ده سال پس از آغاز اهداف توسعه پایدار سازمان ملل؛ آینده چه خواهد شد؟

ده سال پیش، ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل متحد به اجرای ۱۷ هدف توسعه پایدار (SDGs) متعهد شدند؛ چارچوبی جهانی برای توسعه پایدار با این هدف که نسل‌های آینده در شرایطی بهتر از گذشتگان زندگی کنند و هیچ‌کس در این مسیر جا نماند.

اکنون در حالی که تنها پنج سال تا موعد ۲۰۳۰ باقی مانده، پیشرفت در بیشتر اهداف توسعه پایدار بسیار کند بوده است. گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد سرعت تحقق این اهداف نه‌تنها کافی نبوده، بلکه در برخی بخش‌ها کاهش نیز یافته است.

مسیر کند تحقق اهداف

دکتر شیرین ملک‌پور، دانشیار مؤسسه توسعه پایدار دانشگاه موناش (MSDI) و نخستین پژوهشگر استرالیایی عضو گروه ۱۵ دانشمند منتخب دبیرکل سازمان ملل برای تدوین گزارش جهانی توسعه پایدار ۲۰۲۳، هشدار داده بود که از میان ۳۶ هدف ارزیابی‌شده، تنها دو هدف در مسیر صحیح بوده و پیشرفت هشت هدف نیز رو به افول است.

طبق گزارش تازه سازمان ملل در سال ۲۰۲۵، تنها ۳۵ درصد اهداف دارای داده‌های روندی در مسیر دستیابی یا دارای پیشرفت متوسط هستند. تقریباً نیمی از اهداف بسیار کند پیش می‌روند یا پیشرفت ناچیزی داشته‌اند و ۱۸ درصد نیز پسرفت کرده‌اند.

بحران‌های جهانی و تعهدات ملی

همه‌گیری کووید-۱۹، بحران‌های ژئوپلیتیک، افزایش هزینه‌های زندگی و فجایع اقلیمی از جمله عواملی بوده‌اند که بر روند تحقق اهداف توسعه پایدار تأثیر منفی گذاشته‌اند. با این حال، کارشناسان تأکید دارند که دلیل اصلی ناکامی‌ها، عدم تعهد کافی دولت‌ها و اجرای نامتوازن برنامه‌ها در سطح ملی است.

با وجود این چالش‌ها، پروفسور جان توایتس، رئیس MSDI و Climateworks، معتقد است که اهداف توسعه پایدار همچنان چارچوبی بنیادین برای ارزیابی پیشرفت و مقابله با چالش‌های جهانی هستند. او می‌گوید:

«در دنیای پرشتاب و متلاطم امروز، اهداف توسعه پایدار بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارند. برای تضمین آینده‌ای پایدار و عادلانه تا سال ۲۰۳۰ و پس از آن، به اقدام جسورانه و هماهنگ نیاز داریم.»

هم‌افزایی اهداف و نقش دانشگاه‌ها

اهداف توسعه پایدار به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که بسیاری از اقدامات در یک حوزه، اثرات مثبت «سرریز» در سایر حوزه‌ها ایجاد می‌کند. به گفته توایتس، بهبود آموزش می‌تواند رفاه اقتصادی را افزایش دهد و ارتقای دسترسی به آب و بهداشت، سلامت عمومی را بهبود بخشد.

دیپلماسی و همکاری‌های جهانی برای تحقق اهداف توسعه پایدار تنها محدود به دولت‌ها و نهادهای رسمی نیست. دانشگاه‌ها و مراکز علمی، همچون MSDI، نقش مهمی در توسعه راهکارها و تقویت همکاری‌های بین‌المللی برای مقابله با چالش‌های تغییر اقلیم، توسعه پایدار و صلح دارند.

در همین راستا، در سال ۲۰۱۲ شبکه SDSN (شبکه راه‌حل‌های توسعه پایدار سازمان ملل) با حمایت بان کی‌مون، دبیرکل وقت سازمان ملل و پروفسور جفری ساکس از دانشگاه کلمبیا راه‌اندازی شد تا دانشگاه‌ها در سراسر جهان به اجرای اهداف توسعه پایدار کمک کنند. MSDI از آن زمان، ریاست منطقه‌ای این شبکه در استرالیا، نیوزیلند و اقیانوسیه را بر عهده دارد.

نقش MSDI در شکل‌دهی به اهداف توسعه پایدار

MSDI پیش از تصویب اهداف توسعه پایدار در سال ۲۰۱۵، با ارائه پژوهش‌های مبتنی بر شواهد در نشریات معتبر و از طریق مشارکت فعال در مذاکرات سازمان ملل، در طراحی نهایی این اهداف نقش‌آفرینی کرد.

این مؤسسه از آن زمان تاکنون با برگزاری نشست‌ها و شبکه‌سازی ملی و بین‌المللی، اقداماتی چون اجلاس‌های توسعه پایدار استرالیا در سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۸، انتشار گزارش‌های پیشرفت استرالیا در حوزه SDG، توسعه شبکه جوانان SDSN و طراحی راهنمایی برای دانشگاه‌ها در زمینه اهداف توسعه پایدار را انجام داده است.

همچنین پروژه‌هایی در حمایت از بررسی‌های داوطلبانه محلی (VLR) در شهرهای اقیانوسیه، مدل‌سازی ارتباطات بین اهداف و مسیرهای سیاست‌گذاری و انتشار مقالات علمی برجسته در سطح بین‌المللی توسط این مرکز هدایت شده است.

تحقیقات تازه و نگاه به آینده

به‌تازگی، دکتر ملک‌پور و پژوهشگران MSDI از جمله دکتر کامرون آلن و دکتر پاریس هادفیلد به‌عنوان نویسندگان اصلی و همکار در اولین گزارش هم‌افزایی آسیا-اقیانوسیه انتخاب شده‌اند. این گزارش که با حمایت برنامه محیط زیست سازمان ملل (UNEP)، کمیسیون اقتصادی و اجتماعی آسیا و اقیانوسیه (ESCAP) و بانک توسعه آسیایی (ADB) تدوین می‌شود، به بررسی هم‌افزایی میان اهداف توسعه پایدار، اقلیم و تنوع زیستی می‌پردازد.

نتایج این پژوهش‌ها نشان می‌دهد که تغییرات تدریجی کافی نیست و باید تحولات بنیادین، علمی و تحول‌گرا در تمامی بخش‌ها صورت گیرد تا از عقب‌گرد بیشتر جلوگیری شود و اهداف ۲۰۳۰ محقق گردد.

چشم‌انداز پس از ۲۰۳۰

با نزدیک شدن به موعد ۲۰۳۰، MSDI علاوه بر تلاش برای حفظ سرعت پیشرفت در اهداف توسعه پایدار، نگاه خود را به آینده نیز دوخته است. انتظار می‌رود فرآیند رسمی سازمان ملل برای تعیین دستورکار جهانی پس از ۲۰۳۰ از سال ۲۰۲۷ آغاز شود.

MSDI با همکاری مؤسسه محیط زیست استکهلم و دیگر متخصصان جهانی، در حال بررسی درس‌های آموخته‌شده و تدوین گزینه‌هایی برای تقویت دستورکار آینده است.

توایتس تأکید کرد:

«اکنون زمان آن رسیده است که بر روند پس از ۲۰۳۰ تأثیر بگذاریم. رفاه نسل‌های آینده به پایه‌هایی بستگی دارد که امروز بنا می‌نهیم و باید با هم برای آینده‌ای بهتر برای فرزندان و نوه‌هایمان برنامه‌ریزی کنیم.»

منبع: Monash Sustainable Development Institute (MSDI)