صدور مجوز طرح ۵.۸ میلیارد دلاری کربن‌زدایی صنعتی آلمان

کمیسیون اروپا طرح کمک دولتی ۵ میلیارد یورویی آلمان را برای حمایت از کربن‌زدایی صنایع سنگین تصویب کرد؛ طرحی که با قراردادهای ۱۵ ساله کربنی، تولید فولاد، سیمان، مواد شیمیایی و دیگر صنایع پرانتشار را به سمت فناوری‌های کم‌کربن هدایت می‌کند.

آلمان از کمیسیون اروپا مجوز دریافت کرد تا از یک طرح کمک دولتی ۵ میلیارد یورویی، معادل ۵.۸ میلیارد دلار، برای شتاب‌بخشی به کربن‌زدایی صنعتی در برخی از پرانتشارترین بخش‌های اقتصادی اروپا استفاده کند.

کمیسیون اروپا این اقدام را بر اساس مقررات کمک‌های دولتی اتحادیه اروپا تأیید کرد و به آلمان اجازه داد از شرکت‌هایی حمایت کند که قصد دارند تغییرات بنیادین در شیوه تولید فولاد، سیمان، مواد شیمیایی، شیشه، سرامیک، کاغذ، خمیرکاغذ، آهک، گچ و دیگر مواد صنعتی ایجاد کنند.

این طرح بخش‌هایی را هدف قرار می‌دهد که پیش از این تحت پوشش نظام تجارت انتشار اتحادیه اروپا قرار داشته‌اند. این موضوع برای مدیران ارشد و سرمایه‌گذاران اهمیت دارد، زیرا این حمایت مالی برای اصلاحات محدود یا بهبودهای جزئی بهره‌وری طراحی نشده است؛ بلکه هدف آن کمک به شرکت‌ها برای تغییر مدل‌های تولید، کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و حرکت به سمت فرایندهای صنعتی پاک‌تر است.

فناوری‌های واجد شرایط در این طرح شامل برق‌رسانی، هیدروژن، جذب و ذخیره‌سازی کربن، جذب و استفاده از کربن، بیومتان، بازیافت حرارت و ذخیره‌سازی انرژی است. پروژه‌ها باید سوخت‌های فسیلی یا مواد اولیه کربن‌بر را با گزینه‌های کم‌کربن جایگزین کنند.

قراردادهای کربنی، مدل تأمین مالی را تعیین می‌کنند

حمایت‌ها از طریق قراردادهای دوطرفه کربنی مابه‌التفاوت و در دوره‌ای ۱۵ ساله پرداخت خواهد شد.

بر اساس این مدل، شرکت‌ها پرداخت‌های سالانه‌ای دریافت می‌کنند که به تحولات بازار وابسته است. این تحولات می‌تواند شامل قیمت مجوزهای انتشار در نظام تجارت انتشار اتحادیه اروپا یا هزینه نهاده‌های انرژی در مقایسه با فناوری‌های متعارف باشد.

ساختار این طرح به گونه‌ای طراحی شده است که تنها هزینه اضافی تولید پاک‌تر را پوشش دهد. اگر فرایندهای کم‌کربن در آینده از نظر هزینه عملیاتی ارزان‌تر از سیستم‌های متعارف شوند، دریافت‌کنندگان کمک باید مابه‌التفاوت را بازپرداخت کنند.

این رویکرد از منظر حکمرانی و مالیه عمومی اهمیت دارد؛ زیرا خطر پرداخت بیش از حد به شرکت‌ها را کاهش می‌دهد و در عین حال، چشم‌انداز روشن‌تری برای سرمایه‌گذاری صنعتی فراهم می‌کند. همچنین این مدل، حمایت عمومی را به شرایط واقعی بازار متصل می‌کند، نه به یارانه‌های ثابت که ممکن است در طول زمان با شرایط اقتصادی همخوانی نداشته باشند.

پروژه‌ها از طریق مناقصه رقابتی انتخاب خواهند شد. معیار اصلی انتخاب، کارایی هزینه خواهد بود؛ یعنی میزان کمک درخواستی به ازای هر تن انتشار دی‌اکسیدکربن جلوگیری‌شده.

کاهش انتشار باید قابل توجه باشد

طرح آلمان شامل الزامات سخت‌گیرانه عملکردی در زمینه کاهش انتشار است.

پروژه‌ها باید ظرف چهار سال دست‌کم ۵۰ درصد کاهش انتشار ایجاد کنند. تا پایان دوره ۱۵ ساله قرارداد نیز باید به کاهش ۸۵ درصدی برسند.

