مروری بر محتوای خبر
شهرهای ساحلی جهان با سرعتی نگرانکننده در حال فرونشستاند
نویسندگان: آقنیا ادزکیا، آندرو سینی، آروین سوپریادی، آیودیا ایجاجا – سرویس جهانی بیبیسی – ۷ ژوئن ۲۰۲۵
بیستودو سال پیش، وقتی «ارنا» جلوی خانهاش ایستاده بود، «پنجرهها تا سینهام میرسیدند». حالا آنها تا زانو آمدهاند پایین.
خانه آنها به مرور فرونشسته و خانوادهاش مجبور شدهاند با سیلابهای مکرر مقابله کنند. در شدیدترین موارد، «از قایق استفاده میکردیم – آب همینطور وارد میشد و طبقه همکف را غرق میکرد».
ارنا در پایتخت اندونزی، جاکارتا زندگی میکند – یکی از سریعترین شهرهای در حال فرونشست جهان. خانه او در شمال این شهر و در یکی از مناطق بدترین وضعیت قرار دارد، که اکنون بسیار پایینتر از سطح خیابان است.
این زن ۳۷ ساله در همینجا بزرگ شده و خاطراتی از بازی در خیابانها و نماز خواندن در مسجدی دارد که حالا مدتهاست زیر آب رفته، همراه با بندر قدیمی منطقه.
دیوارهای خانه که در دهه ۱۹۷۰ ساخته شده، ترک برداشتهاند و مشخص است که لایههای ضخیم بتنی به کف اضافه شدهاند تا ارتفاع آن را به سطح زمین برگردانند – حدود ۱۰ بار از زمان ساخت، در برخی نقاط به ضخامت یک متر. اما خانه همچنان در حال فرونشستن است و ارنا توان مالی برای جابهجایی ندارد.
این منطقه، تنها یکی از دهها نقطه ساحلی است که طبق مطالعهای از دانشگاه فنی نانیانگ (NTU) در سنگاپور، با سرعتی نگرانکننده در حال فرونشست است.
پژوهشگران این مطالعه، نرخ فرونشست زمین را در ۴۸ شهر ساحلی در آسیا، آفریقا، اروپا و قاره آمریکا بررسی کردهاند. این شهرها در برابر ترکیب خطرناک بالا آمدن سطح دریا (ناشی از تغییرات اقلیمی) و فرونشست زمین، بسیار آسیبپذیر هستند.
با استناد به این مطالعه و دادههای جمعیتی سازمان ملل، بیبیسی تخمین میزند که حدود ۷۶ میلیون نفر در بخشهایی از این شهرها زندگی میکنند که بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۰ به طور متوسط سالانه دستکم یک سانتیمتر فرونشست داشتهاند.
تأثیرات انسانی فرونشست
این فرونشستها تأثیرات بزرگی بر زندگی ساکنان داشتهاند. به عنوان مثال در تیانجین چین، در سال ۲۰۲۳ حدود ۳۰۰۰ نفر از آپارتمانهای بلند تخلیه شدند، زیرا فرونشست زمین باعث ترکهای بزرگ در خیابانهای اطراف شده بود.
بدترین نرخهای فرونشست در تیانجین ثبت شد – شهری که طی دو دهه اخیر رشد صنعتی و زیرساختی شتابداری را تجربه کرده است. در برخی مناطق این شهر، زمین سالانه تا ۱۸.۷ سانتیمتر فرونشست داشته است.
یکی از مهمترین عوامل، برداشت بیشازحد آبهای زیرزمینی است. چریل تای، محقق اصلی مطالعه NTU میگوید: «این مسئله در نیمی از شهرهای بررسیشده، تأثیر عمده داشته است.»
آب زیرزمینی، در لایههای ماسه، خاک و سنگ زیر زمین یافت میشود و تقریباً نیمی از مصرف خانگی جهان را تأمین میکند. اما رشد جمعیت و توسعه شهری باعث افزایش فشار بر منابع آب شیرین شده، و در نتیجه، مردم و صنایع مجبور به حفاری چاه و برداشت بیش از حد آب شدهاند.
برداشت مداوم، باعث فشرده شدن خاک و فرونشست سطح زمین و همه سازههای روی آن میشود.
