فهرست محتوا
کشورهای در حال توسعه اغلب برای رشد اقتصادی به دنبال همکاری با کشورهای ثروتمند هستند، اما شکل دیگری از همکاری – موسوم به همکاری جنوب-جنوب – میتواند کلید توسعه پایدار و تحقق تغییرات تحولی موردنیاز برای دستیابی به اهداف جهانی توسعه باشد.
همکاری جنوب-جنوب چیست؟
در عمل، همکاری جنوب-جنوب فرایندی است که در آن کشورهای در حال توسعه – صرفنظر از موقعیت جغرافیایی – برای دستیابی به اهداف توسعه فردی یا مشترک خود، دانش، مهارتها و منابع را در قالب مشارکت میان دولتها، سازمانهای منطقهای، جامعه مدنی، دانشگاهها و بخش خصوصی مبادله میکنند.
این همکاری ریشه در تجربیات و نیازهای مشترک کشورهای جنوب جهانی دارد؛ کشورهایی که مسیر آینده پساکولونیالی خود را ترسیم کرده و در پی برآوردن نیازهای توسعهای مردمشان هستند.
در سال ۱۹۷۴ سازمان ملل متحد با تأسیس دفتر همکاری جنوب-جنوب (UNOSSC) تلاش کرد این همگرایی را در سطح بینالمللی تقویت و حمایت کند.
ظرفیتهای عظیم کشورهای جنوب
پیش از روز بینالمللی همکاری جنوب-جنوب (۱۲ سپتامبر)، دیما الخاطب، مدیر UNOSSC، به خبرگزاری سازمان ملل گفت: کشورهای جنوب که میزبان ۸۰ درصد جمعیت جهان هستند، ظرفیتهای عظیمی از منابع انسانی و طبیعی دارند که میتواند موتور محرک توسعه جهانی باشد.
او تأکید کرد:
«کشورهای جنوب نهتنها با چالشها روبهرو هستند بلکه راهحلها و نوآوریهای بزرگی هم دارند. ما باید نقش پیشگام آنها را پررنگ کنیم.»
چالشها و انگیزههای جدید
با وجود ظرفیتها، کشورهای جنوب با چالشهای بزرگی چون افزایش تنشهای ژئوپلیتیک، بدهیهای سنگین، شکاف دیجیتال و کاهش منابع مالی توسعهای مواجه هستند. همین شرایط سخت، بسیاری از کشورها را به سمت همکاریهای نزدیکتر برای تأمین مالی توسعه سوق داده است.
مطالعات اخیر UNOSSC نشان میدهد این همکاریها میتواند معادلات اقتصادی را تغییر دهد، اشتغال ایجاد کند و ظرفیتهای محلی را تقویت نماید؛ نمونههایی از اتیوپی تا پاراگوئه و رواندا گواه این موضوع است.
نمونههای موفق در خاورمیانه
در خاورمیانه، همکاری جنوب-جنوب به نتایج مثبتی در حوزههای انرژی تجدیدپذیر، تحول دیجیتال و سازگاری با تغییرات اقلیمی منجر شده است. به عنوان نمونه، تجربه مراکش در زمینه مزارع عظیم خورشیدی، الگوی توسعه پروژههای انرژی پاک در بخشهایی از آفریقا شده است.
کشورهای خلیج فارس نیز علاوه بر حمایت مالی، در انتقال دانش پیشگام هستند؛ عربستان تجربه خود در نمکزدایی آب دریا را با کشورهای دچار خشکسالی به اشتراک میگذارد و شهر مصدر در امارات متحده عربی پژوهشهایی را انجام میدهد که نتایج آن به نفع کل جنوب جهانی است.
بانک توسعه اسلامی نیز با تسهیل تبادل دانش میان ۵۷ کشور عضو خود، پروژههایی مانند فناوریهای نوین آبیاری، کشاورزی پایدار و زیرساختهای مقاوم در برابر تغییر اقلیم را پشتیبانی کرده است.
نیرویی برای چندجانبهگرایی
الخاطب همچنین به ابتکاراتی چون صندوق مشارکت هند-سازمان ملل در توسعه و صندوق هند-برزیل-آفریقای جنوبی اشاره میکند که توسط UNOSSC مدیریت میشوند و نشان میدهند همکاری فرامرزی میتواند هم مؤثر و هم الهامبخش باشد.
او تأکید کرد که همکاری جنوب-جنوب جایگزین همکاری شمال و جنوب نیست، بلکه میتواند نیرویی برای بازسازی و تقویت چندجانبهگرایی در شرایط پرتنش کنونی جهان باشد:
«هیچ جدایی میان شمال و جنوب نباید وجود داشته باشد. ما باید پل بسازیم و سازمان ملل بهترین جایگاه برای این مأموریت است.»
نقش دفتر همکاری جنوب-جنوب (UNOSSC)
- ترویج و تسهیل همکاری جنوب-جنوب و همکاری سهجانبه (میان دو یا چند کشور در حال توسعه با حمایت یک کشور توسعهیافته یا سازمان چندجانبه)
- کمک به تدوین و اجرای سیاستها، تقویت ظرفیتها و مدیریت صندوقهای توسعهای که عمدتاً توسط کشورهای جنوب تأمین میشوند
- تسهیل تبادل دانش، فناوریها و راهکارهای نوآورانه از طریق پلتفرم آنلاین South-South Galaxy
- ایفای نقش بهعنوان یک مرکز جهانی برای گردهمآوری کشورها، شرکا و جوامع جهت دستیابی به اهداف توسعه پایدار (SDGs)
