نکات کلیدی
- SBTi نسخه نهایی استاندارد Corporate Net-Zero Standard Version 2.0 را برای ارزیابی و پیگیری تعهدات کربنزدایی شرکتها منتشر کرد.
- رویکرد تازه «بهترین تلاش» به شرکتها اجازه میدهد در صورت استفاده از همه ابزارهای در اختیار خود، حتی با وجود عقبماندن از هدف، همچنان در چارچوب SBTi باقی بمانند.
- شرکتها بر اساس اندازه و زمینه ملی به دو رده A و B تقسیم میشوند؛ الزامات رده A سختگیرانهتر است.
- همه شرکتها باید برای انتشارهای Scope 1 و Scope 2 هدف کوتاهمدت پنجساله تعیین کنند، اما هدفگذاری Scope 3 فقط برای شرکتهای رده A الزامی است.
- چارچوب جدید «مسئولیت انتشارهای جاری» در ابتدا داوطلبانه است، اما برای شرکتهای رده A پس از سال ۲۰۳۵ به حمایت از حذف کربن گره میخورد.
بازنگری بزرگ در استاندارد خالص صفر شرکتها
به گزارش پایگاه خبری گزارش سبز، ابتکار اهداف مبتنی بر علم یا SBTi نسخه ۲.۰ استاندارد Corporate Net-Zero Standard را منتشر کرد؛ استانداردی که به عنوان چارچوب اصلی این نهاد برای سنجش، اعتبارسنجی و پیگیری تعهدات کربنزدایی شرکتها شناخته میشود.
این نسخه تازه که بهروزرسانی مهم استاندارد پرچمدار SBTi محسوب میشود، با هدف پشتیبانی از هدفگذاری اقلیمی مبتنی بر علم و نزدیکتر کردن تعهدات شرکتها به اجرای واقعی برنامههای کاهش انتشار منتشر شده است.
یکی از مهمترین تغییرات در استاندارد جدید، استفاده از چارچوب «بهترین تلاش» است. بر اساس این رویکرد، شرکتها در صورتی که به اهداف تعیینشده نرسند، الزاماً از چارچوب SBTi خارج نمیشوند؛ مشروط بر آنکه نشان دهند از همه ابزارهای در دسترس برای کاهش انتشار استفاده کردهاند و درباره موانع اجرایی، محدودیتها و اقدامهای جبرانی خود شفاف گزارش دادهاند.
SBTi در این نسخه تأکید کرده است که برخی عوامل خارج از کنترل شرکتها میتواند بر سرعت پیشرفت آنها اثر بگذارد. بنابراین، تمرکز استاندارد جدید فقط بر تحقق عددی هدف نیست، بلکه بر کیفیت برنامه اجرایی، میزان استفاده از ابزارهای کاهش انتشار و شفافیت در گزارشدهی نیز قرار دارد.
فرانچسکو استاراسه، رئیس هیئت امنای SBTi، در مقدمه استاندارد جدید تأکید کرده است که انتظار اصلی از شرکتها، تعیین اهداف علمی همراه با برنامه اجرایی قابل اتکا، بهکارگیری همه ابزارهای تحت کنترل، شفافیت درباره موانع و توضیح اقدامهایی است که برای رفع این موانع در طول زمان انجام میدهند.
از هدفگذاری تا اجرای واقعی
SBTi در سال ۲۰۱۵ با هدف تبدیل هدفگذاری زیستمحیطی مبتنی بر علم به یک رویه رایج در شرکتها تأسیس شد. وظایف اصلی این ابتکار شامل تعریف و ترویج بهترین رویهها در کاهش انتشار و هدفگذاری خالص صفر، ارائه پشتیبانی فنی به شرکتها و ارزیابی مستقل اهداف کاهش انتشار است.
این نهاد نخستین نسخه استاندارد Corporate Net-Zero Standard را در سال ۲۰۲۱ منتشر کرد و فرایند بازنگری و بهروزرسانی آن را در سال ۲۰۲۴ آغاز کرد. انتشار نسخه ۲.۰ پس از آن انجام شده که SBTi بهتازگی راهبرد پنجساله جدیدی را معرفی کرده است؛ راهبردی که تمرکز این نهاد را از صرفاً هدفگذاری و اعتبارسنجی، به پشتیبانی از اجرای اهداف اقلیمی شرکتها گسترش میدهد.
