مروری بر محتوای خبر
تهران – ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۴— زمین با سرعتی مداوم و هشداردهنده در حال نزدیک شدن به نقاط بحرانی اقلیمی است؛ نقاطی که عبور از آنها میتواند تغییراتی گسترده و برگشتناپذیر در نظامهای طبیعی سیاره ما ایجاد کند. دانشمندان هشدار میدهند که عبور از این مرزها، نه مانند چرخاندن تدریجی یک ولوم، بلکه مانند فشردن یک کلید خواهد بود؛ تغییری ناگهانی که بازگرداندن آن بسیار دشوار یا حتی غیرممکن خواهد بود.
از تابستانهای داغتر و طوفانهای شدیدتر گرفته تا آتشسوزیهای ویرانگر و بالا آمدن سطح دریاها، انسان هر لحظه با انتشار گازهای گلخانهای، تعادل اقلیم زمین را بر هم میزند. اما نگرانی بزرگتر زمانی آغاز میشود که نظامهای عظیم و حیاتی طبیعت در آستانه فروپاشی قرار گیرند؛ نظامهایی که در صورت عبور از یک نقطه بحرانی، بهصورت خودتسریع شونده وارد چرخه نابودی میشوند.
در ادامه، مروری داریم بر مهمترین این نقاط بحرانی و آنچه دانشمندان درباره احتمال و زمان وقوع آنها میگویند:
۱. مرگ دستهجمعی صخرههای مرجانی
صخرههای مرجانی در برابر گرمای آب آسیبپذیر هستند. در حالت عادی، مرجانها با جلبکهای همزیست درون بافت خود زندگی میکنند. گرما باعث خروج این جلبکها میشود و پدیده «سفیدشدگی» رخ میدهد. اگر دمای آب کاهش یابد، مرجانها میتوانند بهبود یابند. اما اکنون سفیدشدگی مکرر و شدیدتر شده و توان احیای طبیعی مرجانها کاهش یافته است.
پیشبینیها نشان میدهد حتی در صورت کاهش سریع گرمایش زمین، ۷۰ تا ۹۰ درصد مرجانهای سازنده صخره ممکن است در دهههای آینده نابود شوند. در سناریوی ادامه روند فعلی، این عدد ممکن است به ۹۹ درصد برسد.
زمان احتمالی وقوع: این فرایند احتمالاً هماکنون آغاز شده است.
۲. ذوب ناگهانی خاک منجمد (پرمافراست)
در زیر زمینهای یخزده مناطق شمالی، بقایای گیاهان و حیوانات مرده حاوی کربنی معادل دو برابر کربن موجود در جو هستند. با ذوب شدن این خاکها بر اثر گرما، آتشسوزی و بارندگی، این کربن بهصورت دیاکسیدکربن و متان آزاد میشود و چرخهای معیوب از گرمتر شدن و ذوب بیشتر شکل میگیرد.
پیشبینی دقیق میزان و سرعت این فرایند دشوار است؛ اما مناطق وسیعی در کانادا، آلاسکا و سیبری از حالت یخزده خارج شدهاند.
زمان احتمالی وقوع: در حال حاضر بهصورت منطقهای در حال وقوع است؛ اثرات جهانی ممکن است طی یک قرن یا بیشتر انباشته شود.
۳. فروپاشی یخهای گرینلند
ورقههای یخی عظیم گرینلند با ذوب شدن ارتفاع خود را از دست میدهند و در ارتفاعات پایینتر، در معرض هوای گرمتر، سریعتر ذوب میشوند. شواهد زمینشناسی نشان میدهد که گرینلند در گذشته نیز یخزدایی گسترده را تجربه کرده است.
فروپاشی یخهای گرینلند میتواند جریانهای اقیانوسی و الگوهای بارندگی در سراسر جهان، حتی در نواحی استوایی را دگرگون کند.
زمان احتمالی وقوع: ممکن است تا پایان این قرن آغاز شود و طی صدها یا هزاران سال ادامه یابد.
۴. فروپاشی یخهای غرب قطب جنوب
در قطب جنوب غربی، یخها نهبهواسطه هوای گرم، بلکه بهدلیل تماس با آب گرم اقیانوسی از زیر ذوب میشوند. بسیاری از یخچالها در این منطقه روی بستر دریا قرار دارند و از پایین در حال ضعیف شدن هستند. کاهش یخهای شناور میتواند باعث سر خوردن یخهای داخلی به دریا شود.
دانشمندان هشدار میدهند که فروپاشی این یخها ممکن است مشابه اتفاقات دورانهای گذشته زمینشناسی تکرار شود.
زمان احتمالی وقوع: ممکن است در همین قرن آغاز شود.
۵. تغییر ناگهانی موسمی آفریقای غربی
در حدود ۱۵ هزار سال پیش، بیابان صحرا با سبز شدن ناگهانی به منطقهای پرآب و پرحیات تبدیل شد. این تغییر بهدلیل جابجایی مدار زمین و افزایش تابش خورشیدی بود. با گرمتر شدن زمین امروز، احتمال بروز چنین تغییرات ناگهانی در سیستم موسمی منطقه وجود دارد.
تغییر در الگوهای بارش موسمی آفریقای غربی میتواند زندگی میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار دهد.
زمان احتمالی وقوع: پیشبینی دقیق آن دشوار است.
۶. نابودی جنگلهای آمازون
جنگل آمازون علاوه بر تنوع زیستی بینظیر و نقش مهم در جذب کربن، سامانهای طبیعی برای تولید باران نیز هست. درختان با تبخیر آب، باعث تشکیل ابر و بارش در همان منطقه میشوند.
اکنون، جنگلزدایی، آتشسوزی و خشکسالی ناشی از تغییرات اقلیمی، این «موتور باران» را تهدید میکند. با از بین رفتن پوشش گیاهی، چرخه رطوبت مختل و جنگل به ساوانای خشک و بیدرخت تبدیل خواهد شد.
مطالعات جدید نشان میدهد تا سال ۲۰۵۰، تا ۵۰ درصد جنگلهای کنونی آمازون ممکن است در معرض این خطر باشند.
زمان احتمالی وقوع: به سرعت تخریب یا حفاظت از جنگل بستگی دارد.
۷. توقف جریانهای اقیانوسی اطلس (AMOC)
یکی از مهمترین سیستمهای تنظیم دما و بارش در جهان، گردش آب در اقیانوس اطلس است. این سیستم به واسطه تفاوت شوری و دما عمل میکند. اما ذوب یخهای گرینلند، با افزایش آب شیرین، تعادل این چرخه را بر هم زده است.
نشانههایی از کند شدن این جریان مشاهده شده، اما دانشمندان نسبت به زمان احتمالی توقف کامل آن اطمینان ندارند.
زمان احتمالی وقوع: بسیار دشوار برای پیشبینی دقیق؛ اما خطر در حال افزایش است.
نتیجهگیری
تغییرات اقلیمی دیگر فقط افزایش تدریجی دما یا رخدادهای شدید جوی نیستند؛ بلکه زمین ممکن است به آستانههایی رسیده باشد که عبور از آنها آغازگر دگرگونیهای عظیم، غیرقابل بازگشت و شاید فاجعهبار باشد. هر گرم دیاکسیدکربن بیشتر در جو، احتمال فعال شدن یکی از این نقاط بحرانی را بیشتر میکند.
به گفته دکتر نیکلاس بورز، اقلیمشناس دانشگاه فنی مونیخ: «هرچه دیرتر برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای اقدام کنیم، بیشتر وارد سرزمین ناشناخته و خطرناک میشویم.»
