جدیدترین دادههای جهانی نشان میدهد تبعیض مزدی جنسیتی همچنان یکی از پایدارترین نابرابریهای اقتصادی است؛ بهطوریکه در برخی کشورها شکاف دستمزد به بیش از ۳۰ درصد میرسد و حتی در اقتصادهای پیشرفته نیز بهطور کامل برطرف نشده است.
مقدمه
تبعیض مزدی جنسیتی (Gender Pay Gap) به تفاوت میانگین درآمد زنان و مردان اطلاق میشود که معمولاً بهصورت درصدی از درآمد مردان سنجیده میشود . این شاخص یکی از مهمترین نماگرهای نابرابری اقتصادی و اجتماعی در جهان محسوب میشود و علیرغم پیشرفتهای قانونی و سیاستی، همچنان در اکثر کشورها پابرجاست.
وضعیت جهانی: شکافی که همچنان باقی است
بر اساس گزارش «مجمع جهانی اقتصاد» در سال ۲۰۲۵، تنها حدود ۶۸.۸ درصد از شکاف جنسیتی در جهان بسته شده است و با روند فعلی، رسیدن به برابری کامل دههها زمان خواهد برد .
همچنین دادههای سازمان بینالمللی کار (ILO) نشان میدهد شکاف دستمزد در کشورهای مختلف بسیار متفاوت است؛ برای مثال:
- ایالات متحده: حدود ۱۹.۲٪
- کرهجنوبی: حدود ۲۹.۳٪
- هند: حدود ۲۲٪
- برزیل: حدود ۸.۸٪
- سوئد: حدود ۹.۹٪
این اختلافها نشاندهنده تأثیر عوامل ساختاری، فرهنگی و سیاستی در هر کشور است.
اتحادیه اروپا: شکاف کمتر، اما پایدار
در اتحادیه اروپا، وضعیت نسبتاً بهتر است، اما همچنان نابرابری وجود دارد:
- میانگین شکاف مزدی در سال ۲۰۲۴: ۱۱.۱٪
- بالاترین شکاف: استونی (۱۸.۸٪)
- پایینترین شکاف: لوکزامبورگ (حتی منفی، یعنی برتری نسبی زنان)
تحلیلها نشان میدهد که این شکاف در بخش خصوصی بیشتر از بخش عمومی است؛ دلیل آن، شفافیت بیشتر نظام پرداخت در بخش دولتی است .
در بریتانیا نیز شکاف مزدی به حدود ۹.۱٪ کاهش یافته، اما هنوز زنان بهطور متوسط تنها ۹۱ پنس در برابر هر ۱ پوند مردان دریافت میکنند .
کشورهای توسعهیافته: پیشرفت تدریجی اما ناکافی
استرالیا
- شکاف مزدی: حدود ۲۱.۱٪
- زنان بهطور متوسط سالانه حدود ۲۸ هزار دلار کمتر از مردان درآمد دارند
ایالات متحده
- شکاف مزدی حدود ۱۹٪ گزارش شده است
این کشورها با وجود قوانین برابری، همچنان با شکافهای قابلتوجه مواجهاند، بهویژه در سطوح مدیریتی.
کشورهای در حال توسعه: شکافهای عمیقتر
در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، شکاف مزدی بهمراتب بیشتر است:
- اوگاندا: حدود ۴۸٪
- مالی: حدود ۴۲٪
- نیجریه: حدود ۲۶.۷٪
این شکافها معمولاً به دلیل ضعف قوانین کار، اقتصاد غیررسمی، و محدودیت دسترسی زنان به فرصتهای شغلی ایجاد میشود.
عوامل اصلی تبعیض مزدی
مطالعات OECD نشان میدهد شکاف مزدی تنها به تبعیض مستقیم محدود نمیشود، بلکه ترکیبی از عوامل ساختاری است :
- تفکیک شغلی (Occupational Segregation)
تمرکز زنان در مشاغل کمدرآمد مانند خدمات و آموزش - کار نیمهوقت و وقفههای شغلی
بهویژه به دلیل مسئولیتهای مراقبتی - سقف شیشهای (Glass Ceiling)
محدودیت دسترسی زنان به موقعیتهای مدیریتی - تبعیض مستقیم
پرداخت کمتر برای کار مشابه
مقایسه تحلیلی کشورها
| منطقه | میانگین شکاف مزدی | ویژگی اصلی |
|---|---|---|
| اروپای غربی | ~۱۰–۱۲٪ | قوانین قوی، اما شکاف ساختاری باقی است |
| آمریکای شمالی | ~۱۵–۲۰٪ | شکاف در سطوح مدیریتی بالا |
| آسیا | ~۱۵–۳۰٪ | تفاوت شدید بین کشورها |
| آفریقا | ~۲۰–۴۰٪+ | اقتصاد غیررسمی و ضعف سیاستگذاری |
جمعبندی
تبعیض مزدی جنسیتی یک پدیده جهانی با شدتهای متفاوت است. کشورهای توسعهیافته توانستهاند شکاف را کاهش دهند، اما حذف کامل آن هنوز محقق نشده است. در مقابل، کشورهای در حال توسعه با شکافهای عمیقتر مواجهاند.
برای کاهش این نابرابری، سیاستهایی مانند شفافیت دستمزد، حمایت از اشتغال زنان، و اصلاح ساختارهای بازار کار ضروری است.
