شریلَن مولان، بیبیسی نیوز، بمبئی
دو سال پیش، جانورشناس «خلور بایانه موخیم» در جریان کاوشی در غاری دورافتاده در ایالت مگالایای شمالشرقی هند، در جریان یک جریان آبی زیرزمینی، با چیزی شگفتانگیز مواجه شد.
او ماهیای را دید که هرگز پیش از آن ندیده بود؛ با سیبیلکهای بلند – برآمدگیهایی شبیه سبیل دور دهان ماهی – رنگ زرد مایل به سبز و مهمتر از همه، با چشمهایی که دیده میشد.
ماهیهایی که در غارها زندگی میکنند یا همان گونههای خاص زیستغاری، معمولاً چشم ندارند، چون با زندگی در تاریکی مطلق سازگار شدهاند؛ موضوعی که باعث شد ماهی دیدهشده توسط موخیم از بقیه متمایز باشد.
پژوهشگران در ایالت مگالایا حالا میگویند این ماهی، گونهای کاملاً جدید است؛ ماهیای که توانسته خود را هم با زیستن در زیرزمین و هم در سطح زمین تطبیق دهد – ویژگیای منحصربهفرد در میان ماهیان غارزی.
یافتههای این پژوهش اوایل ماه جاری در جدیدترین شماره مجله زیستشناسی ماهی (Journal of Fish Biology)، یکی از نشریات معتبر علمی در حوزه تحقیقات ماهیان، منتشر شد.
محققان نام این ماهی را Schistura densiclava گذاشتهاند؛ نامی که به دلیل نوار سیاه ضخیم روی دم آن انتخاب شده است.
به گفته محققان، این گونه بومی غاری به نام «کرم ماوجیمبوین» (Krem Mawjymbuin) در تپههای خاوری خاسی است و در دو زیستگاه مختلف دیده شده: هم در حوضچههای آبی واقع در عمق ۶۰ متری داخل غار، و هم در جویباری در سطح زمین در نزدیکی آن.
«داندادار شارما»، استاد جانورشناسی و از اعضای تیم تحقیق، میگوید که شرایط زیستی درون این غار بسیار سخت است: دمای هوا تا ۱۸ درجه سانتیگراد کاهش مییابد – دمایی پایینتر از مقدار مطلوب برای ماهیان مناطق گرمسیری – و سطح اکسیژن هم بسیار پایین است.
او میگوید: «به همین خاطر است که سازگاری این ماهی با هر دو محیط – هم شرایط سخت زیرزمینی و هم شرایط نسبتاً مناسب سطح زمین – کاملاً شگفتانگیز است.»
Schistura densiclava ششمین گونه ماهی غارزی کشفشده در ایالت مگالایا طی دو تا سه دهه اخیر است، اما تنها گونهای است که توانسته خود را با دو نوع زیستگاه بسیار متفاوت سازگار کند.
مگالایا دارای یکی از پیچیدهترین سامانههای غاری جهان است، اما هنوز بسیاری از حدود ۱۵۰۰ تا ۱۷۰۰ غار آهکی و ماسهسنگی آن به دلیل قرار گرفتن در مناطق جنگلی دورافتاده و دشوارالوصول، مورد بررسی قرار نگرفتهاند.
شارما میگوید که این شبکههای غاری میزبان گونههای متعددی از جانوران با ویژگیهای تکاملی بسیار شگفتانگیز هستند، اما به دلیل کمبود تحقیقات، عمدتاً ناشناخته باقی ماندهاند.
در پنج سال گذشته، تیمی از پژوهشگران این ایالت با حمایت مالی دولت فدرال، بهطور سیستماتیک شبکه عظیم غارهای مگالایا را برای یافتن و مستندسازی گونههای جدید ماهیهای غارزی مورد بررسی قرار دادهاند.
به گفته شارما، در سال ۲۰۱۹ این گروه پژوهشی موفق به کشف Neolissochilus pnar، بزرگترین ماهی غارزی جهان شدند. این ماهی درون غار «کرم املادا» (Krem Umladaw) در تپههای غربی جینتیا، در یک حوض عمیق در صدها متری زیر زمین کشف شد.
موخیم که عضو این تیم بوده و دهها مأموریت غارنوردی انجام داده، میگوید: «ویژگیهای تکاملی ماهیان غارزی به اندازه ویژگیهای جانوران ساکن قطبها یا اعماق اقیانوسها، شگفتانگیز و منحصر بهفرد است.»
او اضافه میکند: «اکوسیستمهای غاری یکی از سختترین محیطها برای زیستن هستند. این ماهیها معمولاً در تاریکی مطلق، در حوضچههایی کمعمق و راکد با سطح اکسیژن خطرناک زندگی میکنند و گاهی ماهها را بدون غذا میگذرانند.»
طبیعت به آنها کمک کرده است تا با حذف ویژگیهای غیرضروری و تقویت عوامل ضروری، زنده بمانند.
در نتیجه، این ماهیها قدرت بینایی و تولید رنگدانههای رنگی خود را از دست دادهاند، چراکه در محیطی تاریک، داشتن چنین ویژگیهایی فقط اتلاف انرژی محسوب میشود.
در عوض، قدرت بویایی و چشایی آنها بسیار تقویت شده و اندامهای حسی موجود روی پوستشان به آنها کمک میکند تا با دریافت ارتعاشات، در بستر غار حرکت کرده و از شکارچیان دوری کنند.
منابع غذایی آنها شامل بقایای برگ، موجودات ریز دریاییای است که در اثر سیلابهای فصلی به غار وارد میشوند، و حتی مدفوع خفاشها.
و در دل این محیط خشن، ماهیهای غارزی زندگی میکنند، برخی تا یک دهه عمر میکنند و حتی موفق به تولیدمثل نیز میشوند.
به طرز شگفتانگیزی، بچهماهیهای آنها با چشم به دنیا میآیند – ویژگیای که آنها را به نیاکان سطحزمینزیشان مرتبط میکند – و با گذشت زمان، بینایی خود را از دست میدهند.
اما یافتن این ماهیها کار آسانی نیست.
برای پیدا کردن آنها باید صدها متر به دل زمین فرو رفت، از تونلهای تنگ و کماکسیژن گذر کرد و در تاریکی مطلق، وارد حوضچههایی پر از موجودات ناشناخته شد.
موخیم میگوید: «چراغ پیشانی ما تنها منبع نور در آنجا است.»
صید ماهیها نیز شامل ساعتها نشستن کنار حوضچهها و تلاش سریع برای گرفتن این موجودات ترسو با تور در لحظه ظاهر شدنشان است.
موخیم که بیش از یک دهه است ماهیان غارهای مگالایا را مطالعه میکند، تأکید دارد که مطالعه این گونهها بسیار حیاتی است، چراکه تنها راه حفاظت از آنهاست.
او میگوید: «وقتی یک گونه منقرض شود، هرگز نمیتوان آن را بازگرداند.»
او میافزاید: «دردناک است که یک اکوسیستم کامل در میان ما، که از شگفتانگیزترینهاست، اینچنین کم مطالعه شده. وقت آن است که کمی بیشتر به این عجایب طبیعی ساکن غارها توجه کنیم.»
