مروری بر محتوای خبر
در حالی که سطح دریاها در حال افزایش و آبوهوا روزبهروز افراطیتر میشود، مناطق ساحلی با تهدیدی آرام اما پیوسته مواجهاند: شوری.
مطالعهای جدید به رهبری پژوهشگران دانشگاه پورتسموث، با همکاری دانشگاه داکا و دانشگاه کرتین، نشان میدهد که آب شور در حال نفوذ به رودخانهها و منابع آب زیرزمینی در دل بزرگترین دلتای رودخانهای جهان، دلتای بنگال در بنگلادش است. این مطالعه شوری را به عنوان یکی از نشانههای هشداردهنده اقلیمی قرن معرفی میکند.
بررسی ۲۰ ساله تغییرات شوری
بر پایه دادههایی از بیش از ۵۰ ایستگاه نظارتی در جنوب بنگلادش، پژوهشگران دریافتند که از میانه دهه ۲۰۰۰ تاکنون، سطح شوری در رودخانهها و مصبها بهطور مداوم افزایش یافته است. بخشهای غربی دلتا که در معرض جزر و مد بیشتری هستند، بیشترین نرخ افزایش شوری را نشان دادهاند.
این روند به ترکیبی از عوامل همچون افزایش سطح دریا، کاهش جریان آب شیرین و طغیانهای دریایی ناشی از طوفانهای شدید نسبت داده میشود. یکی از نقاط عطف این روند، طوفان سهمگین سیدر در سال ۲۰۰۷ بود که بهصورت گامبهگام موجی از افزایش شوری در منطقه ایجاد کرد.
شوری؛ تهدیدی برای معیشت، سلامت و پایداری منطقهای
اگرچه تمرکز اصلی این پژوهش بر دادههای زیستمحیطی بوده، اما آثار آن بر کشاورزی، امنیت غذایی، سلامت عمومی و حتی مهاجرتهای زیستمحیطی، کاملاً محسوس است. افزایش شوری میتواند زمینهای کشاورزی را نابود کرده، منابع آب آشامیدنی را غیرقابل استفاده و جوامع را وادار به مهاجرت کند.
دکتر محمد حق از دانشگاه پورتسموث میگوید:
«آنچه در دلتای بنگال میبینیم، فقط یک بحران محلی نیست؛ زنگ خطری جهانی برای مناطق کمارتفاع ساحلی است. شوری سریعتر و گستردهتر از آنچه تصور میکردیم در حال پیشروی است و این فرایند بیسر و صدا، پیامدهای جدی برای امنیت آبی و معیشتی دارد.»
مدل مفهومی جدید برای تحلیل بحران
پژوهشگران در این مطالعه مدل مفهومی جدیدی به نام چارچوب همگرایی استواری آبشور و جریانهای ساحلی (OCEAN) معرفی کردند. این مدل نشان میدهد که عواملی مانند شیبهای زیرآبی و محدودیت در جریانهای جزر و مدی میتوانند نمک را در مناطق کمارتفاع به دام اندازند و باعث پایداری شوری در این مناطق شوند.
محدودیتهای راهحلهای صرفاً زمینی
نتایج این تحقیق نشان میدهد که تنها تکیه بر راهکارهای زمینی مانند ساخت سد، بند یا تغییر بستر رودخانهها کافی نیست و حتی در برخی موارد اوضاع را بدتر کردهاند. در مقابل، باید تعامل پیچیده بین خشکی، اقیانوس و اقلیم را همزمان در نظر گرفت.
ابعاد جهانی بحران شوری
دکتر شان فیست از محققان این پروژه و پژوهشگر سابق دانشگاه پورتسموث میگوید:
«دلتای مکونگ در ویتنام، تالابهای لوئیزیانا در آمریکا، و حتی مناطق پرجمعیت در کالیفرنیا، همه با تهدید شوری مواجهاند. افزایش سطح دریاها ممکن است زمینهای کشاورزی را شور، آب آشامیدنی را غیرقابل شرب، و منابع آب زیرزمینی را بهطور دائمی شور کند.»
توصیههای نهایی پژوهش
این مقاله، که در مجله Ecological Indicators منتشر شده، بر لزوم تحقیقات بلندمدت در سایر مناطق آسیبپذیر جهان تأکید دارد. دادههای کوتاهمدت ممکن است تصویر درستی از سرعت یا مقیاس شوری ارائه ندهند، اما دادههای طولانیمدت میتوانند روندهای واقعی را روشن کنند.
دکتر اشرف دیوان از دانشگاه کرتین در پایان هشدار میدهد:
«شوری خزنده دلتایی، نیرویی آرام اما بهشدت مخرب است. بدون سرمایهگذاری فوری در کشاورزی مقاوم به شوری، ذخیرهسازی بهتر آب، و برنامهریزی جامع حوضههای رودخانهای، آثار مخرب این پدیده به شدت افزایش خواهد یافت. دلتای بنگال در خط مقدم تغییر اقلیم قرار دارد، اما تنها نیست.»
منبع:
University of Portsmouth – May 2025
منتشر شده در مجله Ecological Indicators – ویرایش: لیزا لاک – بازبینی: رابرت ایگان
