در قلب دلتای مکونگ، بخش برنج ویتنام در حال بازتعریف رابطه میان کاهش انتشار گازهای گلخانهای، معیشت کشاورزان و رقابتپذیری صادراتی است. بر اساس اعلام انجمن بخش برنج ویتنام موسوم به VIETRISA، طی دو سال گذشته تا ۷۱ هزار تن برنج تحت برچسب «برنج سبز کمانتشار ویتنام» گواهی شده است؛ برنجی که در سطحی حدود ۱۸ هزار هکتار تولید شده و اکنون وارد بازارهای جهانی شده است.
این گواهی در چارچوب «برنامه یکمیلیون هکتاری» دولت ویتنام صادر میشود؛ ابتکاری ملی که هدف آن توسعه یکمیلیون هکتار برنج با کیفیت بالا و کمانتشار تا سال ۲۰۳۰ و همراستا با راهبرد رشد سبز این کشور است. این برنامه تلاشی آشکار برای تطبیق صادرات کشاورزی ویتنام با انتظارات اقلیمی بازارهای جهانی، در عین حفظ جایگاه این کشور بهعنوان یکی از بزرگترین تأمینکنندگان برنج جهان به شمار میرود.
برچسب برنج سبز کمانتشار ویتنام توسط VIETRISA و بر اساس استانداردهای فنی تعریفشده در برنامه یکمیلیون هکتاری اعطا میشود و فرایند راستیآزمایی آن بر عهده مقامات محلی در سطح بخشها یا نهادهای بینالمللی معتبر است. برنج گواهیشده باید الزامات سختگیرانهای در حوزه ردیابی تولید را رعایت کند؛ از جمله شفافیت کامل در مورد اراضی کشت، ارقام برنج و فصلهای زراعی. علاوه بر این، تولیدکنندگان ملزم به اجرای کامل پروتکلهای کشت کمانتشار و با کیفیت بالا هستند؛ پروتکلهایی که مدیریت مصرف آب، کاهش مصرف کودهای شیمیایی و نحوه مدیریت بقایای گیاهی پس از برداشت را در بر میگیرد.
به گفته له تان تونگ، نایبرئیس VIETRISA، تاکنون مجوز استفاده از این برچسب به هشت شرکت اعطا شده که در مجموع حدود ۱۸ هزار هکتار را زیر کشت دارند و در حال صادرات نزدیک به ۷۰ هزار تن برنج کمانتشار در چارچوب این برنامه هستند؛ رقمی که در مقایسه با حدود ۴۰۰ صادرکننده برنج در ویتنام، هنوز سهم محدودی دارد اما از منظر سیاستگذاری اقلیمی و تجارت کشاورزی، واجد اهمیت راهبردی است.
تونگ تأکید کرده است که ویتنام به نخستین کشور جهان تبدیل شده که تولید و صادرات برنج کمانتشار را در قالب یک چارچوب ملی گواهیشده و در مقیاس تجاری آغاز کرده است؛ مزیتی پیشگامانه که میتواند در آینده به استانداردسازی انتظارات بازار جهانی از محصولات کشاورزی کمکربن منجر شود. با این حال، مقامات ویتنامی چالش اصلی برنامه را نه در فناوری یا دانش فنی کشاورزی، بلکه در تغییر رفتار میدانند. له مین هوآن، نایبرئیس مجلس ملی ویتنام، در اینباره تصریح کرده است که تمرکز صرف بر ارقام برنج، روشهای آبیاری، کاهش کود یا اهداف انتشار کافی نیست، زیرا تغییر رفتار کشاورزان را نمیتوان با ماشینآلات اندازهگیری کرد یا صرفاً در مزارع مشاهده نمود.
به گفته او، کشاورزان بیش از شاخصهای انتزاعی اقلیمی، به نمونههای عملی واکنش نشان میدهند و نقش رسانهها در روایت تجربههای واقعی از اجرای سیاستها حیاتی است. هوآن تأکید کرده است که بهجای برجستهسازی اعداد و ارقام انتشار، باید داستان کشاورزانی روایت شود که با کاهش تراکم بذر، محصول سالمتری برداشت کردهاند، با حذف سوزاندن بقایا هزینههای خود را کاهش دادهاند یا با مدیریت بهتر نهادهها، عملکرد را حفظ کردهاند.
از نگاه او، این روایتها تغییر را ملموس و دستیافتنی میکند. در کنار این موضوع، اصلاح و تقویت تعاونیهای کشاورزی بهعنوان یکی از ستونهای اصلی برنامه مطرح است. هوآن هشدار داده است که گذار به کشاورزی کمانتشار صرفاً با دستورهای اداری محقق نمیشود و تعاونیها نقشی کلیدی در ایجاد اعتماد، سازماندهی تولید و انتقال تدریجی اصلاحات دارند. او از رسانهها خواسته است ضمن پرهیز از اغراق یا تمرکز صرف بر کاستیها، مسیرهای عملی و قابل تکرار موفقیت تعاونیها را برای سایر مناطق ترسیم کنند.
برای شرکتهای مشارکتکننده در این برنامه نیز، مشوقهای مالی بهتنهایی کافی نیست و ایجاد اعتبار، اعتماد اجتماعی و تصویر مسئولانه از برند اهمیت فزایندهای دارد؛ موضوعی که به گفته مقامات ویتنامی، رسانهها میتوانند با برجستهسازی سرمایهگذاریهای بلندمدت و همکاری واقعی با کشاورزان از آن حمایت کنند. با نزدیک شدن ویتنام به افق ۲۰۳۰، برچسب برنج سبز کمانتشار به آزمونی عملی برای همگرایی سیاست کشاورزی، اهداف اقلیمی و الزامات بازار صادراتی تبدیل شده است؛ آزمونی که میتواند برای زنجیرههای تأمین جهانی غذا، که تحت فشار فزاینده برای کربنزدایی قرار دارند، دلتای مکونگ را به یک نقطه مرجع نوظهور بدل کند.
