بانک مرکزی فرانسه در مسیر حکمرانی مالی: از ریسک‌های اقلیمی تا سرمایه‌گذاری مسئولانه

گزارش تحلیلی جامع بر پایهٔ Banque de France & ACPR Sustainability Report 2024

در سال ۲۰۲۴، بانک مرکزی فرانسه (Banque de France) و نهاد نظارتی آن (ACPR) نقشه‌راهی دقیق برای یک اقتصاد مقاوم در برابر اقلیم ترسیم کردند. از تلفیق ریسک‌های اقلیمی در سیاست‌های پولی و رتبه‌بندی شرکت‌ها تا توسعهٔ شاخص‌های سبز برای بنگاه‌ها و کاهش چشمگیر انتشار گازهای گلخانه‌ای، این گزارش نشان می‌دهد که چگونه یک نهاد مالی می‌تواند خود را به محور گذار سبز اروپا تبدیل کند. گزارش حاضر با تکیه بر داده‌های رسمی و شاخص‌های پایدارسازی، سیاست‌های این نهاد را در چهار محور کلیدی بررسی می‌کند: حکمرانی، مأموریت‌های اصلی، عملیات داخلی و سرمایه‌گذاری مسئولانه.

بخش اول: حکمرانی و راهبرد پایداری

بانک فرانسه در سال ۲۰۲۴ ساختار حکمرانی خود را بازطراحی کرد تا پایداری محیط‌زیستی و ریسک‌های طبیعت‌محور را به‌صورت افقی در تمام سطوح نهادی وارد کند.
شورای اجرایی این بانک، که شامل مدیران کل، دبیرکل ACPR و مدیران نهادهای وابسته در مناطق فرادریایی است، سیاست‌های کلان مقابله با تغییر اقلیم را تعیین کرده و کمیته‌ای ویژه به نام کمیته اجرایی اقلیم و طبیعت (CECN) ایجاد کرده است.

از سال ۲۰۲۴، این کمیته با مرکز اقلیم و طبیعت (CCN) همکاری می‌کند تا داده‌ها، مدل‌ها و سناریوهای ریسک زیست‌محیطی را به ابزارهای تحلیل مالی وارد کند. در نتیجه، بانک فرانسه از نخستین بانک‌های مرکزی جهان است که تیمی تخصصی برای ادغام ریسک‌های زیست‌محیطی در تصمیم‌گیری‌های مالی ایجاد کرده است.

بانک در برنامه استراتژیک خود با عنوان Building 2025 Together هفت چالش کلیدی را شناسایی کرده که اقلیم و محیط‌زیست یکی از اصلی‌ترین آن‌هاست. بیش از ۸۰٪ کارکنان بانک در حوزه اقلیم و پایداری آموزش دیده‌اند (۷۴۶۰ نفر) و تا پایان ۲۰۲۵ این عدد باید به ۷۵٪ کل کارکنان برسد.

بخش دوم: مأموریت‌های اصلی

۱. سیاست پولی و اقلیم

بانک فرانسه در چارچوب یوروسیستم، سیاست‌های پولی را با ملاحظات اقلیمی تطبیق داده است.
از سال ۲۰۲۵، ریسک‌های اقلیمی مستقیماً در سیستم رتبه‌بندی اعتباری شرکت‌ها (ICAS) گنجانده می‌شود؛ سیستمی که بیش از ۳۰۰ هزار بنگاه را ارزیابی می‌کند.
در این مدل، ریسک‌های گذار (هزینه‌های بازار کربن) و ریسک‌های فیزیکی (بلایای طبیعی و بیمه‌پذیری) محاسبه و به احتمال نکول یک‌ساله افزوده می‌شود.

یافته‌های گزارش نشان می‌دهد که این بانک در قالب برنامه اقلیمی بانک مرکزی اروپا (ECB) از سال ۲۰۲۲ به‌تدریج پرتفوی اوراق شرکتی را به سمت شرکت‌هایی با عملکرد بهتر اقلیمی متمایل کرده است. این اقدام، ضمن کاهش ریسک‌های مالی مرتبط با اقلیم، انگیزه‌ای قوی برای افشای داده‌های زیست‌محیطی توسط ناشران ایجاد کرده است.

بانک همچنین مدل‌های سناریوی گذار ۵ ساله را برای تحلیل تأثیر گذار کربن‌زدایی بر رشد و تورم توسعه داده که نشان می‌دهد اگر سیاست‌ها به‌صورت تدریجی و هدفمند اجرا نشوند، شوک‌های قیمتی و نوسانات تورمی شدیدتری رخ می‌دهد.

