با رسیدن سازمان ملل به هشتادسالگی، یک ارزیابی مستقل و فراگیر در سطح کل سیستم توسعه، تصویر روشنی از میزان پیشرفتها و چالشهای پیشِرو ترسیم کرده است. نتایج این ارزیابی هم امیدبخش است و هم هشدارآمیز. ارزیابی جامع سال ۲۰۲۵ نشان میدهد اصلاحات انجامشده در رکن توسعه سازمان ملل چگونه توان این نهاد را برای شتاببخشیدن به تحقق اهداف توسعه پایدار تقویت کرده و در عین حال بیانگر حوزههایی است که نیازمند تلاش و اقدام بیشتر هستند. این ارزیابی تنها یک سنجش عملکرد نیست؛ بلکه دعوتی است برای حفظ تمرکز، قرار دادن کشورها و مردم در مرکز تصمیمگیریها و گسترش راهکارهای مؤثر.
نقشهراه و واقعیت موجود
در قلب اصلاحات سیستم توسعه سازمان ملل، نسل جدیدی از تیمهای کشور این سازمان قرار دارند. ارزیابی منتشر شده تأیید میکند که کیفیت، انسجام و شیوه هماهنگی این تیمها در سالهای اخیر بهبود یافته و تغییرات اساسی در نحوه ارائه پیشنهادهای توسعهای سازمان ملل در سطح کشورها ایجاد شده است.
چارچوب همکاری برای توسعه پایدار، مبنای اصلی برنامهریزی سازمان ملل برای همسوسازی حمایتها با اولویتهای ملی است و تضمین میکند که کشورها خود هدایتگر روند تحقق اهداف توسعه پایدار باشند.
در این گزارش تأکید شده است که اصلاحات جاری «گستردهترین و بلندپروازانهترین اصلاحات سیستم توسعه سازمان ملل تاکنون» محسوب میشود. با وجود این، ساختار غیرمتمرکز و چندلایه سیستم توسعه سازمان ملل، دستیابی به انسجام کامل در سطح کل سیستم را به چالشی پیچیده تبدیل کرده است؛ چالشی که همچنان ادامه دارد.
نقش محوری هماهنگکنندگان مقیم
ارزیابی جدید بر نقش کلیدی هماهنگکنندگان مقیم سازمان ملل در گردهم آوردن دولتها و آژانسهای مختلف این نهاد برای ایجاد ائتلافهای واقعی و اثربخش تأکید میکند.
از سال ۲۰۱۹ تاکنون، هماهنگکنندگان مقیم با هدایت تحلیلهای دقیقتر، برنامهریزیهای مؤثرتر و اجرای برنامههای مشترک، زمینه مشارکت بیشتر نهادهای کوچکتر یا نهادهای غیرمقیم دارای ظرفیتهای تخصصی را فراهم کردهاند. نتیجه این روند، ارائه حمایتی هدفمندتر، چابکتر و مؤثرتر از سوی سازمان ملل در سطح کشورها بوده است.
بر اساس آخرین نظرسنجی انجامشده از دولتهای میزبان، ۹۵ درصد آنها اعلام کردهاند که هماهنگکنندگان مقیم نقطه تماس اصلی و آسان برای دسترسی به ظرفیتها و پیشنهادهای سازمان ملل هستند و ۹۰ درصد نیز معتقدند که این سیستم به تقویت اقدامات جمعی برای تحقق اهداف توسعه پایدار کمک کرده است.
(منبع: دادههای نظرسنجی DESA در گزارش رئیس UNSDG)
حوزههایی که نیازمند بهبود هستند
گزارش تصریح میکند که پیشرفتها در سراسر سیستم یکنواخت نیست و در بسیاری از کشورها چالشهایی جدی وجود دارد، از جمله:
- چارچوبهای همکاری همچنان بیش از حد گسترده هستند و این امر تمرکز و اولویتبندی واقعی را دشوار میکند.
- برنامهریزیهای مشترک در برخی موارد به یک فرایند حجیم و اداری تبدیل شده و به جای ایفای نقش یک ابزار راهبردی، موجب کندی کار میشود.
- آرایش و ترکیب تیمهای کشور هنوز انعطافپذیری لازم برای پاسخگویی به نیازهای در حال تحول توسعهای را ندارد.
این نشانهها، مسیر حرکت به سوی نسل جدیدی از راهحلها را مشخص میکند.