این کاهش‌ها در مقایسه با سیستم‌های مرجع محاسبه می‌شود؛ سیستم‌هایی که بر پایه کارآمدترین فناوری‌های متعارف تولید در هر بخش تعریف شده‌اند. این روش مانع از آن می‌شود که پروژه‌های ضعیف‌تر، کاهش انتشار خود را در مقایسه با مبناهای قدیمی یا پرانتشار محاسبه کنند.

کمیسیون اروپا همچنین اعلام کرد که آلمان متعهد شده است این طرح به کاهش کلی انتشار دی‌اکسیدکربن منجر شود. بر اساس این شرط، کمک دولتی نباید صرفاً انتشار را از یک بخش به بخش دیگر منتقل کند.

برای نمونه، هیدروژنی که در قالب این طرح استفاده می‌شود باید با مقررات اتحادیه اروپا درباره هیدروژن تجدیدپذیر یا کم‌کربن سازگار باشد. آلمان همچنین انتشار غیرمستقیم ناشی از مصرف برق را ارزیابی کرده و به این نتیجه رسیده است که این میزان در مقایسه با کاهش کلی انتشار مورد انتظار، محدود خواهد بود.

قواعد کمک دولتی اتحادیه اروپا و محوریت رقابت

کمیسیون اروپا این طرح را بر اساس ماده ۱۰۷ بند ۳ جزء «c» معاهده عملکرد اتحادیه اروپا و همچنین دستورالعمل‌های کمک در حوزه اقلیم، حفاظت محیط‌زیست و انرژی بررسی کرد.

این کمیسیون نتیجه گرفت که این اقدام برای حمایت از کربن‌زدایی در بخش‌های تحت پوشش نظام تجارت انتشار، ضروری و مناسب است. همچنین اعلام کرد این طرح اثر تشویقی دارد، زیرا شرکت‌ها بدون حمایت عمومی چنین سرمایه‌گذاری‌هایی را انجام نمی‌دادند.

ریسک رقابتی، بخش مهمی از بررسی کمیسیون بود. کمیسیون اعلام کرد که اثر این طرح بر تجارت و رقابت درون اتحادیه اروپا محدود خواهد بود، زیرا فرایند مناقصه رقابتی باید کمک‌ها را در حداقل سطح لازم نگه دارد.

این تأییدیه پس از آن صادر شد که پیش‌تر در فوریه ۲۰۲۴ نیز یک طرح آلمانی دیگر از سوی کمیسیون اروپا تأیید شده بود. طرح جدید همچنین جایگزین طرحی در مارس ۲۰۲۵ می‌شود که مقام‌های آلمانی در نهایت تصمیم گرفتند آن را به همان شکل اجرا نکنند.

مدیران و سرمایه‌گذاران چه نکاتی را باید دنبال کنند؟

برای شرکت‌های صنعتی، این تصمیم لایه‌ای جدید به ساختار در حال شکل‌گیری تأمین مالی کربن‌زدایی در اروپا اضافه می‌کند.

نظام تجارت انتشار اتحادیه اروپا همچنان هزینه تولید کربن‌بر را افزایش می‌دهد. هم‌زمان، دولت‌ها از کمک‌های دولتی هدفمند برای کمک به صنایع راهبردی استفاده می‌کنند تا فشار سرمایه‌ای دوره گذار را مدیریت کنند.

برای سرمایه‌گذاران، طرح آلمان تصویر روشن‌تری از فناوری‌های صنعتی ارائه می‌دهد که ممکن است از حمایت بلندمدت عمومی برخوردار شوند. برق‌رسانی، هیدروژن، جذب کربن، بیومتان و بازیافت حرارت اکنون در مرکز مرحله بعدی سیاست اقلیمی صنعتی آلمان قرار گرفته‌اند.

پیام گسترده‌تر این تصمیم، جنبه ژئوپلیتیکی نیز دارد. اروپا می‌کوشد انتشار گازهای گلخانه‌ای را کاهش دهد، بدون آنکه ظرفیت صنعتی خود را از دست بدهد. بنابراین طرح ۵ میلیارد یورویی آلمان تنها یک اقدام اقلیمی نیست؛ بلکه ابزاری برای حفظ رقابت‌پذیری صنایع سنگین در اقتصادی است که قیمت‌گذاری کربن در آن نقش تعیین‌کننده دارد.