اسپانیا در تازهترین گزارش توسعه پایدار ۲۰۲۵ با کسب امتیاز ۸۱ از ۱۰۰ و رتبه ۱۴ در میان ۱۶۷ کشور، بهعنوان یکی از موفقترین اقتصادهای عضو OECD در مسیر تحقق اهداف توسعه پایدار معرفی شده است. این کشور با وجود چالشهای اقلیمی و فشارهای اقتصادی، توانسته در حوزههای سلامت، آموزش، انرژی پاک و برابری جنسیتی عملکردی درخشان از خود نشان دهد.
عملکرد کلی اسپانیا در شاخصهای توسعه پایدار
بر اساس دادههای Sustainable Development Report 2025، امتیاز کلی اسپانیا در شاخصهای توسعه پایدار برابر با ۸۱ واحد است که ۲.۷ واحد افزایش نسبت به سال ۲۰۱۵ را نشان میدهد. میانگین منطقهای کشورهای OECD در این شاخص ۷۸.۱ بوده و اسپانیا بالاتر از میانگین منطقهای قرار دارد. همچنین هیچ دادهی مفقودی در مورد شاخصهای ملی اسپانیا گزارش نشده و این کشور با سه گزارش داوطلبانه ملی (VNRs) در سازمان ملل از پیشروترین کشورها در ارائه اطلاعات توسعه پایدار محسوب میشود.
جدول ۱ – عملکرد اسپانیا در شاخصهای اصلی توسعه پایدار (SDGs)
| شماره هدف (SDG) | عنوان هدف توسعه پایدار | امتیاز / وضعیت کلی | روند تغییر | وضعیت عملکرد |
|---|---|---|---|---|
| SDG1 | فقرزدایی کامل (No Poverty) | فقر کمتر از ۱٪ | ➚ بهبود یافته | دستاورد پایدار |
| SDG2 | حذف گرسنگی (Zero Hunger) | سوءتغذیه ۲.۵٪ | ➚ در حال بهبود | چالشهای جزئی |
| SDG3 | سلامت و رفاه (Good Health) | امید به زندگی ۸۳.۷ سال | ➚ ثابت و بالا | بسیار قوی |
| SDG4 | آموزش باکیفیت (Quality Education) | سواد جوانان ۱۰۰٪ | ➚ پایدار | نزدیک به هدف |
| SDG5 | برابری جنسیتی (Gender Equality) | ۴۴٪ کرسی زنان در پارلمان | ➚ پایدار | یکی از بهترینها |
| SDG6 | آب و بهداشت (Clean Water & Sanitation) | دسترسی به آب ۹۹.۹٪ | ➚ پایدار | در آستانه تحقق کامل |
| SDG7 | انرژی پاک (Affordable & Clean Energy) | تجدیدپذیرها ۱۹٪ | ➘ نیاز به تقویت | متوسط |
| SDG8 | اشتغال و رشد اقتصادی (Decent Work & Growth) | اشتغال ۶۶٪، NEET ۱۳٪ | ➚ پایدار | رضایتبخش |
| SDG9 | صنعت و نوآوری (Industry & Innovation) | اینترنت ۹۵٪، R&D=1.4٪ GDP | ➚ در حال رشد | قوی |
| SDG13 | اقدام اقلیمی (Climate Action) | انتشار CO₂: ۴.۷ t/cap | ➘ کاهش تدریجی | نیازمند اقدام بیشتر |
| SDG14 | حیات در دریا (Life Below Water) | حفاظت مناطق دریایی ۸۵.۹٪ | ➚ خوب | نسبتاً موفق |
| SDG15 | حیات روی زمین (Life on Land) | مناطق حفاظتشده ۵۷٪ | ➚ پایدار | قابل قبول |
| SDG16 | صلح و نهادها (Peace & Institutions) | نرخ قتل ۰.۷/۱۰۰هزار | ➚ پایدار | قوی |
| SDG17 | همکاری جهانی (Partnerships) | کمک توسعهای ۰.۳٪ GNI | ➘ پایینتر از هدف | نیاز به بهبود |
حوزههای پیشرو: سلامت، آموزش و برابری جنسیتی
در شاخص سلامت و رفاه (SDG3)، اسپانیا یکی از بهترین عملکردها را در میان کشورهای توسعهیافته دارد.
