دولتها در سال ۲۰۲۵ از محل قیمتگذاری کربن، ۱۰۷ میلیارد دلار درآمد کسب کردند؛ رقمی بیسابقه که نشان میدهد هزینه انتشار آلایندهها در حال تبدیل شدن به بخشی جدی از سیاستگذاری اقتصادی و راهبرد شرکتهاست.
به گزارش پایگاه خبری گزارش سبز، بر اساس گزارش سال ۲۰۲۶ بانک جهانی با عنوان «وضعیت و روندهای قیمتگذاری کربن»، دولتها در سال ۲۰۲۵ با دریافت هزینه از شرکتها بابت انتشار دیاکسید کربن، رکورد جدیدی در درآمدهای کربنی ثبت کردند.
این گزارش نشان میدهد درآمد دولتها از قیمتگذاری کربن در سال ۲۰۲۵ به ۱۰۷ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۲ درصد افزایش داشته است. این رشد در حالی رخ داده که فضای سیاستگذاری اقلیمی در جهان همچنان یکدست و هماهنگ نیست.
بر اساس این گزارش، نزدیک به ۳۰ درصد از انتشار جهانی گازهای گلخانهای اکنون تحت پوشش نوعی قیمت مستقیم کربن قرار دارد. این پوشش شامل ۸۷ سیاست اجراشده در سطح ملی، منطقهای و محلی است.
نکات کلیدی گزارش
دولتها در سال ۲۰۲۵ از محل قیمتگذاری کربن ۱۰۷ میلیارد دلار درآمد کسب کردند که بالاترین رقم ثبتشده تاکنون است.
نزدیک به ۳۰ درصد از انتشار گازهای گلخانهای جهان اکنون تحت پوشش قیمت مستقیم کربن قرار دارد.
در صورت اجرای نظامهای در حال طراحی در کشورهایی مانند برزیل، ترکیه و برخی بازارهای دیگر، پوشش قیمتگذاری کربن میتواند به نزدیک یکسوم انتشار جهانی برسد.
قیمتگذاری کربن از اروپا فراتر رفت
بانک جهانی اعلام کرده است که قیمتگذاری کربن دیگر فقط به پیشگامان اروپایی و بخشهایی از آمریکای شمالی محدود نیست. این ابزار اکنون به یکی از سازوکارهای مهم مالی و اقلیمی در سطح جهان تبدیل شده و بازارهای نوظهور نیز در حال طراحی و اجرای نظامهای کربنی خود هستند.
دولتها از ابزارهایی مانند مالیات کربن، نظامهای تجارت انتشار و سازوکارهای سقف و تجارت استفاده میکنند تا آلایندگان را وادار کنند هزینههای اقلیمی فعالیتهای خود را پرداخت کنند.
اهمیت این روند برای سیاستگذاران در آن است که قیمتگذاری کربن میتواند همزمان دو نقش ایفا کند: نخست، کاهش انگیزه اقتصادی برای انتشار آلایندهها و دوم، ایجاد درآمد عمومی برای سرمایهگذاری در گذار اقلیمی، حمایت از خانوارها یا مدیریت هزینههای دولت.
بازارهای جدید در نقشه جهانی کربن
گزارش بانک جهانی نشان میدهد که نظامهای جدید تجارت انتشار و مالیاتهای کربنی در کشورهایی مانند هند، ژاپن، موریتانی، صربستان و ویتنام معرفی شدهاند.
این گسترش نشاندهنده تغییر رویکرد دولتها در مسیر کربنزدایی است. بسیاری از کشورها دیگر فقط به یارانهها یا تعهدات داوطلبانه متکی نیستند، بلکه در حال ایجاد سازوکارهایی هستند که برای انتشار کربن هزینه مستقیم تعیین میکند.
برای شرکتها، این روند اقتصاد فعالیتهای پرکربن را تغییر میدهد. افزایش قیمت کربن میتواند بر هزینه تولید، انتخاب منابع انرژی، تخصیص سرمایه و راهبرد زنجیره تأمین اثر بگذارد. همچنین این موضوع میتواند برداشت سرمایهگذاران از ریسکهای مقرراتی را تغییر دهد.
بر اساس گزارش بانک جهانی، میانگین قیمت کربن بین سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۶ دو برابر شده و از حدود ۱۰ دلار به نزدیک ۲۱ دلار برای هر تن معادل دیاکسید کربن رسیده است. این افزایش عمدتاً تحت تأثیر رشد قیمتها در نظامهای تجارت انتشار بوده است.
