شبکه غول‌پیکر برق چین؛ ستون فقرات قطارهای پرسرعت و خودروهای برقی

چین با ایجاد شبکه‌ای بی‌سابقه از خطوط انتقال فوق‌ولتاژ در سراسر کشور، توانسته است نیروی حاصل از انرژی‌های خورشیدی و بادی مناطق غربی را به مراکز صنعتی شرق منتقل کند. این اقدام، بزرگ‌ترین طرح انتقال انرژی پاک در جهان است که موتور محرک ناوگان گسترده خودروهای برقی و قطارهای سریع‌السیر این کشور به‌شمار می‌رود.

در چین، طولانی‌ترین خط انتقال فوق‌ولتاژ بیش از ۳۲۰۰ کیلومتر امتداد دارد و برق تولیدشده از مزارع خورشیدی و بادی در منطقه شین‌جیانگ، در شمال‌غربی کشور را به استان آن‌هوئی در شرق چین می‌رساند؛ مسافتی معادل انتقال برق از ایالت آیداهو به نیویورک در آمریکا.

این خط از صحرای خشک شمال غرب آغاز می‌شود، جایی که آرایه‌هایی عظیم از صفحات خورشیدی و توربین‌های بادی برق را در مقیاسی بی‌سابقه تولید می‌کنند و سپس در امتداد دره‌ای تاریخی میان رشته‌کوه‌ها تا استان آن‌هوئی، در نزدیکی شانگهای، ادامه می‌یابد؛ استانی با ۶۱ میلیون جمعیت و میزبان بسیاری از تولیدکنندگان موفق خودروهای برقی و ربات‌های صنعتی چین.

این تنها یکی از ده‌ها خط انتقال فوق‌ولتاژ چین است. در حال حاضر، ۴۱ خط انتقال از این نوع در سراسر کشور فعال‌اند که هر یک ظرفیت بیشتری نسبت به خطوط برق فشارقوی ایالات متحده دارند. فناوری پیشرفته مورد استفاده در این شبکه‌ها، تلفات انتقال را به حداقل رسانده و کارایی را چندین برابر کرده است.

سکوت اجباری زیر خطوط برق عظیم

برخلاف بسیاری از کشورهای غربی که مخالفت‌های مردمی مانع اجرای پروژه‌های بزرگ انرژی می‌شود، در چین کمتر کسی جرات اعتراض به این طرح‌ها را دارد. ساکنان مناطق روستایی مسیر این خطوط می‌گویند در زمان ماهیگیری، جریان الکتریسیته ساکن را روی دستان خود حس می‌کنند.

«تا زمانی که مستقیماً زیر سیم‌ها ماهی نگیری، مشکلی پیش نمی‌آید»، «شو جی»، تعمیرکار سیستم‌های تهویه مطبوع در منطقه گوچوان، با خونسردی می‌گوید و ماهی کوچکی را نشان می‌دهد که تازه گرفته است.

عطش بی‌پایان برای برق پاک

رشد شتابان انرژی‌های تجدیدپذیر در چین، حتی فراتر از پیش‌بینی دولت مرکزی پیش رفته است. اکنون نیمی از خودروهای جدید چین برقی‌اند و شبکه ۳۰ هزار مایلی قطارهای سریع‌السیر کشور نیز کاملاً بر پایه برق فعالیت می‌کند. تنها در ماه آوریل گذشته، بیش از یک‌چهارم برق چین از منابع بادی و خورشیدی تأمین شده است؛ رکوردی که کمتر کشوری در جهان به آن دست یافته است.

اما چالش اصلی در فاصله زیاد میان مناطق تولید انرژی پاک و مراکز مصرف آن نهفته است. بیش از ۹۰ درصد جمعیت ۱.۴ میلیارد نفری چین در شرق کشور زندگی می‌کنند؛ مناطقی که به دلیل هوای ابری و بادهای کم، امکان تولید انرژی تجدیدپذیر محدود است.

در نتیجه، دولت چین با سرعت بی‌سابقه‌ای در حال نوسازی و گسترش شبکه ملی برق است تا انرژی تولیدشده در غرب را به شرق منتقل کند.

برنامه‌ریزی متمرکز در برابر کندی غرب

برنامه‌ریزان مرکزی در پکن که سرعت رشد انرژی‌های خورشیدی و بادی را دست‌کم گرفته بودند، اکنون ساخت نخستین شبکه ملی انتقال فوق‌ولتاژ جهان را در دستور کار دارند.

این توسعه زیرساختی عظیم در تضاد کامل با سیاست‌های سال‌های اخیر دولت آمریکا است. در حالی‌که دولت دونالد ترامپ شعار «حفاری کن» را سر می‌داد و حمایت از انرژی‌های فسیلی را افزایش می‌داد، چین مسیر آینده را در انرژی پاک جست‌وجو کرد.

به عنوان نمونه، در سال ۲۰۲۵ وزارت انرژی آمریکا پروژه «Grain Belt Express» را که قرار بود برق بادی را از کانزاس به ایالت‌های ایلینوی و ایندیانا منتقل کند، لغو کرد؛ پروژه‌ای به طول ۱۳۰۰ کیلومتر که بسیار کوتاه‌تر از خطوط انتقال چین بود، اما با مخالفت مالکان زمین و سیاستمداران محلی متوقف شد.

در آمریکا، دریافت مجوز برای احداث خطوط انتقال چند صد کیلومتری گاه تا ۱۷ سال به طول می‌انجامد؛ در حالی‌که در چین، چنین پروژه‌هایی در چند سال اجرا می‌شوند.

