در حالی که سوخت پایه و اول نیروگاههای حرارتی کشور گاز طبیعی است و طراحی واحدهای نیروگاهی بر اساس این سوخت انجام شده، محدودیت در تخصیص گاز به نیروگاهها در فصل سرما و اوج مصرف داخلی، فشار قابل توجهی بر شبکه تولید برق وارد کرده است و نیروگاهها را به مصرف سوختهای مایع پرآلاینده مانند مازوت (نفتکوره) و گازوئیل مجبور کرده است. آمار رسمی نشان میدهد از مجموع حدود ۱۴۹ نیروگاه حرارتی فعال در کشور، تنها حدود ۱۰ تا ۱۵ نیروگاه قابلیت فنی برای استفاده از مازوت را دارند و این ظرفیت محدود صرفاً در شرایط اضطراری و زمانی که گاز طبیعی کافی به آنها تخصیص داده نمیشود، مورد استفاده قرار میگیرد.
بر اساس اعلام شرکت برق حرارتی، از ۱۴۹ نیروگاه حرارتی فعال در کشور تنها ۱۴ نیروگاه قابلیت فنی و تجهیزاتی مصرف مازوت را دارند و این نیروگاهها فقط در صورت کسری گاز طبیعی مجبور به سوزاندن مازوت میشوند. با این حال مصرف واقعی همچنان زیر ظرفیت کامل است و نشاندهنده فشار بر شبکه سوخت کشور است.
پیش از شروع فصل سرد، گزارشهای رسمی رسانهها نیز از آغاز مصرف مازوت در نیروگاههای کشور خبر دادهاند؛ طبق این گزارشها، مصرف مازوت در برخی روزهای فصل سرما به بیش از ۲۱ میلیون لیتر در روز رسیده است که معادل چندین دهها واگن نفتکش برای انتقال سوخت به نیروگاهها میباشد.
آمارهای دیگری که در رسانههای تحلیلی منتشر شده است، میگویند ۱۵ نیروگاه در کشور توان مصرف مازوت را دارند و مجموع ظرفیت مصرف این نیروگاهها در شرایط اضطراری تا حدود ۴۳ میلیون لیتر در روز میرسد، اما در عمل میزان مصرف روزانه تا کنون کمتر از ۳۰ میلیون لیتر بوده است.
مسئولان شرکت برق تأکید دارند که نیروگاهها تمایل به مصرف مازوت ندارند و این اقدام صرفاً در پاسخ به کاهش سهمیه گاز طبیعی و فشار شبکه گاز صورت میگیرد. در صورت تامین کامل گاز طبیعی، اصولاً سوخت مصرفی نیروگاهها به حالت پایدار و با انتشار آلاینده کمتر باز خواهد گشت.
مصرف مازوت در نیروگاهها نه تنها اثرات آلودگی هوا و زیستمحیطی جدی دارد، بلکه موجب افزایش هزینههای عملیاتی و نگهداری تجهیزات نیروگاهی نیز میشود و در بلندمدت میتواند به کاهش عمر مفید تجهیزات و افزایش هزینههای سوخت و تولید برق بینجامد.
کارشناسان انرژی معتقدند که این وضعیت ناشی از ناترازی در عرضه گاز طبیعی به نیروگاهها در سال ۱۴۰۴ است، که موجب شده نیروگاهها به اجبار از سوختهای مایع آلاینده برای تداوم تولید برق استفاده کنند. آنها هشدار میدهند که استمرار این الگو میتواند پیامدهای زیستمحیطی، بهداشتی و اقتصادی گستردهتری برای کشور به همراه داشته باشد.
