مروری بر محتوای خبر
منبع: Carbon Brief | نویسنده: Orla Dwyer | تاریخ انتشار: ۲ ژوئن ۲۰۲۵
یک مطالعه جدید منتشرشده در نشریه معتبر Proceedings of the National Academy of Sciences نشان میدهد که عملکرد جهانی گندم در حال حاضر حدود ۱۰ درصد پایینتر از سطحی است که بدون تأثیرات تغییرات اقلیمی میتوانست باشد.
این یافتهها در شرایطی منتشر شده که موجهای گرما و خشکسالی در سال جاری امنیت عرضه گندم را در برخی از بزرگترین مناطق تولیدی جهان نظیر اروپا، چین و روسیه تهدید کرده است. در چین، بزرگترین تولیدکننده گندم جهان، شرایط آبوهوایی گرم و خشک خطراتی جدی برای مزارع گندم ایجاد کردهاند و در انگلیس نیز کشاورزان با خشکترین بهار هفتاد سال اخیر مواجه هستند.
۵۰ سال داده، یک نتیجه روشن
در این مطالعه، دادههای اقلیمی و آمارهای تولید کشاورزی در بازه زمانی ۱۹۷۴ تا ۲۰۲۳ مورد بررسی قرار گرفتهاند. پژوهشگران با استفاده از مدلهای اقلیمی و آماری، عملکرد پنج محصول اصلی شامل گندم، ذرت، جو، سویا و برنج را در کشورهای کلیدی مانند چین، روسیه، ایالات متحده، برزیل، کانادا و اتحادیه اروپا تحلیل کردند.
نتایج نشان داد که:
- عملکرد جو نسبت به حالت بدون تغییرات اقلیمی، بین ۱۲ تا ۱۴ درصد کاهش یافته است.
- عملکرد گندم ۸ تا ۱۲ درصد کاهش یافته است.
- ذرت نیز ۴ درصد کاهش عملکرد را تجربه کرده است.
- عملکرد سویا بین ۲ تا ۸ درصد کاهش داشته است، البته با تفاوتهای محسوس میان دو منبع داده.
- تأثیرات بر برنج نامشخص بود: یک مجموعه داده تأثیر مثبت ۱ درصدی و مجموعه دیگر کاهش ۳ درصدی را نشان داد.
تولید بیشتر، اما با تهدید پنهان
در نگاه نخست، کاهش ۴ تا ۱۳ درصدی عملکرد شاید در برابر افزایش کلی عملکرد جهانی غلات (بین ۶۹ تا ۱۲۳ درصد طی پنج دهه) بیاهمیت به نظر برسد. اما نویسندگان هشدار میدهند که با توجه به رشد تقاضای غذایی، حتی این کاهشهای نسبی میتواند پیامدهای مهمی برای امنیت غذایی و قیمتها داشته باشد.
آنها تأکید میکنند:
«چشمانداز کلی پنجاه سال گذشته نشان میدهد که روندهای اقلیمی شرایط رشد در بسیاری از مناطق تولیدکننده غله در جهان را بدتر کردهاند.»
عامل پنهان: کمفشاری بخار آب
یکی از عوامل کلیدی شناساییشده در این مطالعه، فشار بخار اشباعنشده (VPD) است. این شاخص نشاندهنده میزان کمبود رطوبت در هواست و مستقیماً بر تنش آبی گیاهان اثر میگذارد. هرچه دمای هوا بالاتر باشد، ظرفیت نگهداری بخار آب نیز افزایش مییابد، و در نتیجه میزان تبخیر و نیاز آبی گیاهان بیشتر میشود.
افزایش فشار بخار اشباعنشده در بیشتر مناطق معتدل جهان، بهویژه در نواحی ذرتکاری چین، آرژانتین، اروپا و آفریقا فراتر از پیشبینیهای مدلهای اقلیمی بوده است. در حقیقت، در بسیاری از این مناطق، حتی خنکترین فصل زراعی فعلی نیز گرمتر از گرمترین فصل پنجاه سال پیش است.
چرا آمریکای شمالی استثنا است؟
برخلاف روند جهانی، برخی مناطق ذرتکاری در ایالات متحده و کانادا افزایش دمای کمتری را تجربه کردهاند. حتی در برخی مناطق مانند دشتهای مرکزی کانادا، روندی از خنکتر شدن نسبی مشاهده شده است. این پدیده که به «حفره گرمایی» معروف است، هنوز بهطور کامل درک نشده اما سالهاست ادامه دارد.
نقش CO₂ در کشاورزی؛ فایدهای کمتر از زیان؟
افزایش دیاکسید کربن جو میتواند در برخی گیاهان موجب رشد بیشتر شود، پدیدهای که به آن «کوددهی CO₂» میگویند. اما این مطالعه نشان میدهد که در مورد گندم، ذرت و جو، زیانهای ناشی از گرما و خشکی بیش از منافع ناشی از افزایش CO₂ بوده است.
در مقابل، برای برنج و سویا تأثیر خالص افزایش CO₂ مثبت بوده و حتی تا ۴ درصد رشد عملکرد داشتهاند.
نقطه کور سیاستگذاری
پروفسور دیوید لوبل، نویسنده اصلی این مطالعه از دانشگاه استنفورد، هشدار میدهد که در حالی که دانش اقلیمی در مورد غلات اصلی مانند گندم، ذرت و برنج به بلوغ رسیده، اما محصولات تخصصیتری چون قهوه، کاکائو، پرتقال و زیتون بهدلیل کمبود مدلهای اختصاصی، کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند.
او میگوید:
«این محصولات شاید مستقیماً بر امنیت غذایی اثر نگذارند، اما افزایش قیمت آنها میتواند برای مصرفکنندگانی که نسبت به تغییرات اقلیمی بیتفاوتاند، زنگ خطر باشد.»