چین از فناوری جریان مستقیم در خطوط فوق‌ولتاژ استفاده می‌کند که تلفات انتقال برق را به حداقل رسانده و الگویی جهانی در گذار به انرژی پاک ارائه داده است.

پیامدهای جهانی شبکه برق چین

کارایی بالای شبکه برق چین پیامدهای مهمی برای نبرد جهانی با تغییرات اقلیمی دارد. این کشور همچنان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده زغال‌سنگ در جهان است و به‌تنهایی به اندازه ایالات متحده و اتحادیه اروپا گاز گلخانه‌ای منتشر می‌کند. اما گسترش شبکه فوق‌ولتاژ، امکان کاهش تدریجی مصرف زغال‌سنگ را فراهم کرده است.

در مناطق غربی چین، جایی که شرایط آب‌وهوایی برای تولید برق بادی، خورشیدی و آبی مناسب‌تر است، گاه بیش از ۱۰ درصد از ظرفیت تولید انرژی پاک بلااستفاده می‌ماند، زیرا شبکه قادر به انتقال آن نیست.

دولت چین اکنون با سرعتی بی‌سابقه در حال رفع این شکاف است. «دو ژونگ‌مینگ»، مدیر برق در اداره ملی انرژی چین، سال گذشته اعلام کرد:

«برای افزایش توان سیستم در جذب انرژی‌های نو، باید شتاب ساخت شبکه‌های پشتیبان انرژی‌های تجدیدپذیر را چند برابر کنیم.»

پیشی گرفتن از اهداف ۲۰۳۰

شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در سال ۲۰۲۰ هدفی تعیین کرد مبنی بر سه‌برابر کردن ظرفیت انرژی بادی و خورشیدی تا سال ۲۰۳۰. چین در سال ۲۰۲۴، شش سال زودتر از برنامه، به این هدف رسید.

به گفته کارشناسان، از جمله «دیوید فیشمن» مشاور انرژی در شانگهای، شرکت دولتی «استیت گرید» که مسئول انتقال برق در سراسر کشور است، از این سرعت پیشرفت غافلگیر شد:

«استیت گرید در ساخت‌وساز مهارت دارد، اما نه شش سال جلوتر از برنامه.»

مقیاسی فراتر از هر کشور دیگر

تا پایان سال ۲۰۲۴، چین دارای ۱۹ خط ۸۰۰ کیلوولتی و ۲۲ خط ۱۰۰۰ کیلوولتی بود. یکی از آنها که به گوچوان منتهی می‌شود، در ولتاژ ۱۱۰۰ کیلوولت فعالیت می‌کند و برق کافی برای ۷ میلیون خانوار آمریکایی یا ۵۰ میلیون خانوار چینی انتقال می‌دهد.

در مقایسه، ایالات متحده تنها چند خط انتقال با ولتاژ ۷۶۵ کیلوولت و طول کلی ۳۲۰۰ کیلومتر دارد؛ معادل یک خط از شبکه چین.

از بحران اقتصادی تا درس فوکوشیما

شروع توسعه این فناوری به بحران مالی جهانی ۲۰۰۹ بازمی‌گردد. دولت چین برای جلوگیری از رکود اقتصادی، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در ساخت خطوط فوق‌ولتاژ تصویب کرد. در سال ۲۰۱۱، پس از حادثه نیروگاه فوکوشیما در ژاپن، پکن تصمیم گرفت بسیاری از طرح‌های ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای را متوقف کند و در عوض، انتقال برق از مناطق دورافتاده را افزایش دهد.

نتیجه این سیاست‌ها کاهش چشمگیر آلودگی هوا و گازهای گلخانه‌ای بود. طبق پژوهش دانشگاه شیکاگو که در اوت ۲۰۲۵ منتشر شد، میزان آلودگی هوای چین از سال ۲۰۱۴ تاکنون ۴۱ درصد کاهش یافته و این به طور متوسط دو سال به امید زندگی مردم افزوده است.

آسیب‌پذیری در دل کوه‌ها

با وجود مزایا، این شبکه عظیم چالش‌هایی نیز دارد. بسیاری از خطوط در مناطق کوهستانی شمال‌غرب چین احداث شده‌اند، جایی که خطر زمین‌لرزه و سیلاب بالاست. در استان گانسو، چندین خط در امتداد شاخه‌ای از رود زرد قرار دارند که بارها دچار رانش زمین شده است.

در استان آن‌هوئی، جایی که طولانی‌ترین خط فوق‌ولتاژ جهان به پایان می‌رسد، ساکنان روستاهای اطراف نسبت به اثرات آن نگرانی‌هایی دارند، اما مخالفت علنی نمی‌کنند.

«شو شی‌کای»، مدیر یک مزرعه محلی در روستای شوشونگ می‌گوید:

«وقتی زیر سیم‌ها چتر باز می‌کنی، جرقه می‌زند و دستانت بی‌حس می‌شود. اما چون پروژه ملی است، اعتراضی نمی‌کنیم، فقط امیدواریم دیگر خطی از اینجا نگذرد.»

تابلوی هشدار در کنار حوضچه‌ای که دقیقاً زیر خطوط برق قرار دارد، تصویر مردی سوخته در اثر برق‌گرفتگی را نشان می‌دهد، اما اهالی همچنان در همان‌جا ماهی می‌گیرند.

پروژه خطوط انتقال فوق‌ولتاژ چین، نمادی از رویکرد متمرکز و سریع این کشور در تحقق گذار انرژی است. این شبکه که میلیون‌ها خانوار را تغذیه می‌کند، پایه‌ای است برای آینده‌ای برقی و کم‌کربن در بزرگ‌ترین اقتصاد در حال توسعه جهان.