پایگاه خبری گزارش سبز: تازهترین ارزیابی اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) نشان میدهد تعداد گونههای زنبورهای وحشی در اروپا که در معرض خطر انقراض قرار دارند، طی ده سال گذشته بیش از دو برابر شده است. بر اساس این مطالعه، از میان ۱۹۲۸ گونه زنبور وحشی شناساییشده در اروپا، دستکم ۱۷۲ گونه در فهرست قرمز گونههای در خطر قرار گرفتهاند.
در همین حال، تعداد گونههای پروانه در معرض انقراض نیز افزایش چشمگیری داشته و از ۳۷ گونه در ۱۴ سال پیش به ۶۵ گونه رسیده است. یکی از گونههای بومی، پروانه سفید بزرگ مادیرا (Pieris wollastoni)، بهطور رسمی منقرض اعلام شده است.
گرتل آگویلار، مدیرکل IUCN، با تأکید بر اهمیت این حشرات گفت: «زنبورها و پروانهها نهتنها زیبا و نماد فرهنگیاند، بلکه حیاتیترین نقش را در سلامت انسان، امنیت غذایی و پایداری اقتصادی ایفا میکنند. یافتههای جدید فهرست قرمز اروپا نشان میدهد این گونههای کلیدی با تهدیدهای فزایندهای روبهرو هستند.»
دلایل کاهش شدید جمعیت زنبورها و پروانهها
مطالعات نشان میدهد عوامل اصلی نابودی گردهافشانها شامل تخریب زیستگاه بهدلیل گسترش کشاورزی صنعتی، ترک اراضی روستایی، زهکشی تالابها، چرای بیرویه دام و استفاده از کودها و آفتکشها بهویژه نئونیکوتینوئیدها است. این فرایندها باعث تکهتکه شدن زیستگاههای مناسب شده و احتمال انقراض محلی گونهها را افزایش دادهاند.
گرمایش جهانی نیز عامل مهم دیگری است. بر اساس دادهها، ۵۲ درصد از پروانههای در خطر اروپا تحت تأثیر مستقیم بحران اقلیمی قرار دارند؛ این رقم نسبت به یک دهه قبل تقریباً دو برابر شده است.
تهدید گونههای کلیدی گردهافشان
۱۵ گونه زنبور بامبل (bumblebee) که برای گردهافشانی محصولات کشاورزی مانند نخود، لوبیا و شبدر اهمیت زیادی دارند، و ۱۴ گونه زنبور سلولوفان (cellophane bee) که در گردهافشانی درختانی چون بید و افرا نقش دارند، اکنون در رده گونههای در خطر قرار گرفتهاند. گونهای خاص از زنبور معدنی به نام Simpanurgus phyllopodus که تنها در اروپا یافت میشود، بهعنوان «بهشدت در معرض انقراض» طبقهبندی شده است.
تأثیر تغییرات اقلیمی بر زیستگاههای کوهستانی و شمالی
پروانههایی که فقط در قلههای کوهها زیست میکنند بهویژه در برابر گرمایش جهانی آسیبپذیرند، زیرا با گرمتر شدن اقلیم مجبور به مهاجرت به ارتفاعات بالاتر میشوند و در نهایت زیستگاهشان از بین میرود. در جنوب اسپانیا، گونههایی مانند پروانه خاکستری نوادا و آبی آنومالوس اندلسی از جمله گونههای بومی در خطر هستند.
در مناطق مدیترانهای نیز گونههایی مانند پروانه خاکستری کارپاتوس بهدلیل خشکسالیهای شدید و آتشسوزیهای مکرر در وضعیت بحرانی قرار گرفتهاند. در شمال اروپا و دایره قطبی، بالا رفتن خط درختان و تغییر زیستبومهای توندرا زیستگاه بسیاری از گونههای پروانه را تهدید میکند. در این مناطق، ۸ گونه پروانه از جمله فریتیلاری فریا و حلقهای قطبی در آستانه نابودی قرار دارند.
تلاشهای اتحادیه اروپا برای نجات گردهافشانها
مارتین وارن، هماهنگکننده اصلی ارزیابی پروانهها، گفت: «زیستگاه اصلی همه گردهافشانها، چراگاههای پرگل هستند که بهسرعت در حال ناپدید شدناند. اما اکنون آگاهی عمومی افزایش یافته و اتحادیه اروپا موظف است طبق قانون احیای طبیعت، تا سال ۲۰۳۰ روند کاهش جمعیت گردهافشانها را معکوس کند.»
وی افزود: «اقداماتی وجود دارد که بدون کاهش تولید غذا میتواند به بهبود وضعیت کمک کند، مانند ایجاد نوارهای گلدار در حاشیه مزارع که هم به گردهافشانها کمک میکند و هم به بهرهوری کشاورزی.»
جسیکا روسوال، کمیسر محیطزیست و اقتصاد چرخشی اتحادیه اروپا نیز وضعیت فعلی زنبورها و پروانهها را «وخیم» توصیف کرد و خواستار اقدام فوری و هماهنگ میان کشورهای عضو برای حفاظت از این گونههای حیاتی شد.
چشمانداز آینده گردهافشانها
انتشار این گزارش همزمان با نخستین ارزیابی جامع گونههای مگس گلدوست (hoverfly) در اروپا صورت گرفته است. این مطالعه که در سال ۲۰۲۲ منتشر شد، نشان داد ۳۷ درصد از گونههای این گروه نیز در معرض خطر انقراض هستند.
کارشناسان هشدار میدهند در صورت ادامه روند کنونی، اکوسیستمهای اروپا با کاهش جدی در گردهافشانی طبیعی مواجه خواهند شد؛ امری که میتواند امنیت غذایی قاره را در دهههای آینده تهدید کند.
منبع: The Guardian / IUCN Red List (11 اکتبر ۲۰۲۵)
