برنامه «مقیاسگذاری برای اثرگذاری» CGIAR بر اهمیت نهادینهسازی علم مقیاسگذاری در سیاستهای عمومی تأکید دارد
محققان و کارشناسان برجسته حوزه کشاورزی و توسعه از کشورهای مختلف جهان با انتشار مقالهای مشترک، بر ضرورت رویکرد علمی و مسئولانه در مقیاسگذاری نوآوریها برای دستیابی به توسعه پایدار در جنوب جهانی تأکید کردند. آنها هشدار میدهند که نبود سیاستهای پشتیبان، ظرفیت نهادی و سازوکارهای مؤثر میتواند منجر به شکست برنامهها، اتلاف منابع عمومی و از دست رفتن فرصتهای حیاتی برای کشاورزان خُرد شود.
مقیاسگذاری نوآوریها یکی از اولویتهای اصلی سیاستگذاری عمومی در کشورهای در حال توسعه محسوب میشود، اما این فرایند در صورت بیتوجهی به شرایط محلی، خطرات بالقوه و ضرورت بهرهمندی فراگیر میتواند پیامدهای نامطلوبی به همراه داشته باشد. بر اساس مقالهای که توسط پژوهشگرانی از بنگلادش، آفریقای جنوبی، هند و نپال نگاشته شده است، بسیاری از دولتهای جنوب جهانی با وجود اجرای برنامههای کلان در حوزه فقرزدایی، مقابله با گرسنگی، حفاظت از محیط زیست و کاهش آسیبپذیری اقلیمی، فاقد سیاستهای تسهیلکننده، ظرفیتهای نهادی و سازوکارهای کارآمد برای تضمین موفقیت ملی این طرحها هستند.
به گفته نویسندگان، ابتکار «مقیاسگذاری برای اثرگذاری» (S4I) از سوی CGIAR، تحولی اساسی در این حوزه ایجاد کرده است. این برنامه با رویکردی یکپارچه و مبتنی بر «علم مقیاسگذاری»، نوآوریهای مرتبط با غذا، زمین و آب را در تمامی مراحل پژوهش و اجرا به فرایند مقیاسگذاری پیوند میدهد. تمرکز این برنامه بیش از هر چیز بر عملگرایی و کاربردیسازی نوآوریها برای میلیونها کشاورز خُرد، فعالان زنجیره ارزش و مصرفکنندگان در کشورهای در حال توسعه است.
کارشناسان پیشنهاد دادهاند که کشورها باید با ایجاد «مرکز ملی توسعه برای مقیاسگذاری» یا نهادهای مشابه در ساختارهای عمومی، فرایند مقیاسگذاری را به صورت مسئولانه، فراگیر و اثربخش هدایت کنند.
چالش اصلی: مقیاسگذاری بدون آمادگی
در بسیاری از کشورها، اجرای همزمان برنامههای توسعهای در سطح ملی یا ایالتی بدون توجه به تفاوتهای جغرافیایی، اقتصادی، اجتماعی و نهادی منجر به کاهش اثرگذاری شده است. افزون بر این، فقدان دوره آزمایش و انطباق پیش از اجرا، مانع از اصلاحات لازم در فرایند گسترش میشود. چارچوب «آمادگی برای مقیاسگذاری» CGIAR نیز نشان میدهد که پروژههای آزمایشی اغلب در شرایط کنترلشده اجرا میشوند و به همین دلیل در محیطهای واقعی موفقیت مشابهی ندارند.
وعده علم مقیاسگذاری
کتاب Scaling Impact: Innovation for the Public Good و تحقیقات CGIAR چارچوبی مبتنی بر شواهد برای مقیاسگذاری ارائه میدهند که چهار اصل کلیدی دارد: توجیه (چرایی و پیامدهای اخلاقی)، بهینگی (انتخاب مقیاس و سرعت مناسب)، هماهنگی (همکاری ذینفعان مختلف) و ارزیابی پویا (پایش مستمر و اصلاح فرایند). این اصول بهویژه در جنوب جهانی اهمیت دارد، چرا که شکست در مقیاسگذاری میتواند پیامدهای اقتصادی و اجتماعی سنگینی داشته باشد.
مطالعات موردی: درسها و هشدارها
- هند و بنگلادش؛ داستان دو پروژه تغذیه
پروژه تغذیه یکپارچه تامیل نادو (TINP) در هند با کمک اعتباری ۸۱ میلیون دلاری موفق شد نرخ سوءتغذیه و مرگومیر کودکان را کاهش دهد. اما پروژه مشابه در بنگلادش (BINP) با وجود بودجه ۶۰ میلیون دلاری، به دلیل تفاوتهای نهادی، فرهنگی و اجتماعی و رویکرد متمرکز و بالا به پایین، شکست خورد. - اپلیکیشن ICT4BXW در رواندا
این اپلیکیشن برای مقابله با بیماری موز در مناطق نیمهشهری موفق بود، اما در مناطق دورافتاده به دلیل ضعف زیرساخت، کمبود آموزش و دسترسی محدود به گوشیهای هوشمند، ناکام ماند. - سیبزمینی شیرین نارنجی (OFSP) در آفریقا و بنگلادش
این محصول به عنوان موفقترین نمونه زیستغنیسازی محصولات غذایی، توانست کمبود ویتامین A در کودکان زیر پنج سال را کاهش دهد. موفقیت آن نتیجه انطباق محلی، حمایت نهادی و پذیرش کشاورزان بود. - کشاورزی طبیعی بدون بودجه (ZBNF) در آندرا پرادش هند
این شیوه کشاورزی در مدت کوتاهی با مشارکت بیش از ۶۳۰ هزار کشاورز گسترش یافت، اما به دلیل فقدان ارزیابی علمی و پایش بلندمدت، نگرانیهایی درباره پایداری آن وجود دارد. - برنامه بولسا فامیلیا در برزیل
نمونهای موفق از مقیاسگذاری سیستماتیک است که از یک طرح محلی به برنامهای ملی برای کاهش فقر تبدیل شد و بیش از ۱۳ میلیون خانواده را تحت پوشش قرار داد.
این مجموعه مطالعات نشان میدهد که موفقیت یک نوآوری در یک کشور به معنای موفقیت در کشوری دیگر نیست و مقیاسگذاری نیازمند توجه به بسترهای محلی، آزمایش تدریجی، سرمایهگذاری در زیرساخت و ارزیابی مستمر است.
منبع: Scaling for Impact Program
