هیئت بینالمللی کنترل مواد مخدر سازمان ملل اعلام کرد یک سامانه هشدار سریع بینالمللی با رهگیری سه تن ماده پیشساز فنتانیل، از تولید احتمالی تا ۱.۶ میلیارد دوز کشنده این ماده جلوگیری کرده است؛ اقدامی که به گفته این نهاد، نمونهای موفق از همکاری جهانی در مهار بازار غیرقانونی مواد مخدر به شمار میرود.
به گزارش سازمان ملل، یک سامانه هشدار زودهنگام بینالمللی موفق شد محمولهای از مواد شیمیایی مورد استفاده در تولید فنتانیل را پیش از صادرات متوقف کند؛ محمولهای که در صورت انحراف به بازار سیاه، میتوانست بین ۷۰۰ میلیون تا ۱.۶ میلیارد دوز بالقوه مرگبار از این ماده مخدر صنعتی تولید کند.
هیئت بینالمللی کنترل مواد مخدر، INCB، در گزارش سالانه ۲۰۲۵ خود اعلام کرد مقامها از بستر اطلاعرسانی پیش از صادرات این نهاد برای جلوگیری از انتقال سه تن ماده پیشساز ۱-بوک-۴-پیپریدون استفاده کردند؛ مادهای شیمیایی که در فرآیند ساخت فنتانیل کاربرد دارد.
بر اساس برآورد این نهاد، این میزان ماده اولیه میتوانست به تولید ۱.۴ تا ۳.۳ تن فنتانیل منجر شود. این پرونده که در مارس ۲۰۲۵ رخ داد، از سوی INCB به عنوان «یک موفقیت بینالمللی» در حوزه همکاریهای کنترلی توصیف شده است.
پروفسور سویل آتاسوی، رئیس هیئت بینالمللی کنترل مواد مخدر، اعلام کرد مقابله با قاچاق و سوءمصرف مواد مخدر در کنار تضمین دسترسی به داروهای ضروری، طی ۶۰ سال گذشته بر پایه کنوانسیونهای بینالمللی کنترل مواد مخدر بهطور مؤثر دنبال شده است. او تأکید کرد نقش این هیئت تقویت همکاری کشورها و سرزمینها در چارچوب نظام جهانی کنترل مواد مخدر است.
هیئت بینالمللی کنترل مواد مخدر نهادی مستقل و شبهقضایی است که بر اجرای سه کنوانسیون بینالمللی مصوب سالهای ۱۹۶۱، ۱۹۷۱ و ۱۹۸۸ نظارت میکند. دولتها طبق این معاهدات موظفاند آمار و برآوردهای مربوط به کشت، تولید و تجارت مواد تحت کنترل را به این هیئت ارائه دهند تا اطمینان حاصل شود این مواد صرفاً برای مصارف پزشکی و علمی استفاده میشوند.
در گزارش سالانه ۲۰۲۵ آمده است کارآمدی این نظام باعث شده انحراف داروهای مخدر تولیدشده بهصورت قانونی به بازار غیرقانونی در سطح بسیار پایین باقی بماند و انحراف مواد روانگردان تقریباً متوقف شود. تنها در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۹۰ کشور و قلمرو از طریق سامانه برخط اطلاعرسانی پیش از صادرات، بیش از ۳۴ هزار محموله برنامهریزیشده مواد پیشساز را پایش کردند.
با وجود این همکاری گسترده، INCB هشدار داد شبکههای قاچاق بهسرعت در حال تطبیق با محدودیتهای جدید هستند. قاچاق کوکائین همچنان سریعترین بازار در حال رشد مواد مخدر غیرقانونی است و افزایش تولید در آمریکای جنوبی موجب گسترش این بازار به آسیا و آفریقا شده است. در اروپا نیز قاچاق کوکائین به اروپای غربی و مرکزی بهطور چشمگیری افزایش یافته و تولید غیرقانونی مواد مخدر صنعتی همچنان روند صعودی دارد.
در آمریکای شمالی، مرگهای ناشی از مصرف بیشازحد مواد صنعتی ۱۷ درصد در کانادا و ۲۷ درصد در ایالات متحده کاهش یافته است، اما هیئت کنترل مواد مخدر اعلام کرد برای ارزیابی پایداری این روند هنوز زود است. در آفریقا، قاچاق اوپیوئیدهای دارویی، از جمله محصولات بیکیفیت یا تقلبی، مهمترین نگرانی مرتبط با مواد مخدر محسوب میشود. منطقه جنوب آسیا نیز یکسوم مصرفکنندگان برآوردشده اوپیوئید در جهان را در خود جای داده است.
متآمفتامین همچنان تهدید اصلی مواد صنعتی در شرق و جنوبشرق آسیا باقی مانده و گزارشها از کشفیات بیسابقه در این مناطق حکایت دارد.
در عین حال، گزارش تأکید میکند اگرچه عرضه جهانی مسکنهای اوپیوئیدی در سطحی باثبات قرار دارد، نابرابری جدی در دسترسی به داروهای تسکین درد، بهویژه در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط، همچنان پابرجاست. بسیاری از کشورها در تأمین داروهای حاوی مورفین با دشواری مواجهاند و افزایش دسترسی و مقرونبهصرفه بودن مواد روانگردان برای مصارف درمانی همچنان یک اولویت محسوب میشود.
رئیس هیئت بینالمللی کنترل مواد مخدر در پایان تصریح کرد حفاظت از سلامت مردم جهان در برابر خطرات مواد مخدر غیرقانونی یک مسئولیت مشترک است و کارآمدی نظام بینالمللی کنترل مواد مخدر به اراده و توان کشورها برای همکاری متقابل وابسته است.
