منتشر شده در ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۴ / منبع: دانشگاه وولونگونگ استرالیا – بازنشر از Nature Reviews Biodiversity
گزارش جدیدی که در نشریه معتبر «نیچر ریویوز بایودایورسیته» منتشر شده، نشان میدهد که ذوب سریع یخچالهای طبیعی به تغییرات گسترده و جبرانناپذیری در اکوسیستمهای یخی، آبی و خشکی منجر شده و سلامت کره زمین را بهشدت تهدید میکند.
این مقاله مروری با بررسی بیش از ۱۶۰ پژوهش علمی، تصویری جامع از تأثیرات جهانی عقبنشینی یخچالها بر عملکرد اکوسیستمها و تنوع زیستی ترسیم کرده است. به گفته نویسندگان، هزاران گونه جانوری و گیاهی که برای بقا در محیطهای خاص یخچالی تکامل یافتهاند، اکنون با خطر انقراض مواجهاند.
دانشمندانی از مؤسسات بینالمللی از جمله دانشگاه وولونگونگ استرالیا، دانشگاه کمبریج، بررسی جنوبگان بریتانیا، دانشگاه اوتاگو نیوزیلند، دانشگاه لوزان سوئیس، دانشگاه مینهسوتا آمریکا و دانشگاه میلان ایتالیا در نگارش این مقاله نقش داشتهاند.
یخچالها، حافظان تاریخ زمین
پروفسور شارون رابینسون، بومشناس برجسته دانشگاه وولونگونگ و از نویسندگان مقاله، میگوید: «یخچالها گنجینههایی از تاریخ زمین هستند؛ حاوی یخهایی که هزاران سال قدمت دارند و نشاندهنده وضعیت سلامت زمین در دورههای مختلفاند.»
او اضافه میکند: «یخچالها و اکوسیستمهای پیرامونشان میزبان گونههای منحصر بهفردی از تمامی پادشاهیهای زیستیاند. با افزایش دمای جهانی و ذوب سریع این یخچالها، گونههای تخصصگرا، عملکرد اکوسیستم و پایداری آنها در معرض تهدید قرار گرفتهاند.»
پیامدهای ذوب سریع یخچالها
ذوب یخچالها اکنون با سرعتی در حال وقوع است که در هیچ دورهای از تاریخ ثبت نشده. پیشبینیها نشان میدهد تا سال ۲۰۵۰، یکسوم جرم یخچالهای جهان از بین خواهد رفت. این پدیده نه تنها سطح آب دریاها را بالا میبرد، بلکه الگوهای آبوهوایی را نیز مختل کرده و حتی به فروپاشی منابع شیلات در برخی نقاط منجر شده است.
پروفسور رابینسون توضیح میدهد: «زمانی که یخچالها بهتدریج ذوب میشوند، آب حاصل به رودخانهها و جویبارها میریزد؛ اما ذوب سریع منجر به ورود ناگهانی حجم عظیمی از آب به محیط میشود که میتواند منابع آبی، گیاهان، حیوانات و سکونتگاههای انسانی را با بحران مواجه کند.»
تغییر ترکیب اکوسیستمها پس از ذوب یخچالها
در گام نخست، اکوسیستمهایی که از یخچالها آزاد میشوند ممکن است میزبان گونههای پیشگام شوند، اما در بلندمدت، این تغییر منجر به کاهش تنوع زیستی میشود. به گفته پروفسور رابینسون: «گونههای تخصصی جای خود را به گونههای عمومی میدهند؛ موجوداتی که در بسیاری از محیطها میتوانند زندگی کنند، اما ویژگی منحصربهفردی برای آن اکوسیستم ندارند.»
او ادامه میدهد: «سهچهارم آب شیرین کره زمین در یخچالها ذخیره شده و از بین رفتن آنها نه تنها اکوسیستمهای آبی را مختل میکند، بلکه منابع غذایی، زیستگاههای جفتگیری و تولیدمثل بسیاری از گونهها را نیز به خطر میاندازد. حتی پستاندارانی که از یخچالها برای لانهسازی یا پناهگاه استفاده میکنند، اکنون با آیندهای نامعلوم مواجهاند.»
نیاز به راهبردهای علمی برای حفاظت
این مقاله تأکید میکند که برای پیشبینی دقیق پیامدهای زیستمحیطی عقبنشینی یخچالها، شناخت عمیقتری از تکامل اکوسیستمها و تعاملات پیچیده بین گونهها لازم است. پروفسور رابینسون میگوید: «اگر بخواهیم اقدامات حفاظتی مؤثری طراحی کنیم، ابتدا باید پیامدهای زیستمحیطی ذوب یخچالها را با دقت بشناسیم.»
۲۰۲۵؛ سال جهانی حفاظت از یخچالها
در همین راستا، سازمان ملل سال ۲۰۲۵ را به عنوان «سال جهانی حفاظت از یخچالها» نامگذاری کرده است؛ فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی درباره نقش حیاتی یخچالها در چرخه اقلیم و آب و پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی نابودی آنها.
اطلاعات بیشتر:
Gianalberto Losapio et al, Impacts of deglaciation on biodiversity and ecosystem function, Nature Reviews Biodiversity (2025). DOI: 10.1038/s44358-025-00049-6
