در حالیکه تنشهای ژئوپلیتیکی و نابرابریهای جهانی رو به افزایش است، دومین اجلاس جهانی توسعه اجتماعی در دوحه قطر با حضور بیش از ۴۰ رئیسجمهور و نخستوزیر، ۱۷۰ وزیر و بیش از ۱۴ هزار شرکتکننده از سراسر جهان برگزار شد. رهبران با تصویب «اعلامیه سیاسی دوحه» بار دیگر بر ضرورت ایجاد جوامعی عادلانه، فراگیر و انسانی تأکید کردند؛ تعهدی که یادآور روح «اعلامیه کپنهاگ» ۱۹۹۵ است اما با نگاهی به چالشهای قرن ۲۱ چون تغییرات اقلیمی، نابرابری دیجیتال و بحرانهای اقتصادی جهانی.
در نشست افتتاحیه اجلاس که با سخنرانی آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد همراه بود، وی توسعه اجتماعی را «واکسنی برای توسعه» و «برنامهای مردمی» خواند و گفت: «توسعه واقعی، شکوفایی برای عدهای معدود نیست، بلکه فرصتی برای همه است؛ بر پایه عدالت اجتماعی، اشتغال کامل و کرامت انسانی.» گوترش چهار محور اصلی اقدام فوری را معرفی کرد: ریشهکنی فقر و نابرابری از طریق تقویت نظامهای اجتماعی؛ ایجاد اشتغال شایسته از راه مهارتآموزی و فرصت برابر؛ تأمین مالی کشورهای در حال توسعه از طریق اصلاح نظامهای جهانی و کاهش بدهیها؛ و اطمینان از اینکه هیچکس در مسیر توسعه جا نماند.
اعلامیه سیاسی دوحه بر سه ستون کلیدی توسعه اجتماعی یعنی فقرزدایی، کار شایسته و شمول اجتماعی تأکید دارد و گسترش دسترسی برابر به آموزش، بهداشت و حمایت اجتماعی را از اولویتهای فوری معرفی میکند. در این سند همچنین به مقابله با اطلاعات نادرست، نفرتپراکنی و افراطگرایی دیجیتال به عنوان تهدیدی علیه دموکراسی و انسجام اجتماعی اشاره شده است.
لی جونهوا، معاون دبیرکل سازمان ملل و دبیرکل اجلاس، در سخنان خود گفت: «عدالت اجتماعی، کار شایسته و فرصتهای برابر پیششرطهای توسعه پایدارند. اعلامیه دوحه پیوند میان ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی توسعه را بهروشنی نشان میدهد و ما را به سمت آیندهای عادلانهتر و مقاومتر هدایت میکند.»
همزمان با تصویب اعلامیه، «سکوی راهحلهای دوحه برای توسعه اجتماعی» نیز رونمایی شد؛ بستری جهانی برای معرفی طرحها و تعهدات نوآورانه از سوی دولتها و نهادهای مدنی. این پلتفرم تاکنون بیش از ۱۵۰ ابتکار را ثبت کرده که از میان آنها تعدادی در استودیو ویژه اجلاس به نمایش درآمدهاند. آنا لِنا بربوک، رئیس هشتادمین مجمع عمومی سازمان ملل، با تأکید بر لزوم گذار از وعده به عمل گفت: «جهان به تعهدات بیشتر نیاز ندارد، بلکه به اقداماتی نیاز دارد که زندگی مردم را تغییر دهد و کرامت را به واقعیت روزمره بدل کند.»
از زمان نخستین اجلاس جهانی توسعه اجتماعی در کپنهاگ ۱۹۹۵، جهان شاهد پیشرفتهای چشمگیری بوده است. در سه دهه گذشته، نزدیک به ۱.۵ میلیارد نفر از فقر مطلق خارج شدهاند و نرخ فقر شغلی از ۲۷.۹ درصد در سال ۲۰۰۰ به ۶.۹ درصد در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است. کار کودکان نیز بیش از نصف شده و هماکنون بیش از نیمی از جمعیت جهان تحت پوشش دستکم یک برنامه حمایت اجتماعی قرار دارند.
با این حال، چالشها همچنان پابرجاست. بر اساس آمارهای ۲۰۲۳، هنوز ۸۰۸ میلیون نفر در فقر شدید و ۱.۱ میلیارد نفر در فقر چندبعدی زندگی میکنند. زنان به طور میانگین تنها ۷۸ درصد دستمزد مردان را دریافت میکنند و شکاف جنسیتی مزدی ممکن است تا یک قرن دیگر برطرف نشود. همچنین بحران جهانی مسکن بیش از سه میلیارد نفر را درگیر کرده و ۳۰۰ میلیون نفر کاملاً بیخانماناند. یکسوم جمعیت جهان نیز با ناامنی غذایی مزمن مواجهاند.
اعلامیه دوحه بر این باور است که این مشکلات تنها با اراده سیاسی، اصلاح نظام مالی جهانی و تقویت همکاریهای چندجانبه قابل حل است. رهبران کشورها در پایان اجلاس بر تعهد خود برای «دنیایی بدون فقر، با کار شایسته و فرصت برابر برای همه» تأکید کردند.
منابع رسمی و پیوندها:
Website: https://social.desa.un.org/world-summit-2025
Doha Political Declaration: https://social.desa.un.org/world-summit-2025/documents/draft-resolution-doha-political-declaration-of-the-world-social-summit
Programme: https://social.desa.un.org/world-summit-2025/programme
Press Kit: https://social.desa.un.org/world-summit-2025/media
TeamUp Calendar: https://teamup.com/ksjku4mxgkkv1dvbab
Social media
Engage via social media by using the hashtag #SocialSummit2025 and by following these accounts:
- Facebook: @UnitedNations, @GlobalGoalsUN, @joinundesa, @UNDESASocial
- X: @UN, @GlobalGoalsUN, @UNDESA, @UNDESASocial
- LinkedIn: linkedin.com/company/united-nations-department-of-economic-and-social-affairs/
Media Contacts
UN Department of Global Communications
- Martin Samaan | samaanm@un.org
- Alex del Castello | alexandra.delcastello@un.org
UN Department of Economic and Social Affairs
Astrid Hurley, hurleya@un.org
Amine Lamrabat, lamrabat@un.org
