یک مطالعه بینالمللی که نتایج آن در نشریه Nature Geoscience منتشر شده است نشان میدهد صفحه یخی شرق جنوبگان حدود ۹هزار سال پیش بر اثر ورود آبهای عمیق گرم و وقوع یک چرخه تقویتکننده میان ذوب یخ و جریانهای اقیانوسی، دچار عقبنشینی گسترده شده است؛ یافتهای که کارشناسان آن را هشداری جدی برای سرعتگیری ذوب یخهای قطبی و افزایش سطح آب دریاها در عصر حاضر میدانند.
یافتههای میدانی و مدلسازی اقیانوسی نشان میدهد مکانیسم «بازخورد آب گرم» در گذشته موجب فروپاشی قفسههای یخی شده و امروز نیز میتواند در جنوبگان فعال باشد.
براساس این پژوهش که با همکاری بیش از ۳۰ نهاد علمی در سراسر جهان انجام شده، تیم تحقیقاتی به سرپرستی پروفسور «یوسوکه سوگانومـا» با بررسی هستههای رسوبی خلیج لوتسو–هولم در شرق جنوبگان کشف کردهاند که حدود ۹هزار سال قبل، ورود «آب عمیق گرم حلقهگرد» (Circumpolar Deep Water) به این منطقه سبب فروپاشی قفسههای یخی و در ادامه، شتابگیری حرکت یخهای داخلی به سمت دریا شده است.
به گفته محققان، این رویداد نه بهصورت محلی، بلکه در قالب یک «بازخورد آبشناختی زنجیرهای» رخ داده است. مدلسازیهای انجامشده نشان میدهد ذوب یخ در دیگر بخشهای جنوبگان — از جمله قفسه یخی راس — حجم قابلتوجهی آب شیرین وارد اقیانوس جنوبی کرده و لایهبندی عمودی آب را تقویت کرده است. این لایهبندی مانع از اختلاط آب سرد سطحی با آبهای گرم عمقی شده و مسیر ورود جریانهای گرم به شرق جنوبگان را هموار کرده است؛ فرآیندی که طبق نتایج مدلها، خود باعث تشدید بیشتر ذوب یخ شده است.
کارشناسان میگویند این مکانیسم «حلقه تقویتکننده» میتواند در شرایط کنونی نیز فعال باشد. مشاهدات ماهوارهای در سالهای اخیر نشان میدهد بخشهایی از غرب جنوبگان — از جمله یخچالهای توایتس و پاینآیلند — به دلیل نفوذ آب گرم عمیق، با سرعتی بیسابقه در حال عقبنشینی هستند. پژوهشگران هشدار میدهند اگر الگوی بازخورد ۹هزار سال پیش تکرار شود، ذوب یخ در یک ناحیه میتواند بهسرعت به سایر بخشهای قاره گسترش یابد و سطح دریا را سریعتر از برآوردهای فعلی بالا ببرد.
پروفسور سوگانومـا در توضیح اهمیت این یافتهها گفته است: «این پژوهش نشان میدهد تغییرات ظاهراً محدود در بخشهایی از جنوبگان میتواند اثرات گستردهای در کل سامانه یخی–اقیانوسی ایجاد کند. فهم این مکانیزمها برای پیشبینی واکنش یخهای جنوبگان به گرمایش آینده حیاتی است.»
این تحقیق حاصل دههها نمونهبرداری میدانی، مطالعات سنگشناسی و شبیهسازیهای پیشرفته جوی–اقیانوسی است و به گفته نویسندگان، میتواند پایهای برای بازنگری در سناریوهای بینالمللی پیشبینی افزایش سطح آب دریا قرار گیرد. پژوهشگران تأکید میکنند که شناخت دقیق رفتار یخهای جنوبگان در گذشته، برای کاهش عدمقطعیتهای مربوط به آینده و برنامهریزی سیاستگذاران در حوزه مدیریت سواحل ضروری است.
