نتایج یک مطالعه چهار دههای بر بیش از ۲۰۰۰ جامعه گیاهی در قطب شمال منتشر شد
۹ می ۲۰۲۵ (۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۴)
منتشر شده در CBC News | گزارش توری فیتزپاتریک
در پی یک مطالعه گسترده بینالمللی، پژوهشگران دریافتهاند که تغییرات اقلیمی در حال بازآرایی ترکیب گیاهی مناطق شمالگان (آرکتیک) است؛ برخی گونهها با گرمتر شدن هوا کاهش یافتهاند و در مقابل، برخی دیگر رشد و گسترش پیدا کردهاند.
این تحقیق که هفته گذشته در نشریه معتبر Nature منتشر شد، تغییرات بیش از ۲ هزار جامعه گیاهی را در مناطق قطب شمال کانادا، آلاسکا و اسکاندیناوی طی ۴۰ سال بررسی کرده است.
تحقیقی با مشارکت ۵۰ مؤسسه علمی
در این مطالعه، ۵۴ پژوهشگر از ۵۰ نهاد تحقیقاتی مختلف همکاری داشتند. نتایج نشان میدهد که اگرچه تعداد کل گونههای گیاهی در ۴۵ منطقه مورد بررسی ثابت مانده، اما ترکیب گونهها در هر منطقه تغییر کرده است. این به معنای افزایش «چرخش گونهها» در اثر تغییرات اقلیمی است.
به گفته دکتر ایسلا مایرز-اسمیت، یکی از نویسندگان مقاله و بومشناس تغییرات جهانی از دانشگاه بریتیشکلمبیا:
«در حدود ۶۰ درصد از مناطق مورد مطالعه، ما شاهد تغییرات چشمگیر در تنوع و فراوانی گونههای گیاهی هستیم؛ در برخی مناطق گونههایی از دست رفتهاند و در برخی دیگر، گونههایی جدید ظاهر شدهاند.»
گیاهان بلندقد، پیروز رقابت نوری
یکی از یافتههای مهم این تحقیق، گسترش بوتهها (مانند درختچهها) در بسیاری از مناطق است. بوتهها به دلیل قد بلندشان نور را برای گیاهان کوتاهتر محدود کرده و موجب حذف تدریجی آنها از اکوسیستم شدهاند.
مایرز-اسمیت که از سال ۲۰۰۹ سرپرستی پایگاه مطالعاتی در جزیره هرشل – پارک قلمرویی کیکیتاروک در یوکان کانادا را بر عهده دارد، میگوید:
«هر تابستان به کیکیتاروک سفر میکنیم و در پایان جولای، با وجود پشهها، دادههای ارزشمندی از تغییرات اکوسیستم جمعآوری میکنیم.»
در این منطقه، تیم او شاهد افزایش تدریجی گونههای بوتهای، علفی و جگن بودهاند، در حالی که گلسنگها کاهش چشمگیری داشتهاند؛ تغییری که میتواند تأثیراتی مستقیم بر حیاتوحش جزیره داشته باشد.
برندهها و بازندههای اقلیمی
به گفته دونالد رید، زیستشناس بازنشسته از مؤسسه حفاظت از حیاتوحش کانادا:
«هیچگاه نمیتوان تغییرات اکوسیستمی را خوب یا بد مطلق دانست؛ همیشه گونههایی هستند که سود میبرند و گونههایی که آسیب میبینند.»
او به نمونهای از گسترش جمعیت سگآبی (beaver) اشاره میکند که به دلیل وفور گیاهان بوتهای توانستهاند از دلتای مککنزی به شمال یوکان مهاجرت کنند.
اما در مقابل، برخی پرندگان مهاجر مانند پلور طلایی آمریکایی که به مناظر باز و پوشش گیاهی کوتاه نیاز دارند، در دهههای اخیر کاهش چشمگیری در جمعیت داشتهاند.
مشاهدات میدانی نگهبانان پارک
ریچارد گوردون، نگهبان ارشد پارک و یکی از ساکنان اینوویالیت منطقه، میگوید:
«در ۲۵ سالی که در این جزیره کار میکنم، هر سال تغییری را با چشم دیدهام؛ پوشش یخی عقبنشینی کرده و گونههایی که زمانی غالب بودند مانند پنبهچمن (cottongrass)، حالا جای خود را به بوتهها دادهاند.»
او همچنین به رانش زمین بزرگی در آگوست ۲۰۲۳ اشاره میکند که نشانهای از شدت و شتاب تحولات اقلیمی در منطقه بوده است.
ادامه تحقیقات برای درک اثرات بر زنجیره غذایی شمالگان
مایرز-اسمیت اعلام کرده که بودجهای جدید برای بررسی اثرات تغییر پوشش گیاهی بر زنجیره غذایی توندرا در کل قلمرو یوکان دریافت کرده است.
او میگوید:
«در تلاشیم داستان کلی تغییرات توندرا – از ذوب لایه یخزده دائمی (پرفراست) گرفته تا موجهای گرمایی – و تأثیر آن بر حیاتوحش و اکوسیستمهای شمالگان را بازسازی و تحلیل کنیم.»
