پایگاه خبری گزارش سبز – سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) در تازهترین گزارش خود که روز ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۵ در رم منتشر شد، روند پیشرفت جهانی در ۲۲ شاخص مرتبط با شش هدف توسعه پایدار (SDGs) را بررسی کرده است. این شاخصها تحت سرپرستی فائو قرار دارند و شامل اهدافی همچون محو گرسنگی (هدف ۲)، برابری جنسیتی (هدف ۵)، آب پاک و بهداشت (هدف ۶)، تولید و مصرف مسئولانه (هدف ۱۲)، زندگی در زیر آب (هدف ۱۴) و زندگی در خشکی (هدف ۱۵) میشوند.
این گزارش یکی از جامعترین اسناد دادهمحور سازمان ملل درباره وضعیت جهانی غذا، کشاورزی و منابع طبیعی است و در حالی منتشر میشود که جهان تنها پنج سال تا سال ۲۰۳۰، یعنی مهلت نهایی تحقق اهداف توسعه پایدار، فاصله دارد.
افزایش دسترسی به دادهها و اهمیت گزارش
طبق اعلام فائو، میزان دسترسی کشورها به دادههای معتبر مرتبط با شاخصهای غذا و کشاورزی در سال ۲۰۲۵ به ۶۵ درصد رسیده است. این رقم در سال ۲۰۲۳ حدود ۶۲ درصد و در سال ۲۰۱۷ تنها ۳۲ درصد بود. این رشد چشمگیر در دسترسی به دادهها، ارزیابیهای دقیقتر و قابل اتکاتری را ممکن ساخته است.
خوزه روسرو مونکایو، رئیس بخش آمار فائو، در این باره گفت:
«برای دستیابی به امنیت غذایی، تغذیه سالم و کشاورزی پایدار باید تلاشها را دوچندان کنیم. این گزارش نشان میدهد کدام اهداف و کدام مناطق بیشترین پیشرفت را داشتهاند و کدام حوزهها با پسرفت یا رکود مواجه شدهاند. بر این اساس، کشورها میتوانند منابع و اقدامات خود را دقیقتر در بخشهای بحرانی متمرکز کنند.»
امنیت غذایی جهانی؛ فاصله زیاد تا هدف صفر گرسنگی
یکی از برجستهترین بخشهای گزارش به وضعیت امنیت غذایی اختصاص دارد. فائو اعلام کرد:
- ۲۸ درصد جمعیت جهان (حدود ۲.۳ میلیارد نفر) در سال ۲۰۲۴ دچار ناامنی غذایی متوسط یا شدید بودهاند. این رقم در سال ۲۰۱۵ حدود ۲۱.۴ درصد (۱.۶ میلیارد نفر) بود.
- ۸.۲ درصد از جمعیت جهان در سال ۲۰۲۴ به طور مستقیم با گرسنگی روبهرو شدهاند.
این آمارها نشان میدهد که نهتنها جهان از هدف «محو گرسنگی» فاصله زیادی دارد، بلکه از سال ۲۰۱۵ تاکنون روندی رو به وخامت داشته است.
تغذیه زنان و چالش تنوع غذایی
برای نخستین بار، شاخص جدیدی با عنوان تنوع حداقلی غذایی زنان (MDD-W) به عنوان یکی از شاخصهای رسمی توسعه پایدار تحت سرپرستی فائو معرفی شده است.
بر اساس دادههای جهانی بین سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳:
- تنها ۶۵ درصد زنان در سن باروری به حداقل تنوع غذایی دست یافتهاند.
- مناطق آفریقای زیر صحرا، آسیای مرکزی و آسیای جنوبی بیشترین عقبماندگی را نشان دادهاند.
به گفته کارشناسان فائو، این روند نهتنها با هدفگذاریهای جهانی فاصله دارد، بلکه نسبت به سال ۲۰۱۵ بدتر شده است.
نوسانات قیمت غذا و فشارهای جهانی
یکی دیگر از شاخصهای کلیدی، ناهنجاری قیمت مواد غذایی است. اگرچه در سال ۲۰۲۳ کاهش اندکی مشاهده شد، اما:
- سطح نوسانات قیمت همچنان سه برابر میانگین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ است.
- علت اصلی این مسئله، تنشهای ژئوپلیتیک و اختلالات ناشی از تغییرات آبوهوایی عنوان شده است.
این موضوع نیز در دسته شاخصهایی قرار دارد که جهان از هدف فاصله بسیار زیادی دارد و روندی رو به وخامت نشان میدهد.
