گزارشها و تحلیلهای تازه سازمان ملل نشان میدهد ورزش دیگر فقط یک فعالیت سرگرمکننده یا رقابتی نیست، بلکه به ابزاری مؤثر برای کاهش نابرابری، تقویت صلح، ارتقای سلامت عمومی و تحقق اهداف توسعه پایدار تبدیل شده است؛ ظرفیتی که هنوز آنگونه که باید از سوی دولتها و سیاستگذاران جدی گرفته نشده است.
در شرایطی که جهان با بحرانهای همزمانی مانند جنگ، نابرابری اجتماعی، تغییرات اقلیمی و شکافهای اقتصادی مواجه است، سازمان ملل متحد و کارشناسان توسعه بر نقش ورزش بهعنوان یکی از ابزارهای کمهزینه اما اثرگذار برای ایجاد همبستگی اجتماعی و توسعه پایدار تأکید میکنند. مقالهای که ۱۶ مه ۲۰۲۶ در «ریپابلیک ورلد» منتشر شد، ورزش را «زبانی جهانی» توصیف میکند که میتواند فراتر از مرزهای سیاسی، فرهنگی و زبانی عمل کند و زمینه گفتوگو و صلح را فراهم آورد.
بر اساس دادههای دفتر «ورزش برای توسعه و صلح» سازمان ملل (UNOSDP)، برنامههای مبتنی بر ورزش تاکنون بیش از ۶۰ میلیون نوجوان و جوان را در مناطق درگیر جنگ یا کشورهای درحالتوسعه تحت پوشش قرار دادهاند. همچنین برآوردهای دبیرخانه کشورهای مشترکالمنافع نشان میدهد هر یک دلار سرمایهگذاری در برنامههای ورزشی ویژه جوانان در کشورهای کمتر توسعه یافته، حدود ۳٫۸ دلار ارزش اجتماعی و اقتصادی ایجاد میکند.
سازمان ملل سالهاست ورزش را یکی از ابزارهای تحقق اهداف توسعه پایدار (SDGs) میداند. مجمع عمومی این سازمان نیز در قطعنامههای متعدد تأکید کرده است که ورزش میتواند در حوزههایی مانند سلامت، آموزش، برابری جنسیتی، کاهش خشونت، مشارکت اجتماعی و حتی مقابله با تغییرات اقلیمی نقشآفرینی کند.
بر اساس گزارشهای سازمان ملل، ورزش مستقیماً با چند هدف کلیدی توسعه پایدار ارتباط دارد. در حوزه سلامت و رفاه، بیتحرکی سالانه دهها میلیارد دلار هزینه درمانی و کاهش بهرهوری اقتصادی به جهان تحمیل میکند. پژوهشهای منتشرشده در نشریه «لنست» نشان میدهد فعالیت بدنی منظم میتواند بخش مهمی از این هزینهها را کاهش دهد.
در حوزه آموزش نیز یونسکو اعلام کرده کودکانی که بهطور منظم فعالیت ورزشی دارند، تا ۴۰ درصد عملکرد شناختی و تمرکز بهتری از خود نشان میدهند. به همین دلیل بسیاری از کشورهای آفریقایی، آسیایی و آمریکای لاتین، ورزش مدرسهای را به بخشی از سیاستهای آموزشی خود تبدیل کردهاند.
نقش ورزش در برابری جنسیتی نیز در سالهای اخیر پررنگتر شده است. سهم زنان در رقابتهای المپیک که در سال ۱۹۹۲ کمتر از ۳۰ درصد بود، در المپیک پاریس ۲۰۲۴ به حدود ۴۹ درصد رسید؛ تغییری که نتیجه سیاستگذاریهای هدفمند برای افزایش مشارکت زنان در ورزش حرفهای محسوب میشود.
سازمان ملل همچنین بر ظرفیت ورزش برای صلحسازی و کاهش تنشهای سیاسی تأکید دارد. نمونه تاریخی آن، جام جهانی راگبی ۱۹۹۵ در آفریقای جنوبی است؛ جایی که نلسون ماندلا از ورزش بهعنوان ابزاری برای آشتی ملی پس از دوران آپارتاید استفاده کرد. کارشناسان معتقدند همین ویژگی باعث شده ورزش به یکی از مؤثرترین ابزارهای «دیپلماسی عمومی» در جهان تبدیل شود.
سازمان ملل برای سال ۲۰۲۶، روز جهانی «ورزش برای توسعه و صلح» را با شعار «ورزش؛ ساختن پلها و شکستن موانع» برگزار میکند؛ شعاری که بر نقش ورزش در کاهش تبعیض، افزایش مشارکت اجتماعی و ایجاد فرصت برابر برای گروههای آسیبپذیر تأکید دارد.
کارشناسان توسعه معتقدند با وجود شواهد گسترده درباره آثار مثبت ورزش، این ظرفیت هنوز در سیاستگذاریهای جهانی بهطور کامل به رسمیت شناخته نشده است. آنها تأکید میکنند سرمایهگذاری در ورزش همگانی و زیرساختهای ورزشی میتواند بهاندازه بسیاری از برنامههای پرهزینه توسعهای، در کاهش خشونت، ارتقای سلامت و افزایش انسجام اجتماعی مؤثر باشد.
