گزارش تازه آژانس بینالمللی انرژی (IEA) نشان میدهد تقاضای جهانی برق تا سال ۲۰۳۰ سالانه بیش از ۳٫۵ درصد رشد میکند؛ رشدی که ضرورت سرمایهگذاری گسترده در شبکههای برق، ذخیرهسازی و افزایش انعطافپذیری سیستمهای انرژی را برجستهتر از همیشه کرده است.
بر اساس گزارش «Electricity 2026» آژانس بینالمللی انرژی، جهان وارد «عصر برق» شده است؛ دورهای که در آن مصرف برق با سرعتی دستکم ۲٫۵ برابر بیشتر از کل تقاضای انرژی رشد میکند. این روند ناشی از افزایش مصرف صنعتی برق، گسترش خودروهای برقی، رشد استفاده از سامانههای سرمایشی، و توسعه سریع مراکز داده و هوش مصنوعی است.
این گزارش پیشبینی میکند که تا پایان دهه جاری، منابع کمانتشار شامل انرژیهای تجدیدپذیر و برق هستهای (Nuclear Power) حدود ۵۰ درصد از ترکیب تولید برق جهان را به خود اختصاص دهند؛ در حالی که این سهم امروز حدود ۴۲ درصد است. انرژیهای تجدیدپذیر، بهویژه خورشیدی فتوولتائیک (Solar PV)، بهزودی از زغالسنگ در تولید برق پیشی میگیرند و تولید برق هستهای نیز به رکورد جدیدی خواهد رسید.
در عین حال، تولید برق از گاز طبیعی نیز تا سال ۲۰۳۰ افزایش مییابد؛ رشدی که به تقاضای بالاتر در ایالات متحده و جایگزینی نفت با گاز در خاورمیانه نسبت داده میشود. با وجود این تحولات، تولید برق از زغالسنگ در سطح جهانی کاهش یافته و تا پایان دهه به سطوح سال ۲۰۲۱ بازمیگردد. در نتیجه، انتشار دیاکسیدکربن (CO₂) بخش برق در مجموع تا سال ۲۰۳۰ تقریباً ثابت باقی خواهد ماند.
گزارش تأکید میکند که ترکیب جدید تولید برق ــ که وابستگی بیشتری به شرایط جوی دارد ــ همراه با رشد تقاضا و تغییر الگوهای مصرف، نیازمند توسعه سریع و کارآمد شبکههای برق و افزایش انعطافپذیری سیستم است. در حال حاضر، بیش از ۲۵۰۰ گیگاوات پروژه شامل انرژیهای تجدیدپذیر، ذخیرهسازی و بارهای بزرگ مانند مراکز داده، به دلیل محدودیتهای اتصال به شبکه در صف انتظار متوقف ماندهاند.
تحلیلهای جدید IEA نشان میدهد با بهکارگیری فناوریهای تقویتکننده شبکه و اصلاحات مقرراتی، امکان اتصال حدود ۱۶۰۰ گیگاوات از این پروژهها در کوتاهمدت وجود دارد؛ اقدامی که میتواند بهرهوری شبکهها را افزایش داده و ظرفیت قابلتوجهی را آزاد کند.
کیسوکه ساداموری، مدیر بازارها و امنیت انرژی آژانس بینالمللی انرژی، هشدار داده است: «در شرایطی که بازارهای انرژی با عدم قطعیتهای جدی مواجهاند، یک واقعیت مسلم است: تقاضای برق جهانی با شتابی بسیار بیشتر از دهه گذشته در حال رشد است. برای پاسخ به این تقاضا، سرمایهگذاری سالانه در شبکههای برق باید تا سال ۲۰۳۰ حدود ۵۰ درصد افزایش یابد.»
گزارش همچنین به رشد سریع باتریهای ذخیرهسازی در مقیاس نیروگاهی اشاره میکند که نقش مهمی در انعطافپذیری کوتاهمدت شبکهها دارند. مناطقی مانند کالیفرنیا، آلمان، تگزاس، استرالیای جنوبی و بریتانیا در سالهای اخیر شاهد افزایش قابلتوجه این ظرفیت بودهاند.
در کنار همه این تحولات، مسئله قیمت و مقرونبهصرفهبودن برق به یک نگرانی فزاینده تبدیل شده است. قیمت برق خانگی در بسیاری از کشورها از سال ۲۰۱۹ سریعتر از درآمد خانوارها افزایش یافته و فشار مضاعفی بر صنایع و کسبوکارها وارد کرده است. به همین دلیل، سیاستگذاران بهدنبال طراحی بازارها و مقرراتی هستند که علاوه بر جذب سرمایهگذاری، کارایی و انعطافپذیری کل سیستم برق را بهبود دهد.
IEA در پایان تأکید میکند که افزایش ریسکهای ناشی از زیرساختهای فرسوده، رویدادهای شدید اقلیمی، تهدیدات سایبری و آسیبپذیریهای نوظهور، لزوم توجه جدی به امنیت و تابآوری شبکههای برق جهان را دوچندان کرده است.
