مروری بر محتوای خبر
تهیه و ترجمه: اکوسکوپ | منبع: Avi Cohen – May 21, 2025
در یکی از مهمترین کشفیات علمی سالهای اخیر، پژوهشگران سرانجام موفق شدند منشأ کوههای رازآلود گامبرتسف (Gamburtsev Mountains) را که در زیر یخهای قطب جنوب پنهان شدهاند، شناسایی کنند؛ کشفی که پرده از بخش مهمی از تاریخ زمینشناسی سیاره ما برمیدارد.
کوههایی در دل یخ
کوههای گامبرتسف نخستینبار در سال ۱۹۵۸ توسط یک گروه اکتشافی شوروی کشف شدند. این رشتهکوه شگفتانگیز، با طولی بالغ بر ۱۲۰۰ کیلومتر و ارتفاعی تا حدود ۲۷۰۰ متر، در عمق یخهای قطب جنوب پنهان شدهاند و برخلاف بیشتر رشتهکوهها، در نزدیکی هیچگونه مرز تکتونیکی فعالی قرار ندارند؛ موضوعی که دانشمندان را سالها درگیر سؤالهایی بنیادین درباره نحوه شکلگیری آنها کرده بود.
سفر به اعماق تاریخ زمین
مطالعات جدید نشان میدهد که شکلگیری این کوهها به بیش از ۵۰۰ میلیون سال پیش بازمیگردد؛ زمانی که قاره اَبَرپیکره «گندوانا» در حال شکلگیری بود. برخورد چندین توده قارهای در شرق جنوبگان، بستهشدن یک اقیانوس قدیمی و بالاآمدن شدید پوسته زمین، باعث ایجاد این رشتهکوه شد. این فرایند شباهت زیادی به شکلگیری هیمالیا دارد.
در ادامه، پوسته ضخیم و فشردهشده، بهدلیل وزن زیاد، بهصورت جانبی گسترش یافت؛ پدیدهای که در زمینشناسی با عنوان «نفوذ گرانشی» (gravitational diffusion) شناخته میشود. این ساختار عمیق باعث پایداری کوهها در طول میلیونها سال شده است.
تاریخنگاری با بلورهای زیرکون
برای تعیین دقیق سن زمینساختها، زمینشناسان از بلورهای معدنی «زیرکون» که در رسوبات باستانی یافت شدهاند، استفاده کردند. این بلورها بهعنوان ساعتهای زمینشناسی عمل میکنند و نشان دادهاند که صعود اولیه کوهها حدود ۶۵۰ میلیون سال پیش آغاز شده و اوج آن حدود ۵۸۰ میلیون سال پیش بوده است.
نکته قابلتوجه آن است که یخهای قطب جنوب، این کوهها را از فرسایش محافظت کردهاند و به همین دلیل آثار آن هنوز باقی ماندهاند؛ اتفاقی نادر در رشتهکوههای باستانی.
پیشرفت فناوری در کشف ناشناختهها
اکتشافات اخیر در نزدیکی یخچال دِنمَن (Denman Glacier) و استفاده از فناوریهای نوین مانند مدلهای راداری پیشرفته و ابزارهای ژئوفیزیکی، به دانشمندان اجازه داده تا نقشهای از چشمانداز پنهان زیر یخ ترسیم کنند. سنگهای یافتشده در نزدیکی این یخچال ممکن است بخشی از همان سازند گامبرتسف باشند.
پیشرفت این فناوریها، بهویژه در مناطقی مانند جنوبگان که همچنان «منجمد در زمان» باقی ماندهاند، نقش مهمی در درک تاریخ زمین ایفا میکند و زمینهساز مطالعات آینده در مناطق دورافتاده و سختدسترس خواهد بود.
رازهایی که هنوز در دل یخ پنهاناند
داستان کوههای گامبرتسف، نمونهای برجسته از فرآیندهای پویای زمین در طول صدها میلیون سال است؛ از کشف تصادفی آنها در دوران جنگ سرد گرفته تا کاوشهای دقیق امروزی با فناوریهای مدرن.
اما شاید مهمترین پرسشی که این کشف برمیانگیزد، این باشد: جنوبگان چه رازهای دیگری را در دل خود پنهان کرده که در انتظار کشف نسلهای آینده است؟
