بر اساس تازهترین گزارش مؤسسه بینالمللی ETFGI، مجموع داراییهای صندوقهای قابل معامله بورسی با رویکرد ESG در جهان تا پایان نوامبر ۲۰۲۵ به ۷۹۹٫۳۵ میلیارد دلار رسید؛ رقمی بیسابقه که نشان میدهد سرمایهگذاری پایدار، با وجود فشارهای سیاسی، نوسانات اقتصادی و ابهام در تعریف مفاهیم، همچنان مورد توجه سرمایهگذاران جهانی است.
برای درک بهتر این خبر، ابتدا باید به چند مفهوم کلیدی اشاره کرد. ETF یا «صندوق قابل معامله در بورس» نوعی صندوق سرمایهگذاری است که واحدهای آن مانند سهام در بورس خرید و فروش میشود و به سرمایهگذاران اجازه میدهد با هزینه کمتر و ریسک متنوعتر، در مجموعهای از داراییها سرمایهگذاری کنند. ESG نیز مخفف سه واژه Environment (محیطزیست)، Social (مسئولیت اجتماعی) و Governance (حاکمیت شرکتی) است و به مجموعهای از معیارها اشاره دارد که میزان مسئولیتپذیری شرکتها در این سه حوزه را میسنجد.
طبق دادههای ETFGI، ارزش دارایی صندوقهای ESG نسبت به پایان سال ۲۰۲۴ بیش از ۲۵ درصد افزایش یافته و از ۶۳۷٫۷۱ میلیارد دلار به نزدیک ۸۰۰ میلیارد دلار رسیده است. این رشد تنها یک عدد بزرگ نیست، بلکه نشانهای از تغییر رفتار سرمایهگذاران و حرکت تدریجی بازار از سرمایهگذاریهای کوتاهمدت و هیجانی به سمت تصمیمهای بلندمدت و ساختاری است.
در ماه نوامبر، برای هفتمین ماه پیاپی سرمایه جدید وارد این صندوقها شد و تنها در این ماه ۵٫۷ میلیارد دلار سرمایه جذب ETFهای ESG شد. مجموع ورود سرمایه از ابتدای سال تا پایان نوامبر به ۴۸٫۷۷ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که اگرچه به اوج سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ نمیرسد، اما همچنان یکی از بالاترین سطوح تاریخی محسوب میشود و نشان میدهد این بازار، با وجود فروکشکردن هیجان اولیه، همچنان زنده و فعال است.
رشد داراییها؛ نتیجه تثبیت ESG در سبد سرمایهگذاران
بررسی جزئیات این رشد نشان میدهد افزایش دارایی صندوقهای ESG در سال ۲۰۲۵ بیشتر ماهیت ساختاری داشته تا مقطعی. به بیان ساده، سرمایهگذاران دیگر ESG را صرفاً یک موج یا مد زودگذر نمیبینند، بلکه آن را بهعنوان بخشی ثابت از سبد سرمایهگذاری خود پذیرفتهاند. مجموع دارایی این صندوقها از ابتدای سال تاکنون ۱۶۱٫۶ میلیارد دلار افزایش یافته که بخش مهمی از آن همزمان با رشد کلی بازارهای سهام جهانی بوده است.
در همین بازه، شاخص S&P 500 آمریکا از ابتدای سال حدود ۱۷٫۸ درصد رشد داشته و بازارهای توسعهیافته خارج از آمریکا حتی عملکرد بهتری ثبت کردهاند. این موضوع برای صندوقهای ESG اهمیت دارد، زیرا بسیاری از آنها در کشورهای مختلف و نه فقط آمریکا سرمایهگذاری میکنند. کشورهایی مانند لوکزامبورگ و ایرلند که مراکز اصلی ثبت صندوقهای قابل معامله در اروپا هستند، در ماه نوامبر رشد قابلتوجهی را تجربه کردند و به افزایش ارزش دارایی این صندوقها کمک کردند.
در مقابل، بازارهای نوظهور در کوتاهمدت نوسان بیشتری داشتهاند، اما در مجموع از ابتدای سال همچنان بازدهی مثبتی ثبت کردهاند. این تفاوت عملکرد منطقهای نشان میدهد رشد صندوقهای ESG وابسته به یک کشور یا یک داستان اقتصادی خاص نیست و در سطح جهانی توزیع شده است.
تمرکز بازار در دست چند بازیگر بزرگ
با وجود آنکه در حال حاضر بیش از ۱۵۰۰ صندوق قابل معامله ESG در جهان فعال است و این صندوقها در ۵۱ بورس مختلف معامله میشوند، اما بخش عمده داراییها در اختیار تعداد محدودی از شرکتهای بزرگ مدیریت دارایی قرار دارد. شرکت iShares که زیرمجموعه گروه بلکراک است، با مدیریت بیش از ۲۶۹ میلیارد دلار، حدود یکسوم کل دارایی صندوقهای ESG جهان را در اختیار دارد. پس از آن، Amundi و UBS قرار دارند. در مجموع، سه شرکت بزرگ بیش از نیمی از کل بازار ETFهای ESG را کنترل میکنند.
از نظر نوع صندوقها، بیشترین سرمایه به صندوقهایی اختصاص یافته که رویکردی «گسترده» دارند. این صندوقها معمولاً شرکتهایی را انتخاب میکنند که حداقل استانداردهای محیطزیستی و اجتماعی را رعایت میکنند، بدون آنکه تمرکز بسیار محدود یا تخصصی داشته باشند. این رویکرد به سرمایهگذاران کمک میکند بدون افزایش شدید ریسک، ملاحظات پایداری را وارد سرمایهگذاری خود کنند.
در کنار این صندوقها، صندوقهای موضوعی مانند انرژی پاک، اوراق قرضه سبز و ابزارهای مالی مرتبط با توسعه پایدار نیز همچنان فعال هستند، اما سهم آنها در مقایسه با صندوقهای عمومی ESG کمتر است.
سرمایهگذاری گزینشی بهجای خرید هیجانی
آمارها نشان میدهد ورود سرمایه به صندوقهای ESG کاملاً هدفمند و گزینشی بوده است. در ماه نوامبر، تنها ۲۰ صندوق بزرگ تقریباً کل سرمایه ورودی را جذب کردند. این موضوع نشان میدهد سرمایهگذاران بهدنبال صندوقهایی با ساختار شفاف و قوانین مشخص هستند و از سرمایهگذاری در محصولات مبهم یا پیچیده فاصله گرفتهاند.
یکی از چالشهای اصلی بازار ESG، ابهام در تعریف این مفهوم است. طبق گزارش نهاد بینالمللی PRI، بیش از نیمی از سرمایهگذاران اعلام کردهاند که دقیقاً نمیدانند چه ویژگیهایی یک صندوق را «ESG» میکند. به همین دلیل، استقبال از صندوقهایی که معیارهای روشن و قابلاندازهگیری دارند، بیشتر شده است.
در مجموع، دادهها نشان میدهد بازار صندوقهای قابل معامله ESG وارد مرحلهای تازه شده است. این بازار دیگر بر پایه شعار یا هیجان سیاسی حرکت نمیکند، بلکه به بخشی از زیرساخت بازارهای مالی جهانی تبدیل شده است. رسیدن حجم داراییها به مرز ۸۰۰ میلیارد دلار نشان میدهد سرمایهگذاری مبتنی بر ملاحظات محیطزیستی و اجتماعی، دستکم در قالب صندوقهای قابل معامله، جایگاه خود را در اقتصاد جهانی تثبیت کرده است.
