سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) اعلام کرد: بیش از ۸۰ درصد اقیانوسهای جهان هنوز نقشهبرداری، تصویربرداری یا حتی مشاهده مستقیم نشدهاند. این در حالی است که بشر به اعماق فضا سفر کرده، روی مریخ رُوِر فرستاده و ساختار سیاهچالهها را تصویر کرده است. فشار مرگبار، تاریکی مطلق و محدودیت فناوری باعث شده اعماق آبها همچنان در سایه ابهام باقی بمانند؛ جایی که عمیقترین نقطه آن در گودال ماریناس، ۳۵ هزار و ۸۱۴ پایی زیر سطح دریاست.
بیش از ۸۰ درصد پهنه آبی زمین ناشناخته مانده است
براساس دادههای NOAA، بیش از چهار پنجم اقیانوسها همچنان از دید بشر پنهاناند. این رقم، برای سیارهای که انسان تقریباً هر خشکی آن را فتح کرده، شگفتانگیز است. اما دلیل اصلی این عقبماندگی، نه کمبود علاقه، بلکه محدودیتهای علمی، فنی و هزینههای نجومی کاوش زیر فشارهای خردکننده است. درحالیکه فضا خالی و بدون فشار است، اعماق آبها با هزاران تُن فشار عمود بر هر سانتیمتر از بدنه زیردریایی یا ربات روبهروست؛ فشاری که کوچکترین نقص میتواند آن را به ذرات بدل کند.
عمیقترین نقطه اقیانوس کجاست؟
بر اساس گزارش Scientific American، اقیانوس به چندین لایه زیستی تقسیم میشود و اغلب موجودات تنها تا عمق ۲۰۰ متری (۶۶۰ فوت) زندگی میکنند. اما عمیقترین نقطه شناختهشده زمین، چلنجر دیپ در گودال ماریناس میان گوام و فیلیپین است. این گودال هلالیشکل ۷ مایل عمق و ۴۳ مایل عرض دارد و نقطه نهایی آن با عمق ۳۵٬۸۱۴ پا (بیش از ۱۰٬۹۰۰ متر) رکورد بیرقیبی در سیاره زمین است. جایی بسیار دور از نور خورشید، بسیار سرد، و جایی که فشار بیش از هزار برابر فشار سطح دریاست.
چرا کشف اعماق آبها دشوارتر از سفر به فضاست؟
دکتر جین فلدمن، اقیانوسشناس ناسا، در توضیح دشواری اکتشاف اعماق میگوید:
«از بسیاری جهات فرستادن انسان به فضا آسانتر از فرستادن او به قعر اقیانوس است. فشار شدید اعماق آن را به محیطی تقریباً غیرقابل نفوذ تبدیل کرده است.»
سه مانع اصلی کاوش عبارتاند از:
• فشار خردکننده: در عمیقترین نقاط، فشار میتواند هر سازهای را متلاشی کند.
• دمای نزدیک به انجماد: تجهیزات باید در برابر سرمای شدید مقاوم باشند.
• تاریکی مطلق: نبود نور، ناوبری و تصویربرداری را دشوار میکند.
به همین دلیل، تنها حدود ۳۵ درصد از آبهای ساحلی و اقیانوسی آمریکا با فناوریهای مدرن سونار نقشهبرداری شدهاند. هزینه ساخت رباتها و زیردریاییهای مقاوم در برابر فشار نیز نجومی است.
ساکنان دنیای تاریک: از ماهیهای نورانی تا کرمهای هشتپایی غولپیکر
حیات در اعماق اقیانوس شباهتی به جهان آشنا ندارد. موجودات لایههای آبیسوپلاژیک (۱۳ تا ۲۰ هزار پا) و هادالوپلاژیک (بیش از ۲۰ هزار پا) شفاف، بیچشم و بیفلساند؛ موجوداتی که برای زندگی در فشار مرگبار و نبود نور، سازگاریهای شگفتانگیزی پیدا کردهاند:
• ماهی فانوسی، گوپر eel، هچتفیش با بدنهای نورانی
• بیمهرگان شفاف و بدون چشم
• کرمهای لولهای غولپیکر کنار دهانههای آبگرم
دمای اطراف این چشمهها ممکن است به نقطه جوش برسد، اما مواد معدنی فراوان امکان رشد اجتماعات بزرگ زیستی را فراهم میکند. برخی از این کرمها بیش از ۲٫۵ متر قد دارند و از باکتریهایی تغذیه میکنند که انرژیشان را از مواد شیمیایی دریافت میکنند، نه از نور خورشید.
آیا اعماق اقیانوس در معرض خطر هستند؟
این نواحی ناشناخته، برخلاف تصور، از آسیبهای انسانی در امان نماندهاند. آلودگی پلاستیکی، تغییرات اقلیمی، گرمایش آبها، اسیدیشدن اقیانوس و صید بیرویه، حتی به مناطقی که هرگز انسان قدم در آن نگذاشته نیز رسیده است. براساس پایگاه جهانی U.N. World Database on Protected Areas، تنها ۷ درصد اقیانوسهای جهان تحت حفاظت رسمی هستند و ۹۳ درصد دیگر بدون حفاظت رها شدهاند.
این بدان معناست که بخش بزرگی از زیستبومهای عمیق، در معرض تهدیداتی قرار دارد که هنوز بهدرستی نمیشناسیم. حفاظت از ناشناختهها به شناخت نیاز دارد؛ اما شناخت، همان چیزی است که در اعماق اقیانوس کمتر از همیشه داریم.
مرز ناشناختهای که آینده زمین به آن وابسته است
اقیانوسها تنظیمکننده دمای زمین، تأمینکننده اکسیژن و بنیاد چرخههای زیستی جهاناند. درحالیکه هر روز فناوریهای پیشرفتهتری برای سفرهای فضایی توسعه مییابد، کارشناسان هشدار میدهند که بزرگترین رازهای سیاره خودمان در اعماق آبها پنهان مانده است. آینده اقلیم، تنوع زیستی و حتی امنیت غذایی جهان، به دانش ما از همین ناشناختهترین مرزهای زمین وابسته است.