۲. ثبات مالی و آزمون‌های تنش اقلیمی

در حوزه نظارت مالی، ACPR دومین آزمون تنش اقلیمی برای صنعت بیمه را در سال ۲۰۲۴ اجرا کرد و اثرات تغییر اقلیم را بر خسارت‌ها و سلامت مالی شرکت‌ها ارزیابی نمود.
نتیجه: در صورت اجرای سیاست «Fit for 55»، زیان ناشی از ریسک گذار به‌تنهایی تهدیدی برای ثبات مالی اتحادیه اروپا نخواهد بود، اما در ترکیب با شوک‌های اقتصاد کلان می‌تواند ترازنامه مؤسسات را به‌شدت تحت فشار قرار دهد.

از سوی دیگر، ACPR با انتشار راهنمای مدیریت ریسک‌های ESG در هماهنگی با دستورالعمل جدید EBA، چارچوبی برای بانک‌ها و بیمه‌ها از سال ۲۰۲۶ ایجاد کرده است.
طبق این مقررات، تمام شرکت‌های بیمه موظف‌اند از سال ۲۰۲۷ برنامه‌های مدیریت ریسک‌های پایداری (شامل سناریوهای ۲ و ۴ درجه افزایش دما) را در سیستم حاکمیت خود ادغام کنند.

۳. شاخص اقلیمی بنگاه‌ها و آموزش مالی عمومی

در سال ۲۰۲۴، شاخص اقلیمی بنگاه‌ها در سه بخش با بیشترین انتشار (انرژی، املاک و حمل‌ونقل) اجرا شد و تا پایان ۲۰۲۵ به ساختمان و سیمان گسترش می‌یابد.
این شاخص با هدف حمایت از گذار سبز بنگاه‌ها طراحی شده و داده‌های آن به ۵ میلیون شرکت فرانسوی از طریق پورتال اختصاصی بانک ارائه می‌شود.

در آموزش مالی، ۳۵ نشست آموزشی اقلیمی برای دانش‌آموزان برگزار شد و بیش از ۲۴ هزار مراجعه به راهنماهای دیجیتال «اقتصاد سبز» و «تأمین مالی پایدار» ثبت شده است.
بانک همچنین در سطح بین‌المللی از طریق مؤسسه آموزش بانکی (IBFI) با ۶۹۳ شرکت‌کننده از ۴۰ کشور برنامه‌های اقلیمی را آموزش داده است.

بخش سوم: عملکرد عملیاتی و کربن‌زدایی

کاهش انتشار و گذار انرژی

بر اساس «طرح گذار ۲۰۱۹–۲۰۲۵»، بانک فرانسه تا سال ۲۰۲۴ موفق شد انتشار گازهای گلخانه‌ای خود را ۳۲٪ نسبت به ۲۰۱۹ کاهش دهد، فراتر از هدف ۲۵٪.
کاهش‌ها به تفکیک:

• انرژی و کارایی ساختمان‌ها: ۳۰٪
• تردد کارکنان: ۳۵٪
• سفرهای کاری: ۴۷٪
• پسماند: ۲۵٪
• افزایش موقت نشت گازهای سردکننده: +۸۵٪ (۱٫۸٪ از کل انتشار)

همچنین سهم انرژی‌های تجدیدپذیر به ۲۶٪ و مصرف سوخت‌های فسیلی به ۳۶٪ کل انرژی کاهش یافته است.

سیاست خرید و فناوری پاک

در بخش خرید، برنامه SPASER الزام می‌کند تا پایان ۲۰۲۵ ۷۵٪ از خریداران آموزش مسئولیت‌پذیری اقلیمی و طبیعتی ببینند.
در حوزه فناوری، بانک از سال ۲۰۱۹ سیاست صرفه‌جویی دیجیتال (Digital Sobriety) را اجرا کرده است؛ ۹۹٪ لپ‌تاپ‌ها بازیافت می‌شوند و امتیاز اثر زیست‌محیطی سیستم فناوری اطلاعات از ۱۰۷ هزار به ۱۰۰ هزار نقطه کاهش یافته است.

بخش چهارم: حفاظت از طبیعت و تنوع زیستی

بانک فرانسه نخستین نهاد پولی جهان است که اثرات زیستی خود را با شاخص جهانی تنوع زیستی (GBS) سنجید.
ارزیابی ۲۰۲۴ نشان می‌دهد:

• ردپای زمینی: ۸۹٫۱ کیلومتر مربع MSA
• ردپای آبی: ۴٫۷ کیلومتر مربع MSA
• تغییر سالانه (دینامیک): ۰٫۹۳ کیلومتر مربع معادل تخریب ناحیه‌ای هم‌سطح با منطقه دوم پاریس.

