سازمان جهانی بهداشت در گزارشی تازه اعلام کرد مدیریت ناکارآمد پسماندهای جامد، بهویژه زبالههای شهری، به بحرانی گسترده در حوزه سلامت عمومی تبدیل شده و جان میلیونها نفر، بهخصوص گروههای آسیبپذیر را در سراسر جهان تهدید میکند.
سازمان جهانی بهداشت (WHO) در گزارش جدید خود با عنوان «دور ریختن سلامت ما؛ تأثیرات پسماند جامد بر سلامت انسان، شواهد، خلأهای دانشی و پاسخهای بخش سلامت» هشدار داده است که مدیریت نامناسب پسماندهای جامد، عامل بروز یک بحران جدی سلامت عمومی در سطح جهانی است و نیاز به اقدام فوری دولتها و نهادهای مسئول دارد.
بر اساس یافتههای این گزارش، پسماندهای جامد، بهویژه پسماندهای شهری، از طریق آلودگی هوا، آب، خاک و زنجیره غذایی، پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم بر سلامت انسان دارند. در شرایطی که زبالهها جمعآوری نمیشوند یا بهصورت غیراصولی دفن، سوزانده یا پردازش میشوند، مواد شیمیایی خطرناک وارد محیطزیست شده، منابع آب آشامیدنی را آلوده میکنند و به محل تکثیر حشرات و جوندگان ناقل بیماری تبدیل میشوند.
این گزارش نشان میدهد جوامعی که از خدمات مناسب مدیریت پسماند محروم هستند، از جمله ساکنان اطراف محلهای دفن زباله، مراکز سوزاندن غیراستاندارد و محلهای دفع غیرقانونی، بیشترین آسیب را متحمل میشوند. همچنین کودکان، زنان باردار و کارگران حوزه پسماند، بهویژه فعالان غیررسمی این بخش، در معرض بالاترین سطح خطرات بهداشتی قرار دارند.
رودیگر کرش، سرپرست اداره محیطزیست، تغییرات اقلیمی، رویکرد «یک سلامت» و مهاجرت در سازمان جهانی بهداشت، با اشاره به ابعاد اجتماعی این مسئله گفت: پسماندهای جامد بازتابی از شیوه تولید و مصرف جوامع و نحوه رفتار ما با انسان و محیطزیست است. اگر مدیریت زباله همچنان بهعنوان موضوعی حاشیهای تلقی شود، بیماریهای قابل پیشگیری، آلودگی اقلیمی و نابرابریهای اجتماعی عمیقتر خواهند شد.
در این گزارش، نقش بخش سلامت بهعنوان یکی از بازیگران کلیدی مقابله با بحران پسماند برجسته شده است. سازمان جهانی بهداشت تأکید میکند که نظامهای سلامت میتوانند با کاهش تولید پسماندهای درمانی در مبدأ، بهبود تفکیک و دفع ایمن، سرمایهگذاری در فناوریهای پاک و سازگار با اقلیم و همچنین مطالبهگری برای تدوین سیاستها و استانداردهای محافظ سلامت عمومی، نقش مؤثری ایفا کنند.
همچنین گزارش خواستار توسعه نظامهای پایش، تحقیقات علمی و زیستپایش برای تقویت شواهد موجود شده و بر ضرورت حمایت اجتماعی و بهرسمیت شناختن کارگران غیررسمی پسماند بهعنوان بخشی از راهحل تأکید دارد.
از جمله اقدامات کلیدی پیشنهادی سازمان جهانی بهداشت به دولتها و شرکای بینالمللی میتوان به کاهش تولید زباله در مبدأ، گسترش خدمات مقرونبهصرفه و قابل اتکای جمعآوری پسماند بهویژه در مناطق محروم، بهبود نظارت بر مراکز بازیافت و دفع، و حذف کامل دفن و سوزاندن روباز زبالهها، بهخصوص پسماندهای خطرناک، اشاره کرد.
بروس گوردون، رئیس واحد آب، بهداشت، بهداشت محیط و سلامت سازمان جهانی بهداشت، با تأکید بر کاربردی بودن این گزارش گفت: این گزارش یک دستور کار عملی در اختیار کشورها و نهادهای بهداشتی قرار میدهد؛ اقداماتی که میتواند همین امروز جان انسانها را نجات دهد و در بلندمدت شهرهایی پاکتر و سالمتر بسازد.
