دولت اندونزی اعلام کرده است قصد دارد ۱۲ میلیون هکتار از اراضی تخریبشده را احیا کند؛ برنامهای که میتواند این کشور را به یکی از بزرگترین عرضهکنندگان اعتبار کربن مبتنی بر طبیعت در جهان تبدیل کند. با این حال، افزایش ۶۶ درصدی نابودی جنگلها در سال ۲۰۲۵، تردیدهایی جدی درباره توانایی اجرای این سیاست و اعتبار زیستمحیطی آن ایجاد کرده است.
اندونزی در حال آمادهسازی یکی از بزرگترین برنامههای احیای اراضی در جهان است؛ طرحی که بر اساس آن، ۱۲ میلیون هکتار از زمینهای تخریبشده این کشور بازسازی خواهد شد و پروژههای جدید جنگلکاری نیز احتمالاً به بازارهای جبران انتشار کربن (Carbon Offset Markets) متصل میشوند.
بر اساس بیانیه رسمی نهاد ارتباطات دولت اندونزی، «راجا جولی آنتونی» وزیر جنگلداری این کشور، این تعهد را در نشست «مجمع جنگلهای سازمان ملل متحد» در نیویورک اعلام کرد.
به گفته وزیر جنگلداری اندونزی:
«اندونزی متعهد به احیای ۱۲ میلیون هکتار از زمینهای تخریبشده است.»
ابعاد اقتصادی و اقلیمی یک پروژه عظیم
وسعت زمینهای هدفگذاریشده برای احیا، حدود ۲۹.۶۵ میلیون جریب (Acre) برآورد میشود؛ رقمی که از مساحت بسیاری از کشورها بزرگتر است. این مقیاس میتواند برای سرمایهگذاران حوزه اقلیم و بازیگران بازار کربن، به منبعی بزرگ از «اعتبارهای کربنی مبتنی بر طبیعت» تبدیل شود.
برای دولت اندونزی، این طرح تنها یک پروژه محیطزیستی نیست، بلکه ابزاری بالقوه برای تأمین مالی حفاظت از طبیعت، توسعه روستایی و تحقق تعهدات اقلیمی محسوب میشود.
دولت همچنین در حال بررسی نحوه اتصال پروژههای جدید جنگلکاری به برنامه گستردهتر توسعه پروژههای جبران کربن است؛ موضوعی که میتواند جایگاه اندونزی را در بازار جهانی کربن تقویت کند.
قوانین جدید تجارت کربن؛ زیرساخت تأمین مالی
اندونزی پیشتر مقرراتی را برای فروش اعتبارهای کربنی تدوین کرده است که میتواند پایه حقوقی لازم برای تجارت این اعتبارها را فراهم کند. وزارت جنگلداری این کشور اعلام کرده است فروش اعتبارهای کربن بر اساس استانداردهای «اعتبار بالا» (High Integrity) انجام خواهد شد و مشارکت جوامع محلی نیز بخشی از ساختار اجرایی پروژهها خواهد بود.
این موضوع اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا پروژههای کربنی مبتنی بر جنگل در بسیاری از کشورها با انتقادهایی درباره حقوق مالکیت زمین، نحوه توزیع منافع میان جوامع محلی و ضعف در پایش بلندمدت روبهرو بودهاند. قرار دادن جوامع محلی در قلب این سازوکار، تلاشی برای کاهش نگرانیهای حاکمیتی پیش از ورود اعتبارها به بازارهای بینالمللی ارزیابی میشود.
در همین حال، دولت اندونزی قوانین تجارت کربن خود را نیز بهروزرسانی کرده است. انتظار میرود این اصلاحات، امکان فروش بینالمللی اعتبارهای کربنی را فراهم کند و مسیر تازهای برای درآمدزایی از محل کاهش یا حذف تأییدشده انتشار گازهای گلخانهای ایجاد شود.