با این حال، سطح قیمت کربن در مناطق مختلف جهان همچنان نامتوازن است. برخی بازارها هنوز قیمتهای پایینی دارند، در حالی که برخی دیگر سیگنالهای قیمتی قویتری ایجاد کردهاند. با وجود این تفاوتها، مسیر کلی روشن است: کربن در تعداد بیشتری از حوزههای قضایی به یک ورودی هزینهدار برای کسبوکارها تبدیل میشود.
برزیل و ترکیه میتوانند پوشش جهانی را افزایش دهند
بانک جهانی اعلام کرده است که رشد بیشتر قیمتگذاری کربن میتواند از محل سیاستهایی حاصل شود که هنوز در مرحله طراحی یا توسعه قرار دارند. اگر کشورهایی مانند برزیل و ترکیه نظامهای برنامهریزیشده خود را اجرا کنند، تقریباً یکسوم انتشار جهانی گازهای گلخانهای میتواند تحت پوشش نظام تجارت انتشار یا مالیات کربن قرار گیرد.
چنین تحولی برای حکمرانی جهانی اقلیم اهمیت زیادی دارد. افزایش پوشش قیمتگذاری کربن میتواند به کشورها کمک کند سیاستهای داخلی خود را با اهداف بینالمللی اقلیمی، از جمله تعهدات ذیل توافق پاریس، هماهنگتر کنند.
همچنین این روند میتواند ارتباط میان برنامههای ملی اقلیمی و مالیه عمومی را عمیقتر کند. قیمتگذاری کربن درآمدی ایجاد میکند که دولتها میتوانند آن را برای سرمایهگذاری اقلیمی، گذار صنعتی، حمایت از خانوارها یا مدیریت کسری بودجه به کار بگیرند. البته نحوه استفاده دولتها از این درآمدها تعیینکننده خواهد بود.
پیام قیمت کربن برای شرکتها و سرمایهگذاران
برای مدیران ارشد و سرمایهگذاران، پرسش اصلی دیگر این نیست که آیا قیمتگذاری کربن گسترش خواهد یافت یا نه. پرسش مهم این است که این سیاستها با چه سرعتی بر بازارهای عملیاتی، تأمینکنندگان و مشتریان اثر خواهند گذاشت.
شرکتهایی که در معرض انتشار بالای کربن قرار دارند، ممکن است با هزینههای انطباقی فزاینده روبهرو شوند. در مقابل، شرکتهایی که برنامههای معتبر گذار اقلیمی دارند، احتمالاً موقعیت بهتری برای مدیریت مقررات آینده خواهند داشت.
سرمایهگذاران نیز باید بررسی کنند که آیا فرضهای مربوط به قیمتگذاری کربن در ارزشگذاری شرکتها، هزینههای سرمایهای و افشای ریسکها لحاظ شده است یا نه.
سه اولویت فوری برای مدیران
رقم ۱۰۷ میلیارد دلاری درآمد قیمتگذاری کربن در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد این سیاست به بخش بزرگتری از نظام مالی اقلیم در جهان تبدیل شده است. با این حال، این نظام هنوز جامع نیست و قیمتها آنقدر پراکندهاند که یک سیگنال جهانی واحد ایجاد کنند.
با وجود این، مسیر سیاستگذاری به سمت پوشش گستردهتر و طراحی قویتر بازارها حرکت میکند. برای مدیران ارشد، این وضعیت سه اولویت فوری ایجاد میکند.
نخست، شرکتها باید میزان مواجهه فعلی و آتی خود با قیمتگذاری کربن را در بازارهای مختلف شناسایی کنند.
دوم، باید بررسی کنند که آیا برنامههای گذار اقلیمی آنها در سناریوهای افزایش هزینه کربن همچنان قابل اجرا و اقتصادی است یا نه.
سوم، هیئتمدیرهها باید قیمتگذاری کربن را نه فقط بهعنوان یک شاخص پایداری، بلکه بهعنوان موضوعی در سطح حکمرانی شرکتی و راهبرد کسبوکار تلقی کنند.
درآمد بیسابقه ۱۰۷ میلیارد دلاری در سال ۲۰۲۵ فقط یک دستاورد مالی برای دولتها نیست. این رقم نشان میدهد قیمتگذاری کربن در حال نفوذ عمیقتر به سازوکارهای سیاست اقتصادی است. با افزایش تعداد کشورهایی که مالیات کربن و نظامهای تجارت انتشار را اجرا میکنند، شرکتها دیگر نمیتوانند هزینه انتشار آلایندهها را موضوعی بیرونی و جدا از راهبرد کسبوکار خود بدانند.
