آمار منتشرشده از سوی سازمان ثبت احوال کشور نشان میدهد که تعداد ازدواجهای ثبتشده در ایران با کاهشی چشمگیر مواجه شده است. بر اساس این دادهها، تعداد ازدواجهای سالانه از حدود ۸۰۰ هزار مورد در اوایل دهه ۱۳۹۰ به حدود ۴۷۰ هزار مورد در سال ۱۴۰۳ رسیده است؛ کاهشی نزدیک به ۴۰ درصد که نگرانیهای جدی را به همراه داشته است.
نمودار تعداد ازدواجهای ثبتشده در فصول مختلف سالهای اخیر، سقوطی قابل توجه را نشان میدهد. در حالی که در فصلهای پررونق گذشته، تعداد ازدواجها به بالای ۱۷۰ هزار مورد میرسید، این عدد در پاییز ۱۴۰۳ به حدود ۹۷ هزار مورد کاهش یافته است.
به گزارش پایگاه خبری، تحلیلی گزارش سبز و به نقل از سرویس اجتماعی تابناک، این آمار جدید بحثهای گستردهای را در فضای مجازی و میان کارشناسان برانگیخته است. بر اساس دادههای رسمی، میانگین سن ازدواج نیز افزایش یافته است؛ مردان اکنون به طور متوسط در ۲۸.۳ سال و زنان در ۲۴.۱ سال ازدواج میکنند. در هفت ماه نخست سال ۱۴۰۴ نیز تنها حدود ۲۷۲ هزار ازدواج ثبت شده و نسبت طلاق به ازدواج به مرز ۴۰ درصد نزدیک شده است.
آمار مرکز آمار ایران، منتشرشده در اسفند ۱۴۰۳، نشان میدهد که در پاییز سال گذشته، تعداد ۱۱۸ هزار و ۴۵۰ ازدواج ثبت شده است؛ این عدد اگرچه نسبت به تابستان همان سال افزایش داشته، اما نسبت به پاییز سال قبلتر (۱۳۲ هزار و ۱۴۱ مورد) با کاهش ۱۳ هزار و ۶۹۱ موردی مواجه بوده است. این روند نزولی، کاهش حدود ۱۰ درصدی ازدواج در پاییز ۱۴۰۳ نسبت به پاییز ۱۴۰۲ را نشان میدهد.
تلاقی با سیاستهای افزایش جمعیت
این روند نزولی مستقیماً با سیاستهای جمعیتی کشور در تعارض است. قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت که در سال ۱۴۰۰ تصویب شد، با ارائه مشوقهایی مانند تسهیلات بانکی، مرخصی زایمان و حمایتهای غذایی، قصد داشت ازدواج و فرزندآوری را تشویق کند. با این حال، پس از چهار سال، مقامات رسمی اذعان دارند که این قانون تغییر محسوسی در روند ازدواج و فرزندآوری ایجاد نکرده است.
نرخ باروری در ایران از ۶.۸ فرزند در دهه ۶۰ به کمتر از ۱.۵ فرزند کاهش یافته و فاصله ازدواج تا تولد فرزند اول به بیش از ۴ سال افزایش یافته است.
مشوقهای ناکارآمد و چالشهای اقتصادی
کارشناسان معتقدند که دلایل این ناکامی فراتر از سیاستهای اداری و اقتصادی است. فشارهای اقتصادی مانند تورم، بیکاری جوانان و هزینههای سنگین مسکن و زندگی، ازدواج را برای بسیاری از جوانان به آرزویی دستنیافتنی تبدیل کرده است. تغییرات فرهنگی، افزایش تحصیلات زنان و اولویتهای جدید نسل جوان نیز در این روند نقش دارند. با این حال، تأکید میشود که بدون امنیت اقتصادی، هیچ مشوقی نمیتواند مؤثر باشد.
حدود ۱۷ میلیون نفر در سن ازدواج همچنان مجرد ماندهاند و این وضعیت، ایران را به سرعت به سمت پیری جمعیت سوق میدهد. کشوری که در دهههای گذشته از فرصت پنجره جمعیتی بهره نبرد و آن را با سیاستهای کنترل جمعیت از دست داد، اکنون با پیری همان نسل مواجه است.
پیشبینیهای نگرانکننده
پیشبینیها نشان میدهد که تا چند دهه آینده، سالمندان بخش قابل توجهی از جمعیت ایران را تشکیل خواهند داد و بار تأمین اجتماعی و اقتصادی سنگینتر خواهد شد. سیاست جوانی جمعیت، هرچند با نیت خوب آغاز شد، ظاهراً بیشتر به یک وظیفه اداری تبدیل شده تا باور عمیق مسئولان و جامعه.
بدون اصلاحات ساختاری واقعی در اقتصاد و فرهنگ، این نگرانیها ادامه خواهد یافت و نسل جوان دیروز، سالمند فردا خواهد شد بدون اینکه فرصت بهرهبرداری از جوانیاش را داشته باشد. در مقابل، کشورهایی مانند ژاپن، با وجود ۲۶ درصد جمعیت سالمند، به دلیل تدابیر و مدیریت مناسب، شرایطی متفاوت از ایران دارند.
این روند نزولی ازدواج نه تنها چالشی اجتماعی، بلکه تهدیدی جدی برای آینده جمعیتی و اقتصادی ایران به شمار میرود.
