منبع: Hydrogen Handbook 2025، منتشر شده توسط مؤسسه HydrogenOne Capital LLP
بررسی جامع گزارش آماری سالانه صنعت هیدروژن نشان میدهد که با وجود موانع اقتصادی و سیاسی سالهای اخیر، بازار جهانی هیدروژن پاک همچنان روندی روبهرشد و استراتژیک را دنبال میکند. در حالی که حجم تولید فعلی هیدروژن پاک تنها ۰.۲ میلیون تن در سال (mtpa) است، پیشبینی میشود این رقم تا سال ۲۰۲۷ به ۳ میلیون تن برسد؛ معادل رشد ۱۵ برابری در کمتر از چهار سال.
بازار جهانی هیدروژن: از ۹۷ میلیون تن خاکستری تا ۳ میلیون تن پاک
- بازار جهانی هیدروژن در حال حاضر ۹۷ میلیون تن در سال است که عمدتاً از منابع فسیلی (زغالسنگ، گاز و نفت) تأمین شده و باعث انتشار ۸۳۰ میلیون تن CO2 در سال میشود.
- ارزش بازار هیدروژن خاکستری (آلاینده) بالغ بر ۱۷۵ میلیارد دلار در سال است.
- سرمایهگذاری ۶۹ میلیارد دلاری تا سال ۲۰۲۷، تولید هیدروژن پاک را به ۳mtpa میرساند که معادل جلوگیری از انتشار ۲۹mtpa دیاکسیدکربن است.
- این رشد شامل ۳۸۹ پروژه فعال با میانگین ظرفیت ۵۹ مگاوات است که مراحل مالی نهایی را پشت سر گذاشتهاند و در حال ساخت هستند.
نقش دولتها و سیاستهای جهانی
- تاکنون ۷۵ کشور جهان راهبردهایی برای هیدروژن پاک تصویب کردهاند و در سال ۲۰۲۴ مجموعاً ۱۰۰ میلیارد دلار بودجه عمومی به این صنعت اختصاص یافته است.
- اتحادیه اروپا با برنامه REPowerEU، هدف تولید ۳۰۰ گیگاوات هیدروژن پاک تا سال ۲۰۳۰ را دنبال میکند.
- دولت فنلاند نیز هدفگذاری کرده که تا سال ۲۰۳۵، ۳ میلیون تن هیدروژن در سال تولید کند و از این راه ۳۳ میلیارد یورو درآمد دولتی کسب نماید.
- ژاپن قصد دارد تا سال ۲۰۴۰ به ۱۲ میلیون تن هیدروژن پاک و ۱۰۰۰ جایگاه سوختگیری دست یابد.
فناوریها و زنجیره تأمین
- الکترولایزرها بخش کلیدی تولید هیدروژن سبز هستند. شرکتهایی مانند Sunfire، Siemens، ITM Power، NEL و Cummins در این بازار فعالاند.
- میانگین هزینه تولید هیدروژن:
- خاکستری: ۱ تا ۸ دلار به ازای هر کیلوگرم
- آبی: ۳ تا ۱۱ دلار/کیلوگرم (با فناوری CCS)
- سبز: ۱ تا ۶ دلار/کیلوگرم (در صورت دریافت یارانهها)
حملونقل و ذخیرهسازی
- ۱۱۶۸ جایگاه سوخت هیدروژن در سراسر جهان فعال است. آلمان با ۹۰ جایگاه پیشتاز اروپا است.
- پروژههای بزرگی برای ذخیرهسازی هیدروژن در غارهای نمکی در آلمان و آمریکا در حال ساخت است.
- اتوبوسهای هیدروژنی با قدرت در شهرهای اروپا، کرهجنوبی و آمریکای شمالی وارد ناوگان حملونقل عمومی شدهاند.
- در حوزه HGV (خودروهای سنگین)، استفاده از هیدروژن در حال رشد است، گرچه رقابت با باتریهای الکتریکی ادامه دارد.
سوختهای ترکیبی (e-fuels) و آمونیاک سبز
- هیدروژن پاک با ترکیب با CO₂ جذبشده از هوا میتواند در تولید سوختهای ترکیبی مانند e-متانول، e-دیزل و سوخت مصنوعی هواپیما (SAF) استفاده شود.
- پروژه NEOM در عربستان، با هدف تولید ۱.۲ میلیون تن آمونیاک سبز در سال، بزرگترین پروژه جهان در این زمینه خواهد بود.
چالشها و واقعیتها
- نبود قراردادهای بلندمدت خرید (offtake agreements) به دلیل بلاتکلیفی در مقررات، موجب تأخیر یا لغو پروژهها شده است.
- بحث هزینه بالای تولید هیدروژن سبز با ورود یارانهها و مالیاتهای کربنی به تدریج در حال حل شدن است.
- مسئله مصرف آب در تولید هیدروژن سبز، اغلب بیش از حد بزرگنمایی شده و در مقایسه با مصرف آب در کشاورزی یا صنعت نفت بسیار ناچیز است.
نتیجهگیری
بر اساس آمار ارائهشده در Hydrogen Handbook 2025، صنعت هیدروژن پاک با وجود چالشهای سیاستگذاری و هزینه، در مسیر رشد شتابگرفته قرار دارد. پیشبینی میشود این صنعت تا سال ۲۰۳۰، ۳۵٪ از بازار جهانی هیدروژن را به خود اختصاص دهد. موفقیت این گذار، به تعامل دولتها، صنایع، فناوری و سرمایهگذاران بستگی دارد.