استاندارد جدید تلاش میکند از رویکرد یکسان برای همه شرکتها فاصله بگیرد و انعطاف بیشتری در هدفگذاری ایجاد کند. هدف این تغییر آن است که شرایط متفاوت شرکتها، اندازه آنها، کشور محل فعالیت، ساختار زنجیره ارزش و فرصتهای واقعی کاهش انتشار در نظر گرفته شود.
تقسیم شرکتها به دو رده
یکی از تغییرات مهم نسخه ۲.۰، تفکیک روشنتر الزامات شرکتها بر اساس اندازه و زمینه ملی است. در این چارچوب، شرکتهای بزرگ از همه کشورها و شرکتهای متوسط در کشورهای پردرآمد در رده A قرار میگیرند. شرکتهای کوچک از همه کشورها و شرکتهای متوسط در کشورهای کمدرآمدتر نیز در رده B طبقهبندی میشوند.
طبق استاندارد جدید، همه شرکتها باید هدفهای کوتاهمدت پنجساله برای انتشارهای Scope 1 و Scope 2 تعیین کنند. با این حال، هدفگذاری کوتاهمدت برای Scope 3 فقط برای شرکتهای رده A الزامی است.
شرکتهای رده A همچنین باید برنامه گذار اقلیمی خود را افشا کنند و برای دادههای سال پایه اهداف خود، اطمینانبخشی محدود ارائه دهند. این موضوع نشان میدهد نسخه تازه SBTi در کنار انعطاف بیشتر، برای شرکتهای بزرگتر و اثرگذارتر الزامات شفافیت و پاسخگویی سنگینتری در نظر گرفته است.
سه مسیر برای کاهش انتشار مستقیم
برای انتشارهای مستقیم عملیاتی یا Scope 1، استاندارد جدید سه رویکرد هدفگذاری معرفی کرده است.
نخستین رویکرد، کاهش مطلق انتشار است. در این مسیر، شرکتها مسیر کاهش انتشار را از سال پایه تا سال هدف خالص صفر به صورت خطی دنبال میکنند.
دومین رویکرد، کاهش شدت انتشار است. در این حالت، شرکتها میتوانند از مسیرهای شدت انتشار بخشی استفاده کنند؛ مسیرهایی که بر اساس فرصتهای کاهش انتشار در هر صنعت طراحی شدهاند.
سومین رویکرد، گذار داراییهاست. این مسیر برای شرکتهایی طراحی شده که داراییهای سرمایهای آنها الزاماً از یک مسیر خطی یا بخشی پیروی نمیکند. در این روش، شرکت باید برنامهای برای بهرهبرداری کارآمد از داراییهای موجود و جایگزینی تدریجی آنها با داراییهای کمکربن، بر اساس نقاط عطف از پیش تعیینشده، ارائه کند.
گزینههای تازه برای برق خریداریشده
برای انتشارهای Scope 2 که به انرژی و برق خریداریشده مربوط میشود، استاندارد جدید به شرکتها اجازه میدهد هدفهای خود را بر اساس کاهش انتشار یا افزایش سهم برق کمکربن تعیین کنند.
در این بخش، امکان تعیین هدفهای بلندمدت اختیاری برای رسیدن به ۱۰۰ درصد برق کمکربن یا کاهش انتشارهای باقیمانده Scope 2 نیز پیشبینی شده است.
شرکتها میتوانند این هدفها را از مسیر سرمایهگذاری در تولید برق کمکربن یا استفاده از قراردادهایی مانند قرارداد خرید برق و گواهیهای انرژی تجدیدپذیر دنبال کنند؛ البته این ابزارها مشروط به مجموعهای از شرایط و الزامات هستند.
سه مسیر برای Scope 3
استاندارد جدید در بخش Scope 3 سه گزینه برای هدفگذاری کوتاهمدت در اختیار شرکتها قرار میدهد.
گزینه نخست، تعیین هدف کلی کاهش انتشار است. در این روش، هدفها بر مبنای یک مسیر خطی از سال پایه تا رسیدن به انتشارهای باقیمانده حدود ۱۰ درصد یا کمتر در سال خالص صفر ۲۰۵۰ یا زودتر از آن ساخته میشوند.
گزینه دوم، هدفگذاری بر اساس همراستایی تأمینکنندگان و مشتریان است. در این مسیر، شرکتها باید نشان دهند شمار بیشتری از تأمینکنندگان و مشتریان سطح یک آنها اهداف علمی تعیین کردهاند و در مسیر تحقق آن پیش میروند.
