نکات کلیدی
- آنتونیو گوترش هشدار داد گفتار نفرتپراکنانه با سرعتی بیسابقه در حال گسترش است.
- سازمان ملل «طرح اقدام مسقط» را برای تقویت نقش رهبران سنتی و بومی در صلحسازی معرفی کرد.
- گوترش گفت پلتفرمهای بیضابطه و هوش مصنوعی به تشدید نفرتپراکنی کمک کردهاند.
- دبیرکل سازمان ملل بر مسئولیت دولتها، شرکتهای فناوری و جامعه مدنی در پیشگیری از نسلکشی و جنایتهای گسترده تأکید کرد.
- سازمان ملل هشدار داد مقابله با نفرتپراکنی نباید به ابزاری برای خاموش کردن آزادی بیان تبدیل شود.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، با هشدار درباره گسترش سریع گفتار نفرتپراکنانه در جهان اعلام کرد این پدیده تهدیدی جدی و فزاینده برای صلح و امنیت است و میتواند چرخهای خطرناک را ایجاد کند که به نسلکشی و دیگر جنایتهای گسترده منجر شود.
رونمایی از طرح اقدام مسقط
به گزارش پایگاه خبری گزارش سبز، گوترش روز پنجشنبه در مقر سازمان ملل در نیویورک و همزمان با رونمایی از «طرح اقدام مسقط» سخنرانی کرد؛ ابتکاری که بر نقش رهبران سنتی و بومی در ترویج صلح، کاهش تنشها و تقویت همبستگی اجتماعی تأکید دارد.
دبیرکل سازمان ملل در این مراسم گفت گفتار نفرتپراکنانه «جوامع را تقسیم میکند، گروههای انسانی را از انسانیت تهی نشان میدهد و زمینه را برای خونریزی فراهم میسازد.»
او افزود این پدیده تصادفی نیست، بلکه «عامدانه» است و در الگوی رفتاری تقریبا همه نسلکشیها و جنایتهای گسترده جایگاهی محوری دارد.
نقش کلیدی رهبران سنتی و بومی
گوترش تأکید کرد شکستن این چرخه خطرناک نیازمند اقدام در چند سطح است؛ از آموزش و حمایت از افرادی که هدف نفرتپراکنی قرار میگیرند تا مداخله جدیتر دولتها و شرکتهای فناوری و تعامل عمیقتر با رهبران سنتی و بومی.
به گفته او، این رهبران شناختی دقیق از واقعیتهای محلی دارند و از احترام و اعتماد مردم خود برخوردارند. همین جایگاه میتواند به کاهش تنشها پیش از تشدید بحران کمک کند.
دبیرکل سازمان ملل همچنین گفت تجربه زیسته رهبران سنتی و بومی باعث میشود میانجیگریها و توافقهای محلی برای حل اختلافات، با احتمال بیشتری پذیرفته، اجرا و پایدار شوند.
نفرتپراکنی در عصر هوش مصنوعی
گوترش هشدار داد گفتار نفرتپراکنانه اکنون «سریعتر از همیشه» گسترش مییابد؛ روندی که به گفته او، با فعالیت پلتفرمهای بیضابطه و تشدید اثرات هوش مصنوعی تقویت شده است.
او یادآور شد که دولتها مسئولیت اصلی پیشگیری از نسلکشی و دیگر جنایتهای گسترده را بر عهده دارند، اما مقابله با نفرتپراکنی تنها وظیفه دولتها نیست و همه جامعه باید در این زمینه نقشآفرینی کند.
«طرح اقدام مسقط» حاصل یک فرایند چندذینفعی است که با هدایت سلطنت عمان، دفتر سازمان ملل در امور پیشگیری از نسلکشی و مسئولیت حمایت و شبکه رهبران دینی و سنتی صلحساز تهیه شده است.
این ابتکار با میزبانی مشترک ائتلاف تمدنهای سازمان ملل نیز همراه بوده است؛ نهادی که مأموریت آن ترویج جوامع صلحآمیز، فراگیر و عادلانه از مسیر گفتوگوی میانفرهنگی و میاندینی است.
سندی بر پایه همزیستی و اعتماد متقابل
محمد بن سعید المعمری، وزیر اوقاف و امور دینی عمان، در این نشست گفت: «زمانی که کشور من، عمان، تصمیم گرفت طرحی برای صلح و توسعه به جهان ارائه کند، آن را تنها با جوهر ننوشت.»
