چین با سرمایهگذاری ۲۲۶ میلیون دلاری، یک مرکز داده زیرآبی در نزدیکی شانگهای راهاندازی کرده که با استفاده از خنکسازی اقیانوسی و انرژی بادی، مصرف زمین و آب را به شکل چشمگیری کاهش میدهد. این پروژه که برای پشتیبانی از رشد سریع هوش مصنوعی طراحی شده، میتواند الگوی جدیدی برای زیرساختهای دیجیتال پایدار در جهان باشد.
چین در حال آزمایش رویکردی تازه برای حل یکی از مهمترین چالشهای عصر هوش مصنوعی است؛ چالشی که به افزایش سریع مصرف انرژی، آب و زمین توسط مراکز داده بازمیگردد. در همین راستا، یک مرکز داده زیرآبی در عمق ۱۰ متری آبهای منطقه ویژه «لینگانگ» در نزدیکی شانگهای به بهرهبرداری کامل رسیده است.
این مرکز داده که با سرمایهگذاری حدود ۲۲۶ میلیون دلار توسعه یافته، بهعنوان زیرساختی برای پردازش بارهای سنگین هوش مصنوعی طراحی شده و ظرفیت نهایی آن ۲۴ مگاوات اعلام شده است؛ هرچند در حال حاضر تنها ۲.۳ مگاوات از این ظرفیت مورد استفاده قرار میگیرد.
خنکسازی با آب دریا، بدون مصرف آب شیرین
بر اساس اطلاعات منتشرشده، این مرکز داده عمدتاً از انرژی بادی تغذیه میشود و سیستم خنکسازی آن نیز بهجای روشهای متداول مبتنی بر مصرف آب، از دمای طبیعی اقیانوس استفاده میکند. توسعهدهندگان پروژه اعلام کردهاند که تا ۹۵ درصد برق مصرفی این تأسیسات از منابع سبز تأمین میشود.
این مرکز داده دارای ۱۹۲ رک سرور در چهار طبقه است و برخلاف مراکز داده سنتی، برای خنکسازی تجهیزات خود هیچ مصرف آبی ندارد. همچنین طراحی زیرآبی آن موجب شده میزان استفاده از زمین تا ۹۰ درصد کاهش یابد.
طبق گزارش رسانه چینی CGTN، این پروژه میتواند سالانه حدود ۶۱ میلیون کیلوواتساعت برق صرفهجویی کند؛ موضوعی که آن را به یکی از نمونههای مهم زیرساخت دیجیتال کممصرف تبدیل کرده است.
رشد هوش مصنوعی، فشار بر زیرساختهای انرژی را افزایش داده است
رشد سریع هوش مصنوعی در جهان، تقاضا برای توان پردازشی را بهشدت افزایش داده است. توسعه مدلهای پیشرفته نیازمند GPUهای بیشتر، رکهای سروری بیشتر و مصرف برق بالاتر است. در کنار این موضوع، مراکز داده برای جلوگیری از داغ شدن تجهیزات و حفظ پایداری عملکرد، نیازمند سامانههای خنکسازی عظیم هستند.
مراکز داده سنتی بهویژه در مناطق گرم، مقادیر زیادی برق و آب مصرف میکنند و همین مسئله باعث شده زیرساختهای دیجیتال به یکی از موضوعات مهم در حوزه ESG (محیطزیست، مسئولیت اجتماعی و حکمرانی) تبدیل شوند.
در این میان، مدل زیرآبی چین تلاش میکند چندین چالش را همزمان حل کند. استفاده از خنکسازی طبیعی اقیانوس، نیاز به سامانههای آببر را حذف میکند، استقرار در دریا فشار بر زمینهای شهری را کاهش میدهد و بهرهگیری از انرژی بادی نیز وابستگی به برق فسیلی را کم میکند.
رقابت بر سر زیرساخت پایدار هوش مصنوعی
مرکز داده زیرآبی چین صرفاً یک پروژه مهندسی نیست، بلکه بخشی از سیاست کلان این کشور برای پیوند دادن زیرساخت دیجیتال، انرژی پاک و رقابتپذیری صنعتی محسوب میشود. منطقه لینگانگ در شانگهای طی سالهای اخیر به یکی از کانونهای فناوریهای پیشرفته و صنایع راهبردی چین تبدیل شده است.
کارشناسان معتقدند در آینده، مراکز داده صرفاً بر اساس قدرت پردازش ارزیابی نخواهند شد؛ بلکه شاخصهایی مانند منبع تأمین انرژی، شدت مصرف آب و بهرهوری زمین نیز به معیارهای کلیدی سرمایهگذاران و سیاستگذاران تبدیل میشود.
از آزمایش تا کاربرد واقعی
اگرچه چین نخستین کشوری نیست که ایده مراکز داده زیرآبی را آزمایش میکند، اما به نظر میرسد این کشور نخستین گام جدی را برای تجاریسازی این فناوری برداشته است. پیشتر، شرکت Microsoft از طریق پروژه «Natick» یک مرکز داده آزمایشی را در کف اقیانوس مستقر کرده بود، اما این ایده تاکنون به مرحله توسعه تجاری گسترده نرسیده است.
توسعهدهندگان پروژه چینی اعلام کردهاند که قصد دارند در آینده استقرار مراکز داده زیرآبی را گسترش دهند؛ اقدامی که میتواند به کاهش فشار بر شبکه برق، منابع آبی و زمینهای شهری کمک کند.
در شرایطی که رقابت جهانی برای توسعه ظرفیتهای هوش مصنوعی شدت گرفته، برخی شرکتها حتی به ایجاد مراکز داده فضایی نیز فکر میکنند؛ اما هزینه بالا و عدم قطعیت تجاری، این مسیر را دشوار کرده است. در مقابل، مراکز داده زیرآبی با استفاده از شرایط طبیعی دریا و اتصال به منابع انرژی بادی فراساحلی، گزینهای عملیتر و کمهزینهتر به نظر میرسند.
اگر مدل چین در مقیاس بزرگ موفق عمل کند، میتواند شیوه برنامهریزی اقتصادهای ساحلی برای موج بعدی زیرساختهای دیجیتال را تغییر دهد و استانداردهای جدیدی برای توسعه پایدار هوش مصنوعی تعریف کند.
