جنگلزدایی در آمازون برزیل در ۱۲ ماه منتهی به ژوئیه ۲۰۲۴ به پایینترین سطح از سال ۲۰۱۴ رسید. بر اساس دادههای مؤسسه ملی تحقیقات فضایی (INPE)، طی این دوره ۵۷۹۶ کیلومتر مربع جنگل تخریب شده که نسبت به سال قبل ۱۱ درصد کاهش یافته است. دولت «لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا» این دستاورد را نتیجه افزایش نظارت ماهوارهای، همکاری میاننهادی و بازگشت بودجه به نهادهای محیطزیستی میداند. با وجود این، برنامههای جدید اکتشاف نفت در دهانه رود آمازون انتقاد فعالان محیطزیست را برانگیخته است. کاهش چشمگیر جنگلزدایی جایگاه برزیل را بهعنوان رهبر اقلیمی جنوب جهانی در آستانه اجلاس COP30 تقویت کرده و میتواند مسیر جدیدی برای تأمین مالی اقلیمی، سرمایهگذاری پایدار و دیپلماسی سبز این کشور ترسیم کند.
به گزارش ESG News، دادههای تازه دولت برزیل نشان میدهد جنگلزدایی در منطقه آمازون در ۱۲ ماه منتهی به ژوئیه ۲۰۲۴ به ۵۷۹۶ کیلومتر مربع رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۱ درصد کاهش داشته و پایینترین میزان از سال ۲۰۱۴ تاکنون است. این افت چشمگیر، نتیجه مجموعهای از سیاستهای سختگیرانه دولت «لولا دا سیلوا» در مبارزه با تخریب جنگلها و بازسازی اعتبار زیستمحیطی برزیل بهشمار میرود.
«مارینا سیلوا»، وزیر محیطزیست برزیل، اعلام کرد:
«حتی در بهترین سناریوهای برنامهریزیشدهام، تصور نمیکردم بتوانیم به کاهش ۵۰ درصدی جنگلزدایی برسیم. این موفقیت حاصل تقویت نظارت ماهوارهای و هماهنگی میان نهادهای اجرایی است.»
بازگشت لولا به قدرت در سال ۲۰۲۳ نقطه عطفی در سیاستهای اقلیمی برزیل بود. پس از دورهای چهار ساله از گسترش غیرقانونی معدنکاری و دامداری در دولت پیشین، دولت جدید با احیای بودجه سازمانهای محیطزیستی، بازگرداندن نظام جریمه برای تخریب غیرقانونی و راهاندازی مجدد مراکز فرماندهی ویژه، روند جنگلزدایی را معکوس کرد.
این رویکرد که ترکیبی از اراده سیاسی و نظارت فنی است، اکنون بهعنوان نمونهای موفق از «اجرای قانون با پشتوانه علمی» مورد توجه سازمانهای بینالمللی قرار گرفته است. وزارت محیطزیست برزیل همچنین با همکاری پلیس فدرال و نهادهای مالی، زنجیرههای تأمین مرتبط با زمینخواری را از طریق ردیابی بانکی و ثبت زمینها شناسایی میکند.
در کنار جنگلهای آمازون، منطقه «سرادو» (Cerrado) نیز که یکی از بزرگترین زیستبومهای گرمسیری جهان و منبع حیاتی کشاورزی برزیل است، کاهش ۱۱.۴۹ درصدی در تخریب اراضی را تجربه کرده و به کمترین میزان در شش سال اخیر رسیده است. این روند حاکی از تغییر تدریجی به سمت توسعه کشاورزی قانونمندتر است.
زمینه جهانی و اهداف COP30
برزیل میزبان اجلاس COP30 در سال آینده در شهر بلم، دروازه ورودی آمازون، خواهد بود. دولت لولا میکوشد با تکیه بر موفقیت در حفاظت از جنگلها، نقش رهبری خود را در مذاکرات جهانی اقلیم تثبیت کند. کاهش جنگلزدایی میتواند زمینهساز افزایش کمکهای بینالمللی در قالب «صندوق آمازون» شود؛ سازوکاری که با حمایت نروژ و آلمان برای پاداش به کشورهایی که از تخریب جنگل میکاهند، تأسیس شده است.
با این حال، برنامههای شرکت نفت دولتی «پتروبراس» برای اکتشاف نفت در دهانه رود آمازون، چالشی جدی برای سیاستهای اقلیمی دولت محسوب میشود. فعالان محیطزیست هشدار دادهاند که چنین اقداماتی میتواند اعتبار برزیل را در مذاکرات بینالمللی تضعیف کند. دولت در پاسخ تأکید کرده است که تمامی پروژهها مطابق با مجوزهای زیستمحیطی سختگیرانه اجرا خواهند شد و درآمدهای نفتی صرف سرمایهگذاری در انرژیهای پاک میشود.
ابعاد اقتصادی و سرمایهگذاری
از دیدگاه اقتصادی، کاهش نرخ جنگلزدایی بهعنوان شاخصی از مدیریت ریسک اقلیمی در بازارهای نوظهور تلقی میشود. این کاهش میتواند ریسک اعتباری و شهرتی شرکتهای فعال در زنجیره تأمین کشاورزی برزیل را کاهش داده و راه را برای سرمایهگذاریهای سازگار با مقررات اتحادیه اروپا و ایالات متحده در خصوص محصولات بدون جنگلزدایی هموار کند.
علاوه بر آن، عملکرد مثبت برزیل در مهار جنگلزدایی میتواند موقعیت این کشور را در انتشار اوراق قرضه سبز و اوراق پیوندخورده با پایداری (Sustainability-linked Bonds) تقویت کند؛ جایی که موفقیت در حفظ جنگلها میتواند هزینه تأمین مالی دولت را کاهش دهد.
چالشهای پیشرو
در حالی که جهان منتظر نشست COP30 است، بزرگترین چالش پیشروی دولت لولا حفظ این دستاوردها در برابر فشارهای اقتصادی ناشی از گسترش کشاورزی، انرژی و زیرساختهاست. اگر دولت بتواند تعادلی میان توسعه اقتصادی و حفاظت از تنوع زیستی برقرار کند، برزیل میتواند به الگوی جهانی در همزیستی توسعه و اقلیم تبدیل شود — الگویی که از اندونزی تا حوضه کنگو با دقت دنبال میشود.