پیش از آغاز ریاستجمهوری در سال ۲۰۲۴، Prabowo Subianto فروش اعتبارهای انتشار کربن را یکی از ابزارهای بالقوه برای جذب منابع مالی معرفی کرده بود. اکنون این ایده به بخشی از دستورکار گستردهتر دولت تبدیل شده است؛ راهبردی که احیای اراضی، جذب سرمایه اقلیمی و تبدیل اندونزی به بازیگری کلیدی در بازار جهانی کربن را دنبال میکند.
فشارهای حاکمیتی و نگرانی از نابودی جنگلها
با وجود این اهداف بلندپروازانه، اجرای طرح در شرایطی صورت میگیرد که نگرانیها درباره تخریب جنگلها در اندونزی افزایش یافته است.
گروه محیطزیستی «آئوریگا» (Auriga) در گزارشی که ماه مارس منتشر شد اعلام کرد میزان نابودی جنگلها در اندونزی طی سال ۲۰۲۵ حدود ۶۶ درصد افزایش یافته که بالاترین نرخ در هشت سال گذشته محسوب میشود.
این نهاد، ضعف حفاظتهای زیستمحیطی و سیاستهای دولت برای خودکفایی غذایی و انرژی را از عوامل اصلی این روند عنوان کرده است. همین موضوع یک تناقض سیاستی جدی برای اندونزی ایجاد میکند: از یکسو توسعه بازار کربن و احیای جنگلها و از سوی دیگر، برنامههای توسعهای که میتواند فشار بیشتری بر منابع جنگلی وارد کند.
اعتبار بازار کربن به اجرای واقعی وابسته است
برای خریداران اعتبارهای کربنی، صرفاً کاشت درخت کافی نخواهد بود. سرمایهگذاران و شرکتهای بینالمللی به دنبال شواهدی هستند که نشان دهد پروژهها واقعاً منجر به کاهش انتشار یا جذب کربن شدهاند و تخریب جنگلها در سایر مناطق، اثر این اقدامات را خنثی نمیکند.
اعتبارهای کربنی باکیفیت نیازمند مالکیت شفاف زمین، نظام پایش قوی، حسابداری دقیق انتشارها و سازوکارهای جلوگیری از بازگشت تخریب هستند. در غیر این صورت، پروژهها با ریسک آسیب اعتباری و کاهش تقاضا در بازار جهانی مواجه خواهند شد.
چشمانداز سرمایهگذاری؛ فرصت یا ریسک؟
طرح احیای ۱۲ میلیون هکتاری اندونزی میتواند به یکی از مهمترین آزمونهای تأمین مالی اقلیمی در اقتصادهای نوظهور تبدیل شود؛ پروژهای که سیاستگذاری عمومی، بازار داوطلبانه کربن، مشارکت جوامع محلی و تقاضای جهانی برای اعتبارهای معتبر را به هم پیوند میدهد.
برای شرکتهایی که به دنبال جبران انتشار کربن از طریق پروژههای مبتنی بر طبیعت هستند، این برنامه میتواند فرصت مهمی ایجاد کند؛ اما حساسیتها نسبت به کیفیت و اعتبار این پروژهها همچنان بالا باقی خواهد ماند.
موفقیت یا شکست اندونزی در این مسیر، تنها به این کشور محدود نمیشود. اندونزی یکی از مهمترین ذخایر جنگلهای استوایی جهان را در اختیار دارد و تجربه آن میتواند الگویی برای سایر کشورهای جنگلخیز در استفاده از بازارهای کربن برای تأمین مالی حفاظت از طبیعت و توسعه اقتصادی باشد.
اگر دولت اندونزی بتواند میان احیای جنگلها و حکمرانی معتبر کربن تعادل ایجاد کند، این برنامه ۱۲ میلیون هکتاری ممکن است به یکی از بزرگترین پلتفرمهای تأمین مالی اقلیمی جهان تبدیل شود. اما در صورت تداوم روند تخریب جنگلها، اعتماد خریداران جهانی به این بازار با چالش مواجه خواهد شد.