گزینه سوم، هدفگذاری اختصاصی بر اساس دسته یا فعالیت است. این گزینه برای شرکتهایی طراحی شده که انتشارهای آنها در برخی دستههای Scope 3 یا فعالیتهای پرانتشار متمرکز است. هدف این مسیر، تشویق به خرید کالاهای کمکربنتر و حرکت تدریجی به سمت محصولات و خدمات کمکربن است.
در نسخه ۲.۰، شرکتها میتوانند تمرکز خود را بر مهمترین منابع انتشار در زنجیره ارزش و حوزههایی بگذارند که در آنها نفوذ و اثرگذاری عملی دارند. همچنین در موارد محدود، حذف برخی دستهها از دامنه هدفگذاری مجاز است؛ برای نمونه زمانی که یک دسته کمتر از ۵ درصد انتشارهای Scope 3 را شامل شود یا شرکت نفوذ عملی کافی بر آن نداشته باشد.
سلسلهمراتب تازه برای اجرای کربنزدایی
SBTi در نسخه جدید، یک سلسلهمراتب اجرایی برای شرکتها معرفی کرده است تا اقدامهای کربنزدایی خود را اولویتبندی کنند.
در سطح نخست، شرکتها باید اقدامهای مستقیم برای کاهش انتشار در مبدأ را در اولویت قرار دهند؛ اقدامهایی مانند بهبود بهرهوری، تغییر سوخت و تعامل با تأمینکنندگان.
در سطح دوم، اقدامهایی قرار میگیرد که در سامانهها یا مجموعههای فعالیت مشترک انجام میشود. نمونه این اقدامها استفاده از ابزارهای بازاری است که ویژگیهای کمکربن را در یک سامانه مشترک، مانند شبکه برق، منتقل میکنند.
در سطح سوم، در صورتی که برای اقدامهای مستقیم یا اقدامهای مبتنی بر مجموعه فعالیت محدودیت وجود داشته باشد، اقدامهای بخشی مجاز است. البته این اقدامها باید به همان نوع فعالیت مرتبط باشند و در یک زمینه جغرافیایی یا سیستمی مرتبط انجام شوند.
مسئولیت انتشارهای جاری و حذف کربن
یکی دیگر از تغییرات کلیدی استاندارد جدید، معرفی چارچوب «مسئولیت انتشارهای جاری» یا OER است. این چارچوب در ابتدا اختیاری است و برای شناسایی شرکتهایی طراحی شده که داوطلبانه مسئولیت انتشارهای جاری خود را میپذیرند.
این مسئولیت میتواند از مسیرهایی مانند تأمین مالی کاهش انتشار یا حمایت از پروژههای حذف کربن دنبال شود. با این حال، نکته مهم آن است که این برنامه برای شرکتهای رده A فقط تا سال ۲۰۳۵ داوطلبانه باقی میماند. پس از آن، این شرکتها باید از حذف کربن حمایت کنند و انتظار میرود تا سال هدف خالص صفر، ۱۰۰ درصد انتشارهای باقیمانده خود را خنثی کنند.
این تغییر میتواند نقش بازارهای حذف کربن را در برنامههای اقلیمی شرکتهای بزرگ پررنگتر کند؛ هرچند SBTi تأکید دارد که چنین ابزارهایی جایگزین کاهش واقعی انتشار در عملیات و زنجیره ارزش شرکتها نیستند.
مزیت رقابتی برای شرکتهای پیشرو
دیوید کندی، مدیرعامل SBTi، انتشار استاندارد جدید را فرصتی برای شرکتها دانسته است تا ریسک گذار اقلیمی خود را مدیریت کنند و تابآوری کسبوکارشان را در جهانی متغیر افزایش دهند.
به گفته او، استاندارد تازه چارچوبی عملی برای همسو کردن علم اقلیم با اقدامهایی فراهم میکند که شرکتها میتوانند و باید برای تحول کسبوکار خود انجام دهند. کندی همچنین تأکید کرده است شرکتهایی که از این چارچوب استفاده کنند، میتوانند هم مزیت رقابتی به دست آورند و هم به اهداف بینالمللی اقلیمی کمک کنند.
انتشار نسخه ۲.۰ استاندارد SBTi نشان میدهد چارچوبهای اقلیمی شرکتی وارد مرحله تازهای شدهاند؛ مرحلهای که در آن صرف اعلام هدف خالص صفر کافی نیست و شرکتها باید مسیر اجرا، موانع، دادهها، زنجیره ارزش و مسئولیت انتشارهای باقیمانده خود را شفافتر از گذشته توضیح دهند.