- نرخ مرگومیر مادران: ۲.۷ در هر ۱۰۰هزار تولد زنده
- امید به زندگی: ۸۳.۷ سال
- نرخ واکسیناسیون نوزادان: ۹۳٪
- پوشش سلامت همگانی (UHC): ۸۵.۳ از ۱۰۰
در شاخص آموزش باکیفیت (SDG4)، مشارکت در آموزش پیشدبستانی و دبستانی بالای ۹۸٪ و سواد جوانان ۱۰۰٪ گزارش شده است. بیش از ۵۲٪ جمعیت ۲۵ تا ۳۴ ساله تحصیلات عالی دارند، اگرچه نمره PISA اسپانیا (۴۷۷) همچنان اندکی پایینتر از میانگین OECD است.
در زمینه برابری جنسیتی (SDG5)، دادهها نشان میدهد:
- ۴۴.۳٪ از کرسیهای پارلمان در اختیار زنان است.
- شکاف دستمزدی جنسیتی تنها ۶.۲٪ است.
- میزان مشارکت اقتصادی زنان نسبت به مردان به ۸۴٪ رسیده است.
این ارقام اسپانیا را در زمرهی کشورهای با بالاترین شاخصهای عدالت جنسیتی قرار میدهد.
انرژی پاک، اشتغال و نوآوری صنعتی
در حوزه انرژی پاک (SDG7)، اسپانیا ۱۰۰٪ دسترسی به برق و سوختهای پاک دارد. با این حال، سهم انرژیهای تجدیدپذیر از مصرف نهایی تنها ۱۹٪ است و بهبود بیشتری نیاز دارد.
در شاخص اشتغال شایسته و رشد اقتصادی (SDG8)، نرخ اشتغال عمومی ۶۶٪ و نرخ بیکاری جوانان (NEET) ۱۳٪ گزارش شده است. همچنین ۹۸٪ جمعیت بالای ۱۵ سال دارای حساب بانکی یا دسترسی به خدمات مالی هستند؛ نشانهای از فراگیری اقتصادی.
در نوآوری و زیرساخت (SDG9)، اسپانیا با ۹۵٪ ضریب نفوذ اینترنت و ۱۱۲ اشتراک اینترنت موبایل به ازای هر ۱۰۰ نفر یکی از دیجیتالیترین جوامع اروپاست. هزینه تحقیق و توسعه ۱.۴٪ تولید ناخالص داخلی است و تعداد محققان به ازای هر هزار نفر شاغل به ۷.۹ نفر میرسد.
چالشهای زیستمحیطی: اقلیم، زمین و دریا
با وجود دستاوردها، اسپانیا در شاخصهای زیستمحیطی هنوز با چالشهای قابل توجهی روبهرو است:
- انتشار سرانه CO₂: ۴.۷ تن در سال
- سهم انرژیهای تجدیدپذیر: کمتر از یکپنجم
- ماهیگیری از ذخایر در خطر: ۳۲٪ از صید کل
- کیفیت آبهای ساحلی: امتیاز ۵۲.۴ از ۱۰۰
در حوزه حیات روی زمین (SDG15)، اگرچه جنگلزدایی دائمی تقریباً صفر است، اما فشار وارد بر زیستبومها از طریق واردات کالاهای پراثر بر تخریب جنگلها (۱۶.۷ مترمربع به ازای هر نفر) افزایش یافته است.
عدالت، نهادهای قوی و همکاری جهانی
در شاخص حکمرانی و نهادهای قوی (SDG16)، نرخ قتل در اسپانیا ۰.۷ در هر ۱۰۰هزار نفر است که یکی از پایینترین نرخها در جهان به شمار میرود. با این حال، شاخص ادراک فساد (CPI) در سطح ۵۶ از ۱۰۰ قرار دارد که نشاندهندهی نیاز به شفافیت بیشتر در نظام سیاسی است.