چریل تای میافزاید: «بسیاری از شهرهای فرونشسته در آسیا یا جنوبشرقی آسیا قرار دارند، زیرا تقاضا برای آب در این مناطق بسیار بالاست و رشد جمعیت و توسعه نیز سریع است.»
بحران در دلتاها و زیر سطح دریا
مناطق دلتایی کمارتفاع مانند جاکارتا، بانکوک، هوشیمین و شانگهای بهویژه در معرض خطر هستند. حدود نیمی از سطح شهر جاکارتا اکنون زیر سطح دریاست. این شهر روی زمینهای باتلاقی بنا شده و ۱۳ رودخانه در آن به دریا میریزند، که آسیبپذیری آن را افزایش داده است.
فرونشست زمین همراه با بالا آمدن سطح دریا، منجر به «افزایش نسبی سطح دریا» میشود؛ پدیدهای که از دو مؤلفه تشکیل شده: حرکت زمین به پایین و حرکت آب به بالا.
اداره هواشناسی اندونزی هشدار داده که «چرخه سیلاب که پیشتر هر پنج سال رخ میداد، ممکن است بهزودی بسیار متداولتر شود» و این افزایش با روند گرم شدن سطح زمین و افزایش گازهای گلخانهای همسو است.
در دهه اخیر، دهها نفر در جاکارتا در اثر سیلابها جان باختهاند و دستکم ۲۸۰ هزار نفر مجبور به ترک خانههای خود شدهاند.
با فرونشست تا ۴ متر در بخشهایی از جاکارتا از سال ۱۹۷۰، دولت اندونزی تصمیم گرفت پایتخت جدیدی به نام «نوسانتارا» در جزیرهای دیگر، یعنی بورنئو، بنا کند.
راهکارها؛ از ژاپن تا آفریقا
برخلاف ساخت دیوارهای حفاظتی در برخی شهرها مانند جاکارتا، الکساندریه مصر و هوشیمین ویتنام که ممکن است باعث «اثر کاسهای» شده و آب باران را محبوس کنند، توکیو راهکار متفاوتی اتخاذ کرد.
در دهه ۱۹۷۰، توکیو با وضع محدودیت شدید بر برداشت آب زیرزمینی، نرخ فرونشست را بهطور چشمگیری کاهش داد. این شهر همچنین سامانه مدیریت پیشرفتهای برای تأمین آب از طریق سدها، تصفیهخانهها و لولههای مقاوم در برابر زلزله ایجاد کرده است.
هرچند اجرای چنین سامانهای در بسیاری از شهرها بهدلیل هزینههای بالا دشوار است، برخی شهرها مانند تایپه، شانگهای و چانگکینگ نیز با بهرهگیری از ایدههای مشابه، کاهش فرونشست را تجربه کردهاند.
مثلاً شانگهای از «تزریق آب» استفاده کرده – یعنی تزریق آب تصفیهشده رود یانگتسه به زمین از طریق چاههایی که قبلاً برای برداشت استفاده میشدند.
در مقابل، برخی شهرها مانند چونگکینگ چین و سنسالوادور السالوادور به الگوی «شهر اسفنجی» روی آوردهاند که در آن، استفاده از سطوح قابل نفوذ، فضای سبز، تالاب و دریاچه برای جذب و ذخیره آب در اولویت قرار دارد.
استاد دانشگاه ویرجینیا تک، مانوچهر شیرزایی، میگوید: «این روش تا ده برابر ارزانتر از ساخت سد است و راهکاری پایدار محسوب میشود.» هرچند اجرای آن در مناطق توسعهیافته دشوارتر است.
او همچنین تأکید میکند که مقابله با فرونشست نیازمند تعهد سیاسی بلندمدت است، چرا که آثار آن بهآرامی بروز میکند و تصمیمات سختی مانند محدودیت برداشت آب ممکن است ابتدا با مقاومت عمومی مواجه شود.
بدون چنین تغییراتی، کارشناسان هشدار میدهند که در آینده، افراد بیشتری مانند ارنا، در مبارزهای نابرابر با زمینهای فرونشسته و خانههای در حال غرق شدن قرار خواهند گرفت.
منبع: BBC World Service – به استناد مطالعه دانشگاه نانیانگ، سنگاپور
