نویسندگان: ایموجن فولکس، خبرنگار بیبیسی در ژنو، و تیم روزنامهنگاری تصویری | ۳۱ مه ۲۰۲۵ | اروپا
روستای بلاتن که قرنها پابرجا بود، در چند ثانیه از بین رفت.
دانشمندان در هفتههای اخیر متوجه شدند که بخشهایی از کوه نستهورن در بالای روستا شروع به فروپاشی کرده و به یخچال طبیعی بیرش فشار وارد میکند. ریزشهای کوچک سنگ و یخ آغاز شده بود، و ساکنان ۳۰۰ نفره روستا همراه با دامهایشان برای حفظ ایمنیشان تخلیه شدند. اما همه امیدوار بودند این ریزشها به تدریج و طی چند هفته ادامه یابد و سپس ساکنان بتوانند بازگردند.
اما این امید، عصر چهارشنبه نقش بر آب شد.
۹ میلیون مترمکعب سنگ و یخ به دره فرو ریخت—چنان پرقدرت که در تمام ایستگاههای پایش زمینشناسی در سراسر سوئیس ثبت شد.
باربارا و اتو یاگی، ساکن روستای همجوار کیپل، در حال تعمیر دودکش خانهشان بودند. تعمیرکار مشغول بررسی سیستم بود که ناگهان باربارا گفت: «صدای کوبیدن بلند شنیده شد و برق قطع شد.»
در ابتدا آنها فکر کردند تعمیرکار چیزی را شکسته، اما صداها بلندتر شد و تعمیرکار با فریاد “کوه داره میاد!” از پلهها بالا دوید.
فاصله کیپل تا بلاتن بیش از ۴ کیلومتر است. کل دره به سرعت در گردوغبار غرق شد. خود بلاتن کاملاً ویران شد؛ خانهها، کلیسا و هتل دنج ادلوایس به تلی از آوار تبدیل شدند.
زمینشناسان شرایط را تحت نظر داشتند؛ به همین دلیل بود که تخلیه انجام شد. اما حتی کارشناسان هم انتظار چنین فروپاشی عظیمی را نداشتند.
ماتیاس هوس، متخصص برجسته یخچالها در مؤسسه فناوری فدرال زوریخ، گفت: «واقعاً شوکه شدم. بدترین سناریوی ممکن بود.» او از وضعیت بلاتن مطلع بود و تیمش یخچالهای سوئیس را در طول سال بررسی میکنند. گزارشهای سالانه آنها روند شتابگرفته ذوب یخها را نشان میدهد که با گرمایش جهانی مرتبط است.
بلاتن اکنون زیر گل و سنگ مدفون شده و عملیات پاکسازی به دلیل مسدود شدن رودخانه لونزا توسط آوار متوقف شده—و این امر خطر سیل ایجاد کرده است. بنابراین هنوز برای تحلیل کامل این فاجعه زود است. اما هوس تأکید میکند که بلاتن اگرچه بزرگترین و نمایشیترین فاجعه آلپی سالهای اخیر است، تنها مورد نیست.
او میگوید: «ما موارد زیادی را شاهد هستیم، و بسیاری از این وقایع در سالهای اخیر در آلپ با گرمایش جهانی مرتبطاند. ارتباط روشنی به نظر میرسد، زیرا گرما باعث ذوب شدن پرمافراست میشود، و پرمافراست همان چیزیست که این کوههای مرتفع را پایدار نگه میدارد.»
پرمافراست اغلب به عنوان چسب کوهها توصیف میشود. زمانی که ذوب میشود، کوهها فرو میریزند و شروع به متلاشی شدن میکنند. همزمان، یخچالها نیز در حال عقبنشینیاند و با آب شدن آنها، دامنههایی که پیشتر توسط یخ محافظت میشدند، بدون این پوشش پایدار، ناپایدار میشوند.
این خطرات کاملاً جدید نیستند. یخچالها طی قرنها رشد و عقبنشینی میکنند. بهمنها و رانشهای فصلی نیز معمولاً مسیرهای مشخصی در کوه دارند. جوامع آلپی به این پدیدهها خو گرفتهاند، و سوئیس بهطور گسترده نقشهبرداری خطر را انجام داده است. یکی از دلایل موقعیت روستاهایی مانند بلاتن همین است که تصور نمیشده در مسیر خطر باشند.
اما طی ۲۰ سال گذشته یک تغییر اساسی رخ داده: یخچالها و پرمافراست اکنون سریعتر از همیشه در حال ذوب شدناند.
حجم یخ نسبت به یک قرن پیش کمتر از نصف شده و برخی یخچالها بهکلی ناپدید شدهاند، تا جایی که برخی جوامع آلپی برای آنها مراسم تدفین برگزار کردهاند.
اگر گرمایش جهانی در حد افزایش ۱.۵ درجه سانتیگرادی توافقشده در پیمان پاریس باقی نماند، یخچالشناسان بر این باورند که بیشتر یخچالهای سوئیس تا پایان این قرن از بین خواهند رفت.
تا پیش از این، نگرانی اصلی، از دست رفتن منبع آب شیرین بود. یخچالها، که به “برجهای آبی اروپا” معروفاند، در زمستان برف را ذخیره کرده و در تابستان بهتدریج آزاد میکنند، رودخانهها را تغذیه کرده و به آبیاری محصولات کمک میکنند.
اما بلاتن زنگ خطر جدیدی را به صدا درآورده است. باوجود تمام پایشها و نقشههای خطر، سرعت بالای ذوب یخها پیشبینی دقیق خطر را دشوار کرده است.
ساکنان بلاتن تخلیه شدند، اما تصور میشد این اقدام احتیاطی باشد، در حالی که ریزش سنگ و یخ به تدریج انجام شود. مقامات نمیخواستند کسی آسیب ببیند.
گرچه یک مرد ۶۴ ساله مفقود شده، اما این تخلیه جان صدها نفر را نجات داد. با این حال، مردم بلاتن همه چیز را از دست دادند. تقریباً هیچ خانهای سالم نمانده، همه چیز زیر تنها گل و سنگ مدفون است. هوس نگران است که بلاتن نشانهای از آینده باشد.
او میگوید: «این مسئله واقعاً آینده زندگی در کوهستانهای بلند را زیر سؤال میبرد. و من بعید نمیدانم که در آینده روستاهای دیگری هم نابود شوند.»
یک روز پس از فاجعه، ساکنان در کلیسای روستای همجوار ویلر گرد آمدند تا روز عروج عیسی را گرامی بدارند.
دعاهایی برای کسانی که خانههایشان را از دست دادهاند و برای آینده جامعه خوانده شد. زنی گفت: «اینجا همه همدیگر را میشناسند. درههای ما کوچکاند و همین ما را به هم نزدیکتر کرده. همدلی واقعی وجود دارد.»
بااینحال، برخی نیز ترسی را بیان کردند که سراسر کشور را فرا گرفته است. زنی گفت: «وحشتناک است. آنها همه چیز را از دست دادهاند. کاری از دست ما برنمیآید.»
مردی مسن افزود: «میتوانیم گریه کنیم، اما نمیتوانیم تا ابد گریه کنیم. باید به خدا ایمان داشته باشیم که کمکمان کند تا زندگی ادامه پیدا کند.»
و همانطور که ماتیاس هوس گفت:
«این واقعاً رویدادی است که برای سوئیس بسیار تعیینکننده خواهد بود—و اینکه ما کوهها را چگونه درک میکنیم.»
