین دلیل، توسعهدهندگان ممکن است برای پیشدستی در بهرهبرداری از «بهترین مکانها» به رقابت بپردازند؛ رقابتی که میتواند منجر به نادیدهگرفتن سایر ملاحظات زیستمحیطی شود.
خطر تنشهای فرامرزی
در حال حاضر، اغلب اختلافات مربوط به اثرات سایه در داخل کشورها – مانند میان شرکتهای بریتانیایی – گزارش شدهاند. اما اورو هشدار میدهد که این اختلافات میتواند ابعاد بینالمللی پیدا کند: «اگر فردا دعوایی میان یک مزرعه بادی در انگلستان و دیگری در هلند یا فرانسه رخ دهد چه؟ هرچه زودتر باید چارچوبی برای حل چنین اختلافاتی تدوین شود.»
راهحل چیست؟
فینسرآس پیشنهاد میدهد که کشورهای اروپایی مانند آنچه در زمینه منابع مشترک دریایی نظیر ذخایر نفتی یا شیلات انجام دادهاند، برای مدیریت منابع بادی نیز به همکاری و وضع مقررات شفاف بپردازند. به باور او، سابقهی همکاریهای سیاسی میان کشورهای اروپایی میتواند بستری مناسب برای مدیریت این چالش فراهم کند.
نگاهی فراتر از اروپا
این تنها اروپا نیست که با چالش «اثر سایه» مواجه شده است. کشورهایی مانند چین نیز در حال گسترش سریع مزارع بادی فراساحلی هستند و پژوهشگران چینی نیز نسبت به تأثیرات فزایندهی این پدیده هشدار دادهاند.
پابلو اورو در پایان میگوید: «اگر میخواهیم به کربن صفر برسیم، باید این مسائل را بهدرستی درک کنیم و مدلسازیهای دقیقی انجام دهیم. تنها در این صورت است که میتوانیم اعتماد توسعهدهندگان و سرمایهگذاران را جلب کنیم و آیندهای پایدار بسازیم.»