بیش از ۹۵٪ از اثرات، غیرمستقیم و ناشی از زنجیره تأمین و خرید مواد اولیه (به‌ویژه پنبه برای اسکناس‌ها) است. بانک برای کاهش اثرات:

• بیش از ۵۰٪ پنبه مورد استفاده دارای گواهی GOTS یا BCI است؛
• در حال جایگزینی الیاف کتان و کنف است؛
• فناوری EverFit® اسکناس‌های بادوام‌تر تولید می‌کند که تا چهار برابر مقاوم‌ترند.

در کارخانه ویک-لو-کنت نیز مصرف آب ۳۰٪ کمتر از ۲۰۱۹ شده و بخشی از اسکناس‌های فرسوده در قالب پروژه Upcycling برای ساخت مبلمان استفاده می‌شوند.

بانک همچنین در پروژه‌های حمایتی با سازمان‌های LPO (انجمن پرندگان فرانسه)، Wings of the Ocean و No Plastic in My Sea همکاری دارد.

بخش پنجم: سرمایه‌گذاری مسئولانه و داده‌های مالی

شاخص‌های کلیدی ۲۰۲۴:

• ۰٪ سرمایه‌گذاری در زغال‌سنگ و سوخت‌های غیرمتعارف
• همسویی کامل سهام با مسیر گرمایش زیر ۱٫۵ درجه
• ۱۰٫۲ میلیارد یورو سرمایه‌گذاری در اوراق سبز
• ۳٫۱ میلیارد یورو در اوراق اجتماعی و ۲٫۴ میلیارد در اوراق پایداری
• ۹۰۸ میلیون یورو در صندوق‌های گذار انرژی.

بانک در سال ۲۰۲۴ برای سومین سال متوالی در رتبه نخست Green Central Banking Scorecard قرار گرفت (نمره ۹۶ از ۱۳۰ و رتبه B+).

در چارچوب یوروسیستم، تمام داده‌های اقلیمی بانک‌ها شامل انتشار Scope 3 نیز گزارش می‌شود و برای نخستین‌بار این داده‌ها توسط Deloitte و Mazars به‌صورت مستقل راستی‌آزمایی شده‌اند.

تحلیل داده‌محور: سه محور کلیدی عملکرد ۲۰۲۴

جمع‌بندی تحلیلی:

۱. رهبری راهبردی در سطح G20:
بانک فرانسه با ترکیب سیاست پولی سبز، نظارت اقلیمی و سرمایه‌گذاری پاک، به الگوی جهانی بانکداری پایدار تبدیل شده است.

۲. هم‌افزایی اقلیم و طبیعت:
بر خلاف بسیاری از بانک‌ها که تنها بر کربن تمرکز دارند، این نهاد به‌صورت هم‌زمان تنوع زیستی و ریسک‌های اکوسیستمی را نیز در تحلیل‌های خود وارد کرده است.

۳. گذار دیجیتال سبز:
حرکت به سمت فناوری‌های پاک و دیجیتال پایدار، از داده‌محوری در تصمیم‌گیری تا صرفه‌جویی انرژی در مراکز داده، بخش جدیدی از مسئولیت زیست‌محیطی بانک را شکل داده است.

۴. شفافیت و حساب‌دهی عمومی:
راستی‌آزمایی مستقل داده‌های اقلیمی توسط مؤسسات حسابرسی بین‌المللی، گامی بی‌سابقه در اعتمادسازی عمومی و مالی است.

۵. پیوند مأموریت پولی با عدالت اقلیمی:
توسعه شاخص اقلیمی بنگاه‌ها، آموزش عمومی و حمایت از گذار صنعتی سبز، نشان‌دهنده تلاش بانک فرانسه برای تبدیل ثبات مالی به ثبات زیست‌پذیر است.

نتیجه‌گیری:

گزارش پایداری ۲۰۲۴ بانک فرانسه و ACPR، تصویری از نهادی است که از سطح سیاست‌گذاری تا اجرا، مفهوم «پول سبز» را عملی کرده است. با ادغام کامل اهداف اقلیمی در مأموریت‌های خود، این نهاد نه‌تنها از ریسک‌های اقلیمی می‌کاهد بلکه مسیر آینده بانکداری مرکزی را به‌سوی حکمرانی مالی پایدار و طبیعت‌محور هدایت می‌کند.