مذاکرات نهایی برای تدوین اولین معاهده قانونی الزامآور جهانی برای پایان دادن به آلودگی پلاستیک، در شهر بوسان کره جنوبی با تنشهای دیپلماتیک بالا آغاز شده است. این دور از مذاکرات که با عنوان «INC-5» (پنجمین جلسه کمیته بیندولتی برای تدوین معاهده پلاستیک) شناخته میشود، نقطه عطفی در تلاشهای جهانی برای کنترل بحران زبالههای پلاستیکی محسوب میشود.
شکاف عمیق بر سر کاهش تولید محور اصلی اختلاف در این دور از مذاکرات، مادههای مربوط به «کاهش تولید پلاستیک» است. اتحادیه اروپا به همراه ائتلافی از کشورهای در حال توسعه (مانند کشورهای آفریقایی و جزایر اقیانوسیه)، خواستار محدودیت قانونی تولید پلاستیکهای اولیه (Virgin Plastic) هستند. آنها معتقدند بدون کاهش تولید، بازیافت و مدیریت پسماند به تنهایی قادر به حل بحران نخواهد بود.
در مقابل، کشورهای تولیدکننده پتروشیمی و سوختهای فسیلی، به رهبری عربستان سعودی و روسیه، با هرگونه سقفگذاری برای تولید پلاستیک مخالفت شدید میکنند. این کشورها استدلال میکنند که معاهده باید بر روی «مدیریت پسماند»، «بازیافت» و «طراحی محصولات» تمرکز کند، نه محدودیت عرضه که میتواند به اقتصادهای وابسته به نفت و گاز آسیب بزند. نمایندگان صنعت پتروشیمی نیز در حاشیه جلسات لابیهای گستردهای را برای حذف بندهای مربوط به سقف تولید انجام دادهاند.
وعدهها برای حذف پلاستیکهای یکبار مصرف با وجود اختلافات بر سر تولید، پیشنویس فعلی معاهده شامل اهداف بلندپروازانهای برای حذف پلاستیکهای یکبار مصرف و تکاستفاده است. بر اساس پیشنهاد ارائه شده توسط ریاست جلسه، کشورها متعهد شدهاند تا سال ۲۰۳۰، لیست مشخصی از پلاستیکهای غیرضروری (مانند ظروف یکبار مصرف، نیهای پلاستیکی و همزنهای نوشیدنی) را حذف کنند.
این بخش از معاهده با حمایت گستردهای از سوی سازمانهای غیردولتی (NGO) مواجه شده است. کارشناسان محیط زیست معتقدند که حذف این اقلام که ۵۰ درصد از زبالههای دریایی را تشکیل میدهند، سریعترین راه برای کاهش آلودگی اقیانوسها است.
چالش تأمین مالی و انتقال فناوری یکی دیگر از محورهای مهم خبری، بحث بر سر تأمین مالی است. کشورهای در حال توسعه خواستار ایجاد یک مکانیزم مالی قوی هستند تا به آنها کمک کند زیرساختهای مدیریت پسماند و فناوریهای جایگزین را ایجاد کنند. آنها تأکید دارند که اگر کشورهای ثروتمند مسئولیت تاریخی خود در تولید پلاستیک را نپذیرند و کمکهای مالی لازم را ارائه ندهند، معاهده نهایی عملی نخواهد شد.
واکنشها و آینده مذاکرات «اینگر آندرسن»، مدیر اجرایی برنامه محیط زیست سازمان ملل (UNEP)، با بیان اینکه «ما در یک نقطه برگشتناپذیر قرار داریم»، از کشورها خواست تا منافع ملی را به نفع منافع سیاره کنار بگذارند.
این مذاکرات کماکان ادامه دارد، انتظار میرود به پیشنویس نهایی معاهده منجر شود که قرار است در سال ۲۰۲۶ برای تصویب نهایی به مجمع عمومی سازمان ملل ارائه شود. شکست در دستیابی به توافق در بوسان میتواند پروسهای که سالها برای آن وقت گذاشته شده است، برای سالها به تأخیر بیندازد و بحران پلاستیک را تشدید کند.
منابع:
۱. برنامه محیط زیست سازمان ملل (UNEP) – بیانیه رسمی جلسه
INC-5 ۲. گزارشهای خبری رویترز و گاردین از محل مذاکرات بوسان
۳. اسناد پیشنویس معاهده جهانی پلاستیک – دسامبر ۲۰۲۵
۴. بیانیه ائتلاف «موج دوم» (High Ambition Coalition)
