تعریف متفاوت سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)

تاریخ انتشار: ۱۲ فروردین ۱۴۰۴ | نویسنده: هدر فاربرو، روزنامه‌نگار ارشد مالی

در حالی که واژه‌ی «فناوری سبز» این روزها زیاد به گوش می‌رسد، اما واقعاً منظور از آن چیست؟ چه چیزی باعث می‌شود یک سرمایه‌گذاری در فناوری سبز با دیگر سرمایه‌گذاری‌ها تفاوت داشته باشد؟ و چرا نوآوری در حوزه فناوری سبز تا این اندازه پرهزینه است؟ تفاوت «هیدروژن سبز» و «فولاد سبز» با نسخه‌های «خاکستری» آن‌ها چیست؟ و آیا نوآوری لزوماً باید فناورانه باشد تا به عنوان نوآوری سبز شناخته شود؟

سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) در گزارشی تازه با عنوان «چه چیزی نوآوری سبز را متمایز می‌کند؟» تلاش کرده به این پرسش‌ها پاسخ دهد.

نوآوری سبز از نگاه OECD

بر اساس تعریف OECD، نوآوری سبز شامل محصولات یا فرآیندهای جدید یا بهبود یافته‌ای است که منجر به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، حفظ منابع طبیعی محدود و حفاظت از تنوع زیستی می‌شود. برای مثال، مدیریت پسماند به شکلی که منابع را بهتر مصرف کند، نوعی نوآوری سبز محسوب می‌شود.

این نوآوری‌ها می‌توانند فناورانه یا غیر‌فناورانه باشند و اغلب پرهزینه‌اند. هزینه‌های پنهان آسیب‌های زیست‌محیطی، همراه با ریسک‌های فناوری، بازار و سیاست‌گذاری، معمولاً مانع از جذب سرمایه‌گذاری خصوصی می‌شود. به همین دلیل، OECD تأکید می‌کند که گذار سبز بدون حمایت‌های دولتی عملاً ممکن نیست.

کدام صنایع بیشترین سهم را در آلودگی دارند؟

طبق آمار سال ۲۰۱۹، سه بخش «صنعت سنگین»، «انرژی» و «حمل‌ونقل» به ترتیب با سهم ۲۴٪، ۲۳٪ و ۱۵٪، بیشترین میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای در جهان را داشته‌اند.

در همین راستا، نوآوری سبز در این بخش‌ها نیازمند دگرگونی‌های بزرگ در اکوسیستم نوآوری است؛ از ساخت ایستگاه‌های سوخت‌گیری هیدروژن گرفته تا تجهیز کارخانجات سیمان به ابزارهایی برای جایگزینی گاز طبیعی در فرآیندهای دمای بالا.

فناوری‌های انتقال سبز؛ گران و هنوز در ابتدای راه

OECD فناوری‌هایی مانند «هیدروژن سبز»، «فولاد سبز»، «باتری» و «خودروهای برقی» را به عنوان فناوری‌های کلیدی در انتقال سبز معرفی کرده است. با این حال، سهم هیدروژن و فولاد سبز در تولید جهانی هنوز بسیار کم است: تنها ۱٪ و ۰.۰۵٪. به علاوه، این محصولات بسیار گران‌تر از نمونه‌های غیرسبز خود هستند. برای مثال، هیدروژن سبز سه برابر هیدروژن خاکستری قیمت دارد. در مقابل، فناوری باتری و خودروهای برقی بالغ‌تر شده و کاهش قیمت در این حوزه سریع‌تر اتفاق می‌افتد.

رهبران نوآوری سبز در جهان

برخلاف تصور رایج، چین با وجود اینکه ۳۳٪ از هیدروژن غیرسبز جهان را تولید می‌کند، ۵۵٪ از تولید جهانی هیدروژن سبز را نیز در اختیار دارد. اروپا با ۲۹٪ در رتبه بعدی قرار دارد. چین همچنین بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد غیرسبز و تقریباً بی‌رقیب در زنجیره تأمین باتری‌های لیتیوم-یونی است. OECD تخمین می‌زند که ۹۰٪ ظرفیت این زنجیره در اختیار چین است.

در سطح سیاست‌گذاری، ژاپن، ایالات متحده، کره جنوبی و اتحادیه اروپا به عنوان اکوسیستم‌های اصلی نوآوری سبز معرفی شده‌اند.

نوآوری سبز فقط فناوری نیست

نوآوری سبز تنها محدود به فناوری‌های جدید نیست. خدمات نوآورانه‌ای که باعث پذیرش روش‌های پاک‌تر در تولید می‌شوند نیز نقش کلیدی دارند. برای مثال، انتقال واحدهای تولیدی پرمصرف به نزدیکی منابع هیدروژن سبز و سپس ارسال نیمه‌محصولات برای فرآوری بیشتر، نوعی نوآوری محسوب می‌شود.

گسترش حمل‌ونقل اشتراکی و استفاده حداکثری از خودروهای برقی، بازیافت فولاد و باتری‌ها و بهینه‌سازی لجستیک نیز از دیگر مصادیق نوآوری سبز غیر‌فناورانه هستند.

چالش‌ها و پرسش‌های کلیدی پیش روی سیاست‌گذاران

گزارش OECD، با تأکید بر لزوم توازن میان بهبودهای تدریجی و نوآوری‌های جهشی، از سیاست‌گذاران و سرمایه‌گذاران می‌خواهد به این پرسش‌ها پاسخ دهند:

• چگونه نوآوری‌های سبز را به‌گونه‌ای هدایت کنیم که فراتر از کاهش کربن، فواید محیط‌زیستی گسترده‌تری داشته باشند؟
• و مهم‌تر از آن، مرزهای فناوری‌های سبز امروز کجاست و تا کجا می‌توانند ما را پیش ببرند؟