زمین‌ خشک، جنگل مرده: چرا آمازون پس از استخراج طلا احیا نمی‌شود؟

منبع: دانشگاه کالیفرنیای جنوبی (USC)
منتشرشده در Communications Earth & Environment
ویراستار: سیدی هارلی | بازبین: رابرت ایگان

در منطقه جنگلی «مادری دی‌دیوس» در آمازون پرو، تلاش‌ها برای احیای جنگل پس از استخراج طلا، شکست خورده‌اند. دلیل اصلی این ناکامی تنها به آلودگی فلزات سنگین در خاک بازنمی‌گردد؛ بلکه استخراج طلا با روشی موسوم به «استخراج مکشی» باعث خشکی شدید زمین و از بین رفتن منابع آبی شده‌ است؛ به‌طوری‌که حتی نهال‌های کاشته‌شده نیز قادر به زنده‌ ماندن نیستند.

خشک‌شدن زمین؛ مانع اصلی بازگشت جنگل

جاش وست، زمین‌شناس دانشگاه USC و یکی از نویسندگان این مطالعه می‌گوید:
«پیش‌تر می‌دانستیم که تخریب خاک، بازسازی جنگل را کند می‌کند. اما اینجا با مسئله‌ای متفاوت روبه‌رو هستیم؛ زمین به‌قدری خشک شده که برای رشد دوباره درختان مناسب نیست.»

این پژوهش که توسط آبرا اتوود، دانش‌آموخته دکترای USC و پژوهشگر کنونی مرکز اقلیم وودول، رهبری شده، با همکاری دانشگاه کلمبیا، دانشگاه ایالتی آریزونا و دانشگاه ملی سن آنتونیو آباد دل کوسکو در پرو انجام گرفته است.

مطالعه روی دو سایت رهاشده استخراج طلا در مادری دی‌دیوس، نزدیک مرزهای برزیل و بولیوی انجام شد. پژوهشگران از پهپاد، حسگرهای خاک و تصویربرداری زیرزمینی برای بررسی تأثیرات استخراج مکشی استفاده کردند.

استخراج مکشی؛ فرایندی ویرانگر

استخراج مکشی، که بیشتر توسط معادن کوچک و خانوادگی انجام می‌شود، با استفاده از توپ‌های آب پرفشار، خاک را متلاشی می‌کند. ذرات جداشده به داخل شیب‌راه‌هایی هدایت می‌شوند تا ذرات طلا جدا شود و در این فرایند، لایه‌های مغذی خاک کاملاً از بین می‌روند.
نتیجه: حوضچه‌های راکد به بزرگی زمین فوتبال و تپه‌های شنی به ارتفاع ۹ متر که در زمین باقی می‌مانند.

برخلاف روش‌های دیگر مانند استخراج با حفاری، که ممکن است بخشی از خاک سطحی را حفظ کند، استخراج مکشی تقریباً همه چیز را از بین می‌برد.

آب کم، دمای بالا، بازسازی صفر

با استفاده از تصویربرداری مقاومتی الکتریکی، پژوهشگران متوجه شدند تپه‌های شنی مانند صافی عمل می‌کنند.
آب باران در این مناطق تا ۱۰۰ برابر سریع‌تر از خاک دست‌نخورده زهکشی می‌شود و ۵ برابر سریع‌تر از سایر مناطق خشک می‌شود. دمای سطح این تپه‌ها حتی به ۶۰ درجه سلسیوس (۱۴۵ درجه فارنهایت) نیز می‌رسد.

جاش وست گفت: «این مثل تلاش برای رشد یک درخت در داخل فر است.»

تصاویر حرارتی ثبت‌شده با پهپاد نشان داد زمین‌های بایر، در برابر آفتاب شدید گرم می‌شوند، در حالی‌که مناطق جنگلی مجاور و لبه حوضچه‌ها خنک‌تر باقی می‌مانند. در چنین شرایطی، حتی نهال‌های کاشته‌شده نیز زنده نمی‌مانند.

راهکارهایی برای احیای جنگل

با وجود مشاهده برخی نشانه‌های رشد مجدد در نزدیکی حوضچه‌ها و مناطق پست‌تر، بخش‌های وسیعی از زمین، به‌ویژه تپه‌های شنی، همچنان بدون پوشش باقی مانده‌اند. این مناطق که از سفره آب زیرزمینی دورتر هستند، سریع‌تر خشک می‌شوند و احیای آن‌ها دشوارتر است.

بین سال‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۱۷، استخراج طلا به شیوه کوچک‌مقیاس، بیش از ۹۵ هزار هکتار از جنگل‌های مادری دی‌دیوس را نابود کرده‌است؛ منطقه‌ای معادل بیش از هفت برابر مساحت شهر سان‌فرانسیسکو.

استخراج در اطراف منطقه حفاظت‌شده ملی تامبوپاتا همچنان ادامه دارد و تهدیدی جدی برای تنوع زیستی و زمین‌های بومیان محسوب می‌شود. در حال حاضر، استخراج طلا مسئول نزدیک به ۱۰ درصد از کل جنگل‌زدایی آمازون است.

پیشنهاد پژوهشگران: تغییر شکل زمین

پژوهشگران پیشنهاد می‌دهند که برای بهبود روند احیا، باید زمین تغییر شکل یابد:
تسطیح تپه‌های شنی
پُرکردن حوضچه‌های رهاشده

این اقدامات باعث می‌شود ریشه درختان به آب‌های زیرزمینی نزدیک‌تر شوند و نگه‌داشت رطوبت افزایش یابد. هرچند فرسایش طبیعی ممکن است با گذشت زمان همین کار را انجام دهد، اما این فرایند به‌مراتب کندتر از آن است که پاسخگوی نیاز فوری احیای جنگل باشد.

جاش وست در پایان گفت:
«ما فقط یک جنگل آمازون داریم. این زیست‌بوم، سامانه‌ای زنده و بی‌نظیر در جهان است. اگر آن را از دست بدهیم، چیزی را از دست داده‌ایم که جایگزینی ندارد.»

منبع اصلی خبر: Communications Earth & Environment
DOI: 10.4211/hs.05a0490e971f491fa64c62cbde499a6a