تازهترین پروفایل «گزارش توسعه پایدار ۲۰۲۵» نشان میدهد بوسنی و هرزگوین با امتیاز ۷۳.۸ در شاخص کلی اهداف توسعه پایدار (SDGs)، در میان ۱۶۷ کشور رتبه ۵۷ را کسب کرده و از سال ۲۰۱۵ تاکنون ۴.۲ واحد درصد بهبود داشته است. با این حال، در چند هدف کلیدی از جمله نهادهای مؤثر و ضدفساد، کیفیت هوا، انرژی پاک در سطح خانوار و اقدام اقلیمی هنوز «چالشها باقی است» و بخشی از دادهها نیز در دسترس نیست.
تصویر کلی عملکرد و کیفیت داده
بر اساس داشبورد این گزارش، وضعیت بوسنی و هرزگوین در بین اهداف مختلف ترکیبی است: در برخی حوزهها وضعیت «مطلوب/تحققیافته» گزارش شده و در برخی دیگر «چالشها باقی است» یا «چالشهای معنیدار/عمده» دیده میشود. همچنین ۵٪ دادههای کشور ناقص گزارش شده است. از نظر «شاخص عملکرد آماری»، امتیاز بوسنی و هرزگوین از ۵۵.۴ (۲۰۱۶) به ۶۹.۴ (۲۰۲۳) افزایش یافته و کشور تاکنون ۲ گزارش داوطلبانه ملی (VNR) ارائه کرده است.
نقاط روشن: فقر بسیار پایین، برق فراگیر، برخی شاخصهای سلامت
دادههای بخشی گزارش نشان میدهد:
- فقر در آستانههای بینالمللی بسیار پایین است (نزدیک به صفر در ۲.۱۵ دلار و ۰.۱٪ در ۳.۶۵ دلار در روز).
- دسترسی به برق ۱۰۰٪ گزارش شده و سهم انرژی تجدیدپذیر در مصرف نهایی انرژی ۳۶.۶٪ (۲۰۲۱) است.
- در سلامت، مرگومیر مادری ۶.۲ و مرگومیر زیر ۵ سال ۶.۰ (به ازای ۱۰۰ هزار/هزار تولد زنده طبق تعریف شاخصها) و پوشش زایمان با مراقب ماهر ۹۹.۹٪ ثبت شده است.
گلوگاهها: آلودگی هوا، پختوپز پاک، تصفیه فاضلاب، و ظرفیت نوآوری
در مقابل، چند شاخص کلیدی علامت هشدار میدهند:
- آلودگی هوای شهری (PM2.5) با میانگین سالانه ۲۴.۸ میکروگرم/مترمکعب (۲۰۲۳) در سطح نگرانکننده قرار دارد.
- تنها ۴۱.۱٪ جمعیت به سوخت و فناوری پاک برای پختوپز دسترسی دارند (۲۰۲۲).
- تصفیه فاضلاب انسانی بسیار پایین گزارش شده: ۲.۹٪ (۲۰۱۵).
- در نوآوری و اقتصاد دانشبنیان، هزینه تحقیقوتوسعه فقط ۰.۲٪ تولید ناخالص داخلی (۲۰۲۳) ثبت شده؛ در حالیکه برخی شاخصهای اتصال دیجیتال (اینترنت ۸۳.۴٪) وضعیت بهتری دارند.
حکمرانی و اعتماد عمومی: فساد، کارآمدی عدالت و آزادی رسانه زیر فشار
در اهداف مربوط به نهادها، چند شاخص مستقیم به چالشهای حکمرانی اشاره میکند:
- شاخص ادراک فساد: ۳۳ از ۱۰۰ (۲۰۲۴)
- شاخص آزادی مطبوعات: ۵۶.۳ (۲۰۲۵)
- سهم بازداشتشدگان بدون حکم قطعی: ۳۰.۶٪ (۲۰۲۲)
- همچنین چند نماگر مربوط به «دسترسی و استطاعت عدالت»، «بهموقع بودن رسیدگی اداری» و «قانونی بودن/جبران مصادرهها» در طبقهبندی ضعیفتر گزارش قرار گرفتهاند.
جدول خلاصه وضعیت بوسنی و هرزگوین در ۱۷ هدف توسعه پایدار (SDGs)
| شماره هدف | عنوان هدف | جمعبندی وضعیت بوسنی و هرزگوین |
|---|---|---|
| SDG1 | فقرزدایی | فقر تقریباً صفر؛ عملکرد بسیار خوب. |
| SDG2 | پایان گرسنگی | سوءتغذیه پایین، اما تنوع غذایی کودکان و چاقی بزرگسالان چالشدار. |
| SDG3 | سلامت و رفاه | مرگومیر مادر و نوزاد خوب؛ اما آلودگی هوا، بیماریهای قلبی و تصادفات چالش جدی. |
| SDG4 | آموزش باکیفیت | سواد بالا؛ ثبتنام ابتدایی و پیشدبستانی نیازمند بهبود. |
| SDG5 | برابری جنسیتی | مشارکت پارلمانی و اشتغال زنان پایین؛ پیشرفت کند. |
| SDG6 | آب پاک و بهداشت | دسترسی به آب و بهداشت خوب؛ اما تصفیه فاضلاب بسیار ضعیف. |
| SDG7 | انرژی پاک و مقرونبهصرفه | برق کