پژوهش تازهای به سرپرستی مفوپو مبوومبو نشان میدهد که استفاده از چارچوبهای تصمیمگیری چندمعیاره میتواند مدیریت پایدار جنگلهای استوایی آفریقای مرکزی را با توازن میان حفاظت محیطزیست و توسعه اقتصادی ممکن کند.
در سالهای اخیر، چالشهای زیستمحیطی پیشروی جنگلهای استوایی در آفریقای مرکزی تشدید شده و همین مسئله پژوهشگران را به سمت طراحی رویکردهای نوین برای مدیریت پایدار این اکوسیستمهای حیاتی سوق داده است. در همین چارچوب، مطالعهای علمی به سرپرستی مفوپو مبوومبو و همکارانش، یک چارچوب تصمیمگیری چندمعیاره یا MCDM را معرفی میکند که هدف آن بهینهسازی مدیریت پایدار جنگلهای استوایی در این منطقه است؛ جنگلهایی که از نظر تنوع زیستی در زمره غنیترین زیستبومهای جهان قرار دارند و همزمان تحت فشار فزاینده جنگلزدایی، بهرهبرداری غیرقانونی و تغییر اقلیم هستند.
این پژوهش با تأکید بر ماهیت چندبعدی منابع جنگلی، نشان میدهد که مدیریت سنتی جنگلها اغلب با تمرکز یکجانبه بر منافع اقتصادی، پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی را نادیده گرفته و همین امر به تضعیف پایداری بلندمدت این اکوسیستمها منجر شده است. چارچوب پیشنهادی پژوهشگران، رویکردی جامع را دنبال میکند که در آن معیارهای زیستمحیطی، اجتماعی و اقتصادی بهصورت همزمان در فرآیند تصمیمگیری لحاظ میشوند تا ضمن حفظ سلامت اکولوژیک جنگلها، معیشت جوامع محلی و منافع اقتصادی نیز مورد توجه قرار گیرد.
هسته اصلی این مطالعه بر استفاده از روشهای تحلیلی پیشرفته مانند فرایند تحلیل سلسلهمراتبی یا AHP و نظریه مطلوبیت چندشاخصه یا MAUT استوار است؛ روشهایی که امکان مدلسازی علمی تعارض منافع میان ذینفعان مختلف از جمله دولتها، بهرهبرداران، جوامع محلی و فعالان محیطزیست را فراهم میکند. به گفته نویسندگان، این سطح از دقت تحلیلی موجب میشود چارچوب ارائهشده نهتنها از نظر نظری معتبر باشد، بلکه در شرایط واقعی و پیچیده مدیریت جنگلها نیز قابلیت اجرا داشته باشد. یکی از نکات برجسته این پژوهش، تأکید بر نقش دانش بومی و مشارکت جوامع محلی در مدیریت جنگلهاست؛ رویکردی که با شناسایی نیازها و تجربههای ساکنان محلی، زمینه تدوین راهبردهایی متناسب با بافت فرهنگی و اجتماعی هر منطقه را فراهم میکند و میتواند اثربخشی سیاستهای حفاظتی را افزایش دهد.
در بخش دیگری از این مطالعه، پژوهشگران به تأثیرات تغییر اقلیم بر جنگلهای استوایی پرداخته و هشدار میدهند که تغییر الگوهای بارش و دما، دسترسی به منابع جنگلی را دگرگون کرده و ضرورت انعطافپذیری در سیاستهای مدیریتی را دوچندان ساخته است. چارچوب تصمیمگیری پیشنهادی با در نظر گرفتن این عدم قطعیتها، قابلیت انطباق با شرایط متغیر اقلیمی و اجتماعی را دارد. این پژوهش همچنین با ارائه نمونههای موردی از جنگلهای مختلف آفریقای مرکزی نشان میدهد که چگونه میتوان از این چارچوب برای تصمیمگیری درباره موضوعاتی مانند بهرهبرداری انتخابی، حفاظت از تنوع زیستی و تعادل میان استفاده اقتصادی و حفاظت بلندمدت استفاده کرد.
به اعتقاد نویسندگان، یکی از مزیتهای کلیدی این مدل، قابلیت تعمیمپذیری آن است؛ بهگونهای که میتوان آن را با اصلاحاتی متناسب، در دیگر مناطق جنگلی جهان نیز به کار گرفت. در شرایطی که شکاف میان سیاستگذاری و واقعیتهای میدانی مدیریت جنگلها همواره مورد انتقاد بوده، این پژوهش تلاش میکند با تکیه بر دادههای تجربی و رویکردهای علمی، زمینه سیاستگذاری مبتنی بر شواهد را تقویت کند و نگاه چندبعدی به ارزشهای اکولوژیک و اجتماعی جنگلها را در کانون توجه قرار دهد. نویسندگان در عین حال بر ضرورت افزایش سرمایهگذاری نهادهای دولتی، سازمانهای مردمنهاد و بخش خصوصی در مدیریت پایدار جنگلها تأکید کرده و معتقدند اجرای چنین چارچوبهایی میتواند همزمان حفاظت از منابع طبیعی و ایجاد منافع اقتصادی پایدار برای جوامع محلی و ملی را تضمین کند.
در مجموع، این پژوهش تصویری روشن از پیچیدگی مدیریت جنگلهای استوایی ارائه میدهد و نشان میدهد که رویکردهای چندرشتهای و مشارکتی چگونه میتوانند به حفاظت مؤثرتر از ریههای سبز زمین کمک کنند؛ جنگلهایی که آینده آنها نقشی تعیینکننده در پایداری زیستمحیطی و مقابله با تغییر اقلیم در مقیاس جهانی دارد.