او افزود عمان این سند را بر پایه دههها ارتباط انسانی و همکاری مشترک تدوین کرده و آن را «سنگ به سنگ» بر اساس تجربه همزیستی، اعتماد متقابل و کار مشترک ساخته است.
چهار حوزه اقدام برای دولتها
دبیرکل سازمان ملل گفت طرح اقدام مسقط یادآور این واقعیت است که گفتار نفرتپراکنانه هم نشانه هشداردهنده نزدیک شدن خشونت است و هم عاملی که سرعت وقوع آن را افزایش میدهد.
او چهار حوزه اصلی را معرفی کرد که کشورهای عضو سازمان ملل میتوانند در آنها نقش مؤثری ایفا کنند.
نخست، دولتها باید پاسخگویی پلتفرمهای دیجیتال را تقویت کنند و اطمینان یابند که ایمنی کاربران از مرحله طراحی محصولات و خدمات آنلاین در نظر گرفته میشود.
گوترش گفت نمایندگان کشورها در ماه آینده فرصت خواهند داشت بخشی از این نگرانیها را در نخستین گفتوگوی جهانی درباره حکمرانی هوش مصنوعی بررسی کنند.
دوم، کشورها باید ظرفیتهای محلی برای پیشگیری و میانجیگری را تقویت کنند. این اقدام میتواند شامل آموزش پایش و گزارشدهی حقوق بشر، ارائه راهنماهای عملی درباره روشهای غیرخشونتآمیز برای مقابله با نفرتپراکنی و تحریک به خشونت، مربیگری بر اساس استانداردهای بینالمللی و ارزشها و سنتهای محلی و همچنین آموزش برای ترویج احترام به تنوع و عدم تبعیض باشد.
گفتوگو، همکاری و شمول اجتماعی
سوم، کشورهای عضو باید از گفتوگوهایی حمایت کنند که به درک متقابل و انسجام اجتماعی کمک میکند.
آنها همچنین باید از رهبران سنتی و بومی برای مقابله با روایتهای نفرتآمیز حمایت کنند؛ از جمله از طریق باز کردن گره اسطورهها و باورهای نادرست، رد ایدئولوژیها و شایعات آسیبزا، محکوم کردن تحریک به خشونت و ترویج مدارا و همزیستی.
چهارم، گوترش خواستار همکاری عمیقتر میان رهبران سنتی، بومی و سیاسی شد. این همکاری میتواند با افزایش فرصتهای میانجیگری رهبران سنتی و بومی در منازعات محلی و تدوین راهنماهای سیاستی درباره سازوکارهای محلی برای مقابله با گفتار نفرتپراکنانه و پیشگیری از جنایتهای گسترده دنبال شود.
مشارکت جوانان، زنان و رهبران دینی
دبیرکل سازمان ملل گفت تلاشها برای پیشگیری از گفتار نفرتپراکنانه و جنایتهای گسترده باید رهبران سنتی و بومی را «در مرکز» قرار دهد؛ از جمله رهبران دینی، رهبران جوانان و رهبران زن.
او تأکید کرد مشارکت معنادار زنان در این حوزه اهمیت ویژهای دارد و در این زمینه به قطعنامه ۱۳۲۵ شورای امنیت سازمان ملل درباره زنان، صلح و امنیت اشاره کرد؛ قطعنامهای که در سال ۲۰۰۰ تصویب شد.
مرز مقابله با نفرتپراکنی و آزادی بیان
گوترش همچنین تصریح کرد دولتها بر اساس حقوق بینالملل تعهدات روشنی برای مقابله با تحریک به نفرت، ترویج شمول اجتماعی، احترام به تنوع و تقویت همبستگی دارند.
با این حال، او هشدار داد تلاش برای مهار گفتار نفرتپراکنانه نباید به ابزاری برای خاموش کردن آزادی بیان تبدیل شود.
دبیرکل سازمان ملل افزود: «در عین حال، آزادی بیان هرگز نباید بهانهای برای انتشار پیامهای آسیبزا باشد.»
او تأکید کرد سازمان ملل به پیشبرد «راهبرد و طرح اقدام سازمان ملل درباره گفتار نفرتپراکنانه» و «اصول جهانی برای سلامت اطلاعات» ادامه خواهد داد؛ اصولی که به گفته او، نقشه راهی برای ایجاد زیستبوم دیجیتال امنتر و اخلاقیتر است.
گوترش در پایان گفت: «با هم میتوانیم جوامعی فراگیر، عادلانه و صلحآمیز بسازیم؛ جوامعی که همه مردم شایسته آن هستند.»
