گزارشی تازه از کمیسیون اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل برای آسیا و اقیانوسیه (ESCAP) نشان میدهد با وجود گذشت یک دهه از تصویب دستورکار ۲۰۳۰، بسیاری از اهداف توسعه پایدار در آسیا و اقیانوسیه از مسیر دستیابی تا سال ۲۰۳۰ فاصله دارند، اما حملونقل پایدار همچنان ظرفیت آن را دارد که نقش «پیشران همزمان» توسعه اقتصادی، عدالت اجتماعی و اقدام اقلیمی را ایفا کند. این گزارش تأکید میکند که حملونقل نهتنها راهی برای جابهجایی افراد و کالاهاست، بلکه مسیری حیاتی برای اتصال اقتصادها، کاهش فقر، افزایش سلامت و دستیابی به آیندهای پاکتر محسوب میشود.
بحران اعداد؛ حملونقل بهعنوان مسئله و راهحل
طبق دادههای ESCAP، منطقه آسیا و اقیانوسیه با دوگانگی همیشگی حملونقل روبهروست؛ حوزهای که هم بزرگترین مشکلات را تولید میکند و هم بهترین راهحلها را در خود دارد. سالانه ۷۰۰ هزار نفر در این منطقه در سوانح جادهای جان میبازند؛ رقمی که ۹۸ درصد آن در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط رخ میدهد. از سوی دیگر، ۲.۲ میلیون نفر نیز هر سال به دلیل آلودگی هوا بهطور زودرس جان خود را از دست میدهند.
در کنار آن، سهم حملونقل از ۲۳ درصد انتشار جهانی گازهای گلخانهای، و سهم ۴۱ درصدی کشورهای آسیا و اقیانوسیه از این بخش، نشان میدهد که بحران حملونقل صرفاً مسئلهای محلی نیست، بلکه یک چالش جهانی است. ترافیک نیز سالانه ۲ تا ۵ درصد GDP کشورهای آسیایی را تلف میکند و این رقم در شهرهایی مثل پکن به ۱۰ درصد GDP میرسد.
پیشران رشدچشمگیر و اشتغال شایسته
حملونقل پایدار نقشی حیاتی در کاهش فقر (SDG 1)، ایجاد فرصتهای شغلی (SDG 8) و توسعه زیرساختها (SDG 9) دارد.
در جاکارتا، سامانه BRT ترنسجاکارتا هر روز بیش از یک میلیون مسافر را جابهجا میکند و زمان سفر را ۳۰ درصد کاهش داده است. این کاهش زمان و هزینه، برای کارگران کمدرآمد به معنای فرصتهای بیشتر اشتغال و افزایش بهرهوری است.
در نپال، اتصال جادههای اصلی به روستاها، امکان انتقال محصولات کشاورزی به بازار و ایجاد میلیونها روز-اشتغال در پروژههای عمرانی را فراهم کرده است. این اقدام شکاف شهری–روستایی (SDG 10) را کاهش داده و به شکلگیری زنجیره ارزش پایدار کمک کرده است.
توانمندسازی اجتماعی با حملونقل ایمن و پایدار
«ایمنی، دسترسپذیری و برابری» سه ستون اصلی ارتباط حملونقل با SDGهای اجتماعی هستند. تجربه شهر پشاور پاکستان و سامانه Zu Peshawar BRT یکی از نمونههای موفق منطقه است.
افزودن فضاهای جداگانه برای زنان، امکانات بدون مانع برای افراد دارای معلولیت و مسیرهای ویژه نابینایان موجب افزایش چشمگیر استفاده از سیستم حملونقل توسط گروههای آسیبپذیر شده است. سهم سفر زنان و افراد دارای معلولیت از ۲ درصد به ۲۰ درصد مسافران روزانه رسیده است.
این تغییر، دسترسی گروههای محروم به آموزش (SDG 4)، سلامت (SDG 3) و برابری جنسیتی (SDG 5) را تقویت کرده و نشان داده است که حملونقل میتواند سازوکاری جدی برای کاهش نابرابری اجتماعی باشد.
شتابدهنده اقدام اقلیمی؛ از اتوبوسهای برقی تا انقلاب انرژی
حرکت به سمت حملونقل برقی، نهتنها انتشار گازهای گلخانهای را کاهش میدهد، بلکه بهطور همزمان، انتقال انرژی (SDG 7) و الگوهای مصرف پایدار (SDG 12) را تقویت میکند.
در بوتان، که ۱۰۰ درصد ظرفیت تولید برق آن از انرژیهای تجدیدپذیر است، خودروهای برقی توانستهاند انتشار CO₂ را تقریباً به صفر نزدیک کنند.
در چین، شهر شنژن با ۱۶ هزار اتوبوس کاملاً برقی، انتشار سالانه ۱۹۴ هزار تن CO₂ را کاهش داده و الگویی جهانی در حملونقل صفرکربن ارائه کرده است.
دهه حملونقل پایدار؛ نقشهراه جهانی تا ۲۰۳۵
مجمع عمومی سازمان ملل با تصویب قطعنامه ۷۸/۱۴۸، بازه ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۵ را «دهه حملونقل پایدار» اعلام کرده است؛ دورهای که هدف آن تقویت ارتباط همه انواع حملونقل با اهداف توسعه پایدار و افزایش همکاری جهانی در جهت حملونقل کمکربن است.
ESCAP هماکنون با ابزارهایی مانند ابتکار آسیا-اقیانوسیه برای تحرک برقی و سازوکار همکاری منطقهای در حملونقل کمکربن، دولتها را در مسیر توسعه سیاستهای مشترک، تبادل تجربه و اجرای برنامههای تحولساز همراهی میکند.
مسیر پیشرو؛ هماهنگی، داده و اراده سیاسی
گزارش ESCAP تأکید دارد که تحقق ظرفیت کامل حملونقل پایدار تنها با اقدام هماهنگ در سطوح محلی، ملی و منطقهای ممکن میشود. توسعه ناوگان برقی، تقویت زیرساخت هوشمند، یکپارچهسازی دادهها و اصلاح سیاستهای شهری از جمله گامهای کلیدی هستند.
در جمعبندی این گزارش آمده است:
«حملونقل پایدار، راهبردی چندبعدی است؛ ابزاری که میتواند همزمان فقر را کاهش دهد، سلامت را بهبود ببخشد، اقتصاد را تقویت کند و زمین را نجات دهد.»