درآمد تولیدکنندگان خرد در کشورهای در حال توسعه
فائو گزارش میدهد که در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط:
- تولیدکنندگان خرد کمتر از نصف درآمد تولیدکنندگان بزرگتر دارند.
- درآمد سالانه آنان معمولاً زیر ۱۵۰۰ دلار (بر اساس برابری قدرت خرید ثابت ۲۰۱۷) است.
این وضعیت شکاف بزرگی میان تولیدکنندگان کوچک و بزرگ ایجاد کرده و تحقق کشاورزی پایدار را با چالش روبهرو ساخته است.
نابرابری جنسیتی در مالکیت زمین
گزارش نشان میدهد در تقریباً ۸۰ درصد کشورها، کمتر از نیمی از زنان دارای حقوق مالکیت مطمئن بر زمین هستند.
- در بسیاری از موارد، مردان دستکم دو برابر زنان احتمال مالکیت زمین دارند.
این شکاف جنسیتی یکی از موانع جدی برای دستیابی به هدف توسعه پایدار شماره ۵ (برابری جنسیتی) و همچنین تقویت امنیت غذایی است.
پیشرفت محدود در کشاورزی پایدار
اگرچه برخی بهبودها مشاهده شده، اما هنوز راه طولانی باقی مانده است:
- جهان در فاصلهای متوسط از هدف کشاورزی پایدار قرار دارد.
- از سال ۲۰۱۵ تاکنون پیشرفت اندکی در این حوزه ثبت شده است.
همچنین، تعداد منابع ژنتیکی دامی که در مراکز حفاظتی نگهداری میشوند افزایش یافته است. با این حال:
- تنها ۴.۶ درصد از نژادهای محلی و ۱۷.۲ درصد از نژادهای فرامرزی ذخایر کافی برای بازسازی کامل در صورت انقراض دارند.
منابع آب؛ کارایی بهتر اما فشار بیشتر در مناطق حساس
بر اساس گزارش فائو:
- کارایی مصرف آب (WUE) جهانی بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ حدود ۲۳ درصد افزایش یافته است. این پیشرفت عمدتاً ناشی از رشد اقتصادی بوده است.
- در سطح جهانی، فشار بر منابع آب نسبتاً پایدار و در سطح ۱۸ درصد باقی مانده است.
اما بررسیهای منطقهای نشان میدهد:
- غرب آسیا و شمال آفریقا با کمبود شدید منابع آب دستبهگریبان هستند.
ماهیگیری و منابع آبی؛ چالش تداوم بهرهبرداری
با وجود افزایش تعداد کشورهایی که به معاهدات بینالمللی علیه ماهیگیری غیرقانونی، گزارشنشده و بیضابطه پیوستهاند، اما:
- نسبت ذخایر ماهی در سطح پایدار زیستی همچنان کاهش یافته است.
- این میزان از ۹۰ درصد در سال ۱۹۷۴ به ۶۲.۵ درصد در سال ۲۰۲۱ سقوط کرده است.
این روند نشان میدهد که فشار بر منابع دریایی همچنان بسیار بالا است و اقدامات قانونی هنوز تأثیر ملموسی نداشتهاند.
جنگلها و تنوع زیستی
فائو اعلام کرد:
- سهم جنگلها از سطح زمین جهان از ۳۱.۹ درصد در سال ۲۰۰۰ به ۳۱.۲ درصد در سال ۲۰۲۰ کاهش یافته است.
- اگرچه سرعت کاهش نسبت به دهههای گذشته کمتر شده، اما گسترش کشاورزی برای تولید محصولات و دامپروری همچنان دلیل اصلی نابودی جنگلهاست.
این موضوع یکی از اصلیترین چالشها در تحقق اهداف توسعه پایدار مرتبط با اکوسیستمهای زمینی محسوب میشود.
جمعبندی: نیمه راهی دشوار تا ۲۰۳۰
گزارش فائو تصویری ترکیبی از پیشرفتها و عقبگردها ارائه میدهد:
- حدود یکچهارم اهداف نزدیک به تحققاند.
- یکچهارم دیگر فاصله زیادی دارند.
- در نیمی از شاخصها، کشورها در وضعیت میانه قرار دارند.
با توجه به روند کنونی، دستیابی به همه اهداف توسعه پایدار در حوزه غذا، کشاورزی، آب و منابع طبیعی تا سال ۲۰۳۰ دشوار به نظر میرسد مگر اینکه اقدامات جهانی با سرعت و شدت بیشتری دنبال شوند.
