افزایش مناطق حفاظت‌شده و مردمی‌سازی حفاظت؛ مصوبات تازه شورای عالی محیط زیست

به گزارش پایگاه خبری، تحلیلی گزارش سبز و به نقل از ایرنا، چهلمین جلسه شورای عالی محیط زیست با حضور رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، روز شنبه ۶ دی‌ماه برگزار شد و در جریان آن مجموعه‌ای از تصمیمات کلان در حوزه حفاظت از تنوع زیستی، مدیریت مناطق تحت حفاظت، مشارکت مردمی و تنظیم سیاست‌های ملی محیط زیست به تصویب رسید که اضافه شدن سه منطقه جدید به مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست، تصویب هفت منطقه به عنوان حفاظتگاه مردمی، اجرای طرح هادی در ۱۷ روستا از ۱۳ استان و تصویب آیین‌نامه مرجعیت کنوانسیون تنوع زیستی از مهم‌ترین مصوبات این نشست بود.
در این جلسه که با حضور رئیس‌جمهور برگزار شد، سه منطقه با هدف حفاظت از تنوع زیستی ارزشمند کشور در استان فارس، منطقه البرز مرکزی و استان گلستان به عنوان مناطق حفاظت‌شده تصویب و به محدوده‌های تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست افزوده شد؛ تصمیمی که در راستای سیاست کلان این سازمان برای صیانت هدفمند از زیست‌بوم‌های دارای ارزش اکولوژیکی بالا اتخاذ شده است.
سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر اینکه انتخاب مناطق جدید بر اساس شاخص‌های دقیق علمی و زیست‌محیطی انجام می‌شود، اعلام کرد این سه منطقه از نظر تنوع زیستی در زمره مناطق بسیار مهم کشور قرار دارند و برخی از آن‌ها حتی در سطح بین‌المللی نیز واجد اهمیت حفاظتی هستند.
بر اساس مصوبات این نشست، اثر طبیعی ـ ملی چشمه قدمگاه در استان فارس به تصویب رسید؛ منطقه‌ای کوچک از نظر وسعت اما بسیار غنی از نظر زیستی که زیستگاه هشت گونه ماهی است و از این تعداد، شش گونه اندمیک ایران و دو گونه به طور کامل منحصر به همین چشمه هستند، موضوعی که این محدوده را به یکی از شگفتی‌های تنوع زیستی کشور تبدیل کرده است. علاوه بر ارزش‌های طبیعی، باورهای مذهبی مردم محلی و اعتقاد به قدمگاه بودن این چشمه برای امام رضا (ع) نیز در حفظ و صیانت از تنوع زیستی آن نقش مؤثری داشته و نمونه‌ای از تأثیر ارزش‌های فرهنگی و معنوی بر حفاظت محیط زیست به شمار می‌رود.
منطقه ارس شهرستانک نیز به عنوان یکی دیگر از مصوبات این جلسه، در محدوده منطقه حفاظت‌شده البرز مرکزی مورد تأیید قرار گرفت؛ منطقه‌ای که در آن یک درخت کهنسال با قدمتی بیش از ۲۷۰۰ سال به عنوان اثر طبیعی ـ ملی شناسایی شده و از منظر ذخایر ژنتیکی و تنوع زیستی اهمیت ویژه‌ای دارد، چرا که درختان کهنسال به عنوان گنجینه‌های ژنتیکی، نقش کلیدی در پایداری اکوسیستم‌ها ایفا می‌کنند.
همچنین منطقه زرین‌گل در استان گلستان نیز به تصویب شورای عالی محیط زیست رسید؛ منطقه‌ای که رویشگاه بیش از ۶۰ گونه درختی و درختچه‌ای است و از نظر تنوع زیستی جایگاه بالایی دارد و زیستگاه دو گونه ارزشمند سرخدار و انجیری محسوب می‌شود که هر دو از گونه‌های مهم حفاظتی کشور به شمار می‌آیند.