در بخش مشارکت جهانی (SDG17)، اسپانیا ۱۱.۵٪ از تولید ناخالص داخلی خود را به آموزش و سلامت اختصاص داده است، اما میزان کمکهای توسعهای بینالمللی (ODA) هنوز تنها ۰.۳٪ از GNI است که پایینتر از تعهد سازمان ملل (۰.۷٪) است.
شاخص اثرات بینالمللی و همافزایی جهانی
در شاخص اثرات فرامرزی (International Spillover Index)، امتیاز اسپانیا ۶۹.۶ از ۱۰۰ است؛ پایینتر از میانگین OECD (۷۰.۱). این نشان میدهد اثرات زیستمحیطی و اقتصادی واردات اسپانیا بر کشورهای در حال توسعه همچنان قابل توجه است و نیازمند سیاستهای منسجمتر در زنجیرههای تأمین جهانی است.
جدول ۲ – شاخصهای کمی منتخب اسپانیا (دادههای دقیق بر اساس گزارش ۲۰۲۵)
| شاخص | مقدار / سال | توضیح و تحلیل کوتاه |
|---|---|---|
| فقر پس از مالیات و یارانهها | ۱۳.۷٪ (۲۰۲۲) | نشاندهنده نظام رفاهی کارآمد ولی نیازمند اصلاح بازتوزیعی |
| چاقی بزرگسالان | ۱۵.۷٪ (۲۰۲۲) | رو به افزایش؛ مرتبط با سبک زندگی شهری |
| مرگومیر مادران | ۲.۷ در ۱۰۰هزار تولد (۲۰۲۳) | یکی از پایینترین نرخهای جهان |
| امید به زندگی | ۸۳.۷ سال (۲۰۲۳) | دومین رتبه در اتحادیه اروپا |
| شکاف دستمزدی جنسیتی | ۶.۲٪ (۲۰۲۳) | بسیار کمتر از میانگین OECD (۱۳٪) |
| دسترسی به برق و سوخت پاک | ۱۰۰٪ (۲۰۲۲) | دستاورد کامل |
| سهم انرژی تجدیدپذیر | ۱۹٪ (۲۰۲۱) | پایینتر از هدف ۳۰٪ برای ۲۰۳۰ |
| نرخ بیکاری جوانان (NEET) | ۱۳٪ (۲۰۲۲) | در حال کاهش ولی هنوز بالاتر از میانگین اتحادیه اروپا |
| هزینه R&D از GDP | ۱.۴٪ (۲۰۲۲) | رو به رشد ولی کمتر از هدف ۲٪ اروپا |
| انتشار سرانه CO₂ | ۴.۷ تن (۲۰۲۳) | کاهش جزئی نسبت به ۲۰۱۵ |
| کمک توسعهای بینالمللی (ODA) | ۰.۳٪ از GNI (۲۰۲۴) | کمتر از هدف سازمان ملل (۰.۷٪) |
| شاخص فساد (CPI) | ۵۶ از ۱۰۰ (۲۰۲۴) | نشاندهنده شفافیت متوسط |
| شاخص رضایت از زندگی | ۶.۵ از ۱۰ (۲۰۲۴) | در سطح بالای جهانی |
جمعبندی تحلیلی
در مجموع، اسپانیا با ترکیبی از نوآوری فناورانه، عدالت اجتماعی و سیاستهای رفاهی پیشرفته، در مسیر تحقق اهداف توسعه پایدار تا سال ۲۰۳۰ گامهای مؤثری برداشته است. حوزههایی نظیر سلامت، آموزش و برابری جنسیتی به موفقیت نزدیک شدهاند، اما تغییرات اقلیمی، بهرهوری انرژی و وابستگی وارداتی هنوز چالشهای کلیدی هستند.
بر اساس روند کنونی، اسپانیا در صورت حفظ نرخ رشد فعلی و افزایش سرمایهگذاری سبز، میتواند تا سال ۲۰۳۰ به جمع ده کشور برتر جهان در شاخص توسعه پایدار بپیوندد.
