همزمان با نزدیکشدن به «کان ۲۰۲۵» و جام جهانی ۲۰۳۰، مراکش پروژههای زیرساختی، حملونقل، سلامت و شهری را در قالب یک برنامهی توسعهمحور بازتعریف کرده است؛ اما پرسش اصلی اینجاست: این تحولات پس از پایان هیجان جام جهانی چه اثری بر زندگی شهروندان خواهد گذاشت؟
مراکش در مرحلهای تعیینکننده از مسیر توسعه خود قرار گرفته است؛ مرحلهای که در آن جاهطلبی اقتصادی، چالشهای اجتماعی و ضرورت سرمایهگذاری در سرمایه انسانی در یک نقطه تلاقی یافتهاند. طی دو دهه اخیر، این کشور با اجرای اصلاحات ساختاری و پروژههای کلان، توانسته است توجه منطقهای و بینالمللی را به مدل توسعه خود جلب کند؛ مدلی که بر نهادهای کارآمد، ثبات داخلی و نگاه بلندمدت تکیه دارد.
امروز، میزبانی مشترک جام ملتهای آفریقا در سال ۲۰۲۵ و جام جهانی ۲۰۳۰ با همکاری اسپانیا و پرتغال برای مراکش تنها یک رخداد ورزشی نیست؛ بلکه بخشی از یک راهبرد کلان ملی است که در آن ورزش به ابزار دیپلماسی، جذب سرمایهگذاری و بهبود جایگاه جهانی کشور تبدیل شده است. مقامات مراکش تأکید میکنند که آمادگی برای جام جهانی باید در پیوند با اصلاحات بزرگتری باشد؛ از نوسازی شبکه حملونقل گرفته تا طراحی شهری، توسعه بیمارستانها و بازسازی خدمات درمان اضطراری. بهگفته آنها، «توسعه واقعی فقط در ساخت ورزشگاهها خلاصه نمیشود؛ بلکه در تجهیز زیرساختهایی است که در زندگی روزمره مردم نقش مستقیم دارند.»
پیوند پروژههای جام جهانی با اصلاحات ملی
تجربه مراکش در سالهای اخیر نشان میدهد که این کشور قادر است در بخشهایی همچون انرژیهای تجدیدپذیر، صنعت، حملونقل و ورزش جهش ایجاد کند. موفقیتهای ورزشی—از جمله قهرمانی تیم ملی جوانان در جام جهانی شیلی در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۵—نتیجه برنامهریزی بلندمدت در تربیت بازیکنان، توسعه مراکز تمرینی و زیرساخت حرفهای است. این دستاوردها، بهزعم تحلیلگران، زمانی ارزشمند میشوند که «در سیاستگذاری عمومی ادغام شده» و از سطح نمادین فراتر بروند.
ورزش بهعنوان قدرت نرم
نلسون ماندلا در سال ۲۰۰۰ گفته بود: «ورزش قدرت تغییر جهان را دارد؛ قدرتی که میتواند انسانها را به شکلی متحد کند که هیچ چیز دیگری قادر به انجام آن نیست.» در مراکش نیز بسیاری معتقدند که ورزشگاههای مدرن و موفقیتهای فوتبالی باید تبدیل به الگویی برای سایر بخشها، از جمله آموزش و درمان شوند؛ بهگونهای که «کیفیت» از یک شعار به یک استاندارد ملی تبدیل شود.
از سوی دیگر، تئوری قدرت نرم جوزف نای نیز در این چشمانداز حضور دارد. ورزش برای مراکش نهتنها ابزاری برای جذابیت بینالمللی، بلکه راهی برای جلب سرمایهگذاری و ارتقای تصویر کشور در عرصه جهانی است.
میانتیتر: فرصت طلایی یا چالش بزرگ؟
جام جهانی ۲۰۳۰ فرصتی تاریخی برای تسریع اصلاحات ساختاری است، اما کارشناسان هشدار میدهند که وجود ورزشگاههای فوقمدرن بهتنهایی کافی نیست. موفقیت این تجربه وابسته به یک رویکرد «چندبعدی» است که عدالت فضایی، توسعه مناطق محروم، ارتقای حملونقل عمومی، و کارآمدسازی خدمات شهری را همزمان پیش ببرد. تمرکز بیش از حد سرمایهها در شهرهای بزرگ میتواند به بازتولید نابرابریهای منطقهای منجر شود.
همکاری سهجانبه و الزامات آن
مراکش علاوه بر این باید هماهنگی پیچیدهای با اسپانیا و پرتغال در زمینههای مالی، لجستیکی و امنیتی انجام دهد. تحلیلگران میگویند این تجربه میتواند بزرگترین آزمون مدیریتی و مدیریتی–اقتصادی مراکش در یک دهه اخیر باشد؛ تجربهای که در صورت نبود انضباط مالی، ممکن است پیامدهای اقتصادی بلندمدتی به همراه داشته باشد.
آزمون نهایی—آنچه پس از جام جهانی باقی میماند
موقعیت بینالمللی مراکش در حال تقویت است، اما تداوم این دستاوردها وابسته به اصلاحات عمیق داخلی—از جمله در آموزش، سلامت، بازار کار و حکمرانی—خواهد بود. پرسش اصلی این است: بعد از اینکه چراغهای ورزشگاهها خاموش شد، چه چیز در زندگی مردم تغییر میکند؟ آیا اصلاحات نهادی، خدمات عمومی کارآمدتر و اعتماد اجتماعی پایدارتر خواهد شد؟
جمعبندی
جام جهانی ۲۰۳۰ برای مراکش یک آزمون استراتژیک است؛ آزمونی برای سنجش توان کشور در پیوند دادن نمایش جهانی با توسعه داخلی. در نهایت، توسعه یک جشنواره کوتاهمدت نیست، بلکه مسیری طولانی و پیوسته است که بر عدالت اجتماعی، پایداری، شفافیت، کیفیت و حکمرانی خوب استوار میشود.
