سیاُمین کنفرانس جهانی اقلیم سازمان ملل در برزیل بدون دستیابی به کوچکترین توافق برای گذار از سوختهای فسیلی ــ اصلیترین محرک گرمایش زمین ــ به پایان رسید؛ رخدادی که با غیبت ایالات متحده، مقاومت تولیدکنندگان بزرگ نفت و گاز، و اعتراض بیش از ۸۰ کشور نسبت به حذف «نقشهراه گذار» همراه بود. در حالی که جهان بهسوی عبور از مرز بحرانی ۱.۵ درجه گرمایش حرکت میکند، نتیجه این نشست نشانهای آشکار از شکاف عمیق میان علم، سیاست و منافع اقتصادی است.
بحران اعتماد در مذاکرات اقلیمی؛ تنها دستاورد اجلاس،
اعلام تشکیل کنفرانس جدیدی برای گفتوگو درباره پایان عصر فسیلی
نشست جهانی اقلیم سازمان ملل (COP30) روز شنبه در شهر بلِم برزیل بدون آنکه درباره گذار از سوختهای فسیلی به توافقی رسمی دست یابد، پایان یافت. این در حالی بود که بیش از ۸۰ کشور ــ از جمله کشورهای آسیبپذیر، برخی کشورهای در حال توسعه و حتی تولیدکنندگان نفت مانند مکزیک و برزیل ــ خواستار درج «نقشهراه گذار از سوختهای فسیلی» در متن نهایی بودند. اما مخالفت جدی روسیه و عربستان سعودی موجب شد هرگونه اشاره مستقیم به نفت، گاز و زغالسنگ از متن رسمی حذف شود.
ایالات متحده نیز به دلیل تصمیم دولت ترامپ هیچ هیأتی به برزیل اعزام نکرد؛ غیبتی که نقش این کشور را در یکی از حساسترین مذاکرات اقلیمی سالهای اخیر عملاً از بین برد. نتیجه نهایی اجلاس تنها تأکید کلی بر «اقدام فوری» برای کاهش عمیق و سریع انتشار گازهای گلخانهای بود؛ بدون ذکر سازوکار، جدول زمانی یا الزامات مرتبط با سوختهای فسیلی.
دانلـیا دوران گونسالس، رئیس امور بینالملل وزارت محیطزیست کلمبیا، در واکنش به حذف کامل بحث سوختهای فسیلی گفت: «هیچ کاهش مؤثری بدون گفتوگو درباره گذار از سوختهای فسیلی ممکن نیست.»
بر اساس گزارش جدید سازمان ملل، جهان تا دهه ۲۰۳۰ از حد آستانه ۱.۵ درجه گرمایش عبور خواهد کرد. برای بازگشت به مسیر ایمن، کشورها باید تا سال ۲۰۳۵ انتشار گازهای گلخانهای را نصف کنند؛ در حالی که با سیاستهای فعلی، کاهش پیشبینیشده تنها ۱۲ درصد است. «آلدن مایر» از اندیشکده E3G میگوید: «علم میگوید ما به کاهش ۶۰ درصدی نیاز داریم. وضعیت فعلی بسیار دور از هدف است.»
در زمینه تأمین مالی اقلیم نیز پیشرفت چشمگیری حاصل نشد. با وجود توافق سال گذشته برای رساندن کمکهای سالانه کشورهای ثروتمند به حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۵، هنوز شفاف نیست این منابع چگونه تأمین خواهد شد. خسارات جدید مانند توفان مِلیسا در جامائیکا ــ که یکسوم تولید ناخالص داخلی این کشور را نابود کرد ــ فشار بر کشورهای فقیر را افزایش داده است.
غیبت آمریکا نگاهها را به سمت چین معطوف کرد؛ کشوری که هم بزرگترین منتشرکننده فعلی گازهای گلخانهای است و هم بزرگترین تولیدکننده فناوری پاک. چین تأکید کرد که باید تجارت آزاد در حوزه فناوریهای کمکربن حفظ شود و جهان از محصولات انرژی پاک این کشور استفاده کند.
تنها دستاورد ملموس اجلاس، اعلام برگزاری کنفرانس جدیدی برای بررسی گذار جهانی از سوختهای فسیلی بود؛ نشستی که قرار است آوریل سال آینده در شهر سانتا مارتا کلمبیا و با مشارکت هلند برگزار شود. «ایرنه ولِز تورس» وزیر محیطزیست کلمبیا، هدف این نشست را «ایجاد نخستین فضای گفتوگوی شفاف و مستقیم درباره ضرورت پایان دادن به سوختهای فسیلی» اعلام کرد.
رفلکس ناامیدی میان فعالان و کشورها در پایان نشست بلِم روشن بود؛ در حالی که جهان با شتاب به سوی نقاط واژگونی اقلیم حرکت میکند، نبود توافق بر سر سوختهای فسیلی بار دیگر نشان داد شکاف میان علم و منافع اقتصادی قدرتمند، مانعی سخت بر سر راه سیاست اقلیمی جهان است.
