برنامه جهانی غذا (WFP) در تازهترین گزارش «چشمانداز جهانی» اعلام کرد سال ۲۰۲۵ نخستین سال قرن است که جهان همزمان با دو قحطی تأییدشده مواجه میشود؛ هشدار صریحی که نشان میدهد بحران گرسنگی جهانی در پی تشدید درگیریها و کاهش بیسابقه منابع مالی، وارد مرحلهای تازه و خطرناک شده است.
دو قحطی تأییدشده؛ نشانهای آشکار از بحرانی خارج از کنترل
ژان-مارتین بائر، مدیر بخش تحلیل امنیت غذایی و تغذیه WFP، با اشاره به شدت وخامت اوضاع گفت: «در سال ۲۰۲۵ دو قحطی تأیید شده داریم؛ نخستین بار در این قرن. چنین چیزی هرگز ندیده بودم.» بنا بر دادههای این سازمان، از سال ۲۰۰۱ تاکنون تنها پنج قحطی رسمی ثبت شده است؛ از جمله سومالی در ۲۰۱۱، سودان جنوبی در ۲۰۱۷ و ۲۰۲۰، سودان از ۲۰۲۴ تاکنون و غزه در ۲۰۲۴. اکنون سودان و غزه در کنار هم در وضعیت قحطی قرار دارند و نشانههای وخیمی از گسترش بحران دیده میشود.
صعود بیوقفه گرسنگی؛ سقوط همزمان منابع مالی
پیشبینی WFP نشان میدهد در سال ۲۰۲۶، حدود ۳۱۸ میلیون نفر در وضعیت «بحران غذایی یا بدتر» (IPC فاز ۳ و بالاتر) خواهند بود؛ رقمی که نسبت به سال ۲۰۱۹ بیش از دو برابر شده است. بائر از «اثر قیچی» سخن میگوید: «نیازها با سرعتی سرسامآور بالا میروند، اما منابع مالی برای پاسخگویی تبخیر میشود.» کاهش بودجه کمکهای بینالمللی به بستهشدن مراکز حیاتی سلامت—بهویژه برای زنان باردار و کودکان زیر پنج سال—منجر شده و در کشورهایی مانند سودان جنوبی و افغانستان موج تازهای از سوءتغذیه حاد را شکل داده است.
افغانستان، هائیتی، اوکراین؛ بحرانهایی که ادامه دارند
در افغانستان، برای نخستین بار پس از دههها، WFP برنامه زمستانی پرحجم خود را از دست داده است؛ ضربهای سنگین در کشوری که همزمان با بحرانهای اقتصادی و اقلیمی، به مرز فروپاشی رسیده است. این وضعیت در هائیتی و اوکراین نیز دیده میشود؛ کشورهایی که در سالهای اخیر بائر در آنها مأموریت داشته و امروز نیز از روم، مقر WFP، استمرار بحرانها را یکی از عوامل اصلی رشد گرسنگی میداند.
هزینه مهاجرت؛ وقتی گرسنگی مردم را وادار به کوچ میکند
بائر هشدار میدهد که تداوم بحران غذایی به موج تازهای از مهاجرت خواهد انجامید: «وقتی امنیت غذایی سقوط میکند، مهاجرت بالا میرود. خانوادهها برای زنده ماندن چارهای جز ترک خانه ندارند و ما این روند را همین حالا میبینیم.»
فناوری، پیشبینی و اقدام زودهنگام؛ تنها راه کاهش تلفات
با کاهش بیسابقه بودجه، WFP بر نوآوری و اقدام پیشدستانه تأکید دارد. استفاده از هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و نقشهبرداری ماهوارهای برای ارزیابی پس از بحران، تعیین نحوه تأمین و انبار غذا و تصمیمگیری سریع درباره جابهجایی ذخایر کمکرسانی از مهمترین ابزارهای این سازمان شده است. تجربه طوفانهای اخیر—ملیسا در کارائیب و فونگ-وونگ در فیلیپین—نشان داده که اقدام زودهنگام میتواند جان هزاران نفر را نجات دهد. به گفته WFP، هر ۱ دلار سرمایهگذاری در اقدام پیشبینیمحور، تا ۷ دلار خسارت را کاهش میدهد. با این حال، کاهش بودجه برخی از کشورها را—از جمله هائیتی—از ذخایر اضطراری محروم کرده است؛ ظرفیتی که بائر آن را «سرمایهای از دسترفته» مینامد.
بارقههای امید و یک هشدار نهایی
در میان وضعیت تیره، WFP اعلام کرده است که تلاشهای هدفمند پیشگیرانه در سال جاری توانسته در بخشهایی از هائیتی، سودان و سودان جنوبی برخی جامعهها را از فاز ۵ و مرز قحطی عقب بکشد. با این حال، بائر تأکید میکند که هیچیک از ابزارهای مالی و فناورانه نمیتواند جای صلح را بگیرد: «تا زمانی که درگیریها ادامه دارد، نمیتوانیم گرسنگی را متوقف کنیم. بدون اراده سیاسی برای پایان دادن به خشونت، هرچه بسازیم دوباره فرو میریزد.» او میگوید اکنون «لحظهای بسیار حساس» برای جامعه انسانی است و هشدار میدهد: «نباید اجازه دهیم خلأ انسانی در مناطقی از جهان باز شود که بیشترین آسیبپذیری را دارند.»
نیاز فوری ۱۳ میلیارد دلاری برای سال ۲۰۲۶
WFP اعلام کرده برای پاسخگویی به بحرانهای سال ۲۰۲۶، به ۱۳ میلیارد دلار برای رساندن کمک به ۱۱۰ میلیون نفر نیاز دارد—تنها یکسوم از کل جمعیت دچار ناامنی غذایی. این سازمان تأکید میکند بدون پرداختن به ریشههای بحران، نیازهای بشردوستانه در سالهای پیشرو حتی از این هم فراتر خواهد رفت.
