دبیرکل سازمان ملل متحد با اشاره به باقی ماندن ۱۷ قلمرو غیرخودگردان در فهرست رسمی این سازمان، خواستار تعهدی تازه برای تکمیل روند استعمارزدایی شد و هشدار داد میراث استعمار همچنان بر ساختارهای اقتصادی و اجتماعی جهان سایه انداخته است.
سازمان ملل متحد اعلام کرد بیش از ۶۰ سال پس از آغاز رسمی روند استعمارزدایی، هنوز ۱۷ قلمرو غیرخودگردان در فهرست این نهاد باقی ماندهاند؛ سرزمینهایی که نزدیک به دو میلیون نفر جمعیت دارند و از صحرای غربی در آفریقا تا جزایر کوچک کارائیب و اقیانوس آرام را دربرمیگیرند. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، روز دوشنبه ۱۶ فوریه ۲۰۲۶ در گشایش نشست سالانه کمیته ویژه استعمارزدایی موسوم به «سی-۲۴» بر ضرورت تکمیل این «ماموریت ناتمام تاریخی» تاکید کرد.
اظهارات او را کورتنی راتری، رئیس دفتر دبیرکل، در این نشست قرائت کرد. گوترش تصریح کرد از سال ۱۹۴۵ تاکنون بیش از ۸۰ مستعمره سابق با جمعیتی بالغ بر ۷۵۰ میلیون نفر به استقلال دست یافتهاند، اما روند پایان استعمار به طور کامل خاتمه نیافته است. او یادآور شد سازمان ملل از نخستین روزهای تاسیس خود با این هدف شکل گرفت که کشورها در آن «به عنوان برابر» گرد هم آیند، نه در قالب «حاکم و محکوم». دبیرکل سازمان ملل هشدار داد میراث استعمار در قالب سازوکارهای ریشهدار بهرهکشی اقتصادی، نابرابری، تبعیض نژادی و حذف مستمر از نهادهای تصمیمگیری همچنان در ساختارهای کنونی جهانی مشاهده میشود و آثار عمیقی بر توسعه سیاسی و اجتماعی این سرزمینها گذاشته است.
کمیته ویژه استعمارزدایی در سال ۱۹۶۱ به موجب قطعنامه مجمع عمومی تاسیس شد تا روند اعطای استقلال به سرزمینهایی را که هنوز به «سطح کامل خودگردانی» طبق فصل یازدهم منشور ملل متحد نرسیدهاند، پایش کند. ماموریت این کمیته بر پایه اعلامیه تاریخی ۱۹۶۰ درباره اعطای استقلال به کشورهای و مردمان مستعمره استوار است.
گوترش در بخش دیگری از سخنان خود به تهدیدات فزاینده تغییرات اقلیمی علیه بسیاری از قلمروهای باقیمانده اشاره کرد و گفت بخش عمده این سرزمینها جزایر کوچک هستند که با بالا آمدن سطح آب دریاها، فرسایش سواحل و افزایش وقوع رویدادهای حدی آبوهوایی مواجهاند. به گفته او، این تحولات اقلیمی خانهها و زیرساختها را تخریب میکند، صنعت گردشگری و شیلات را تضعیف میسازد و فشار مضاعفی بر منابع عمومی محدود این مناطق وارد میآورد.
Map of non-self-governing territories.
وی از اعضای کمیته خواست «تابآوری و سازگاری اقلیمی» را در کانون مباحث خود قرار دهند. دبیرکل سازمان ملل سه اولویت اصلی برای ادامه روند استعمارزدایی برشمرد.
نخست، برگزاری گفتوگوی فراگیر میان قلمروهای غیرخودگردان، قدرتهای ادارهکننده، کشورهای عضو و تمامی ذینفعان با تاکید بر رسیدگی موردی به هر پرونده بر اساس منشور ملل متحد، اعلامیه ۱۹۶۰ و قطعنامههای مرتبط مجمع عمومی. دوم، تقویت نقش محوری جوانان در فرایند تصمیمسازی و آیندهسازی این سرزمینها با تاکید بر اینکه چشمانداز و رهبری نسل جدید برای ساخت آیندهای فراگیر و مولد ضروری است. سوم، اقدام فوری در حوزه اقلیم به ویژه برای جزایری که با تهدیدهای وجودی مواجهاند و بقای سرزمینی و جمعیتی آنها در معرض خطر قرار دارد. سازمان ملل تاکید کرده است تکمیل روند استعمارزدایی نه تنها یک تعهد تاریخی، بلکه بخشی از دستورکار صلح و امنیت بینالمللی و تحقق توسعه پایدار در مناطق آسیبپذیر جهان است.