در ادامه این نشست، هفت منطقه به عنوان حفاظتگاه مردمی به تصویب رسید که در چارچوب سیاست مردمی‌سازی حفاظت محیط زیست تعریف شده‌اند؛ در این الگو، مدیریت و حفاظت حیات وحش در محدوده‌های مشخص با مشارکت مستقیم مردم محلی انجام می‌شود، جمعیت گونه‌ها سرشماری و پایش می‌شود و پس از رسیدن جمعیت به سطح قابل قبول، بهره‌برداری کنترل‌شده و تحت نظارت سازمان حفاظت محیط زیست امکان‌پذیر خواهد بود که در عمل همان سازوکار قرق‌های مردمی است.
این مناطق شامل لشگرگاه در خراسان جنوبی، میانکوه طبس در خراسان جنوبی، اوزوم و لنگر در خراسان شمالی، خوشاب در استان گلستان، کوه مسجد در استان یزد و هیزم‌چاه در استان اصفهان است که مجموع مساحت آن‌ها به ۴۰۵ هزار هکتار می‌رسد.
از دیگر مصوبات شورای عالی محیط زیست، اجرای طرح هادی در محدوده ۱۷ روستا در ۱۳ استان کشور شامل اردبیل، بوشهر، خراسان رضوی، زنجان، فارس، کردستان، آذربایجان شرقی، کهگیلویه و بویراحمد، قزوین، یزد، خراسان جنوبی، خوزستان و مازندران بود که به تصویب رسید؛ طرحی که به عنوان سند راهبردی توسعه و ساماندهی کالبدی روستاها، با هدف بهبود کیفیت زندگی روستاییان، هدایت اصولی ساخت‌وسازها و حفظ هویت فرهنگی و طبیعی روستاها تدوین می‌شود.
همچنین آیین‌نامه جامع مرجعیت کنوانسیون تنوع زیستی نیز در این جلسه به تصویب رسید؛ ایران از سال ۱۳۷۵ به کنوانسیون تنوع زیستی پیوسته بود اما مرجعیت ملی آن در سال‌های گذشته میان سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت امور خارجه و وزارت جهاد کشاورزی دستخوش تغییرات شده بود و در نهایت از خردادماه سال جاری مرجعیت این کنوانسیون به سازمان حفاظت محیط زیست واگذار شد. بر این اساس، برای اجرای وظایف محوله، هماهنگی میان دستگاه‌ها و سیاست‌گذاری منسجم در حوزه حفاظت از تنوع زیستی، تشکیل کارگروهی به ریاست سازمان حفاظت محیط زیست و با مشارکت دستگاه‌های دولتی مرتبط، سازمان‌های مردم‌نهاد و جمعی از متخصصان و دانشگاهیان به تصویب رسید تا فرآیند سیاست‌گذاری، پیگیری و نظارت در این حوزه به صورت منسجم انجام شود.
تعیین تکلیف بهای ضرر و زیان ناشی از آسیب به حیوانات وحشی نیز از دیگر مصوبات این نشست بود؛ بر اساس توضیحات ارائه‌شده، مصوبه اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۳ دولت در خصوص تعیین بهای جانوران وحشی دارای اشکالاتی بود که در جلسه امروز اصلاح شد، به‌گونه‌ای که همه گونه‌ها از جمله ماهیان کور غار مشمول ضرر و زیان شدند و تفکیک قبلی در خصوص گونه‌های ماهیان خاویاری که منجر به تفاوت در میزان جریمه می‌شد، حذف و یکپارچه‌سازی صورت گرفت.
ارائه برنامه جامع حفاظت از تنوع زیستی کشور نیز در دستور کار شورای عالی محیط زیست قرار گرفت و مقرر شد اسناد پشتیبان این برنامه در اختیار ریاست جمهوری قرار گیرد تا پس از بررسی و در صورت انطباق کامل با سیاست‌های دولت، برای تصویب نهایی اقدام شود.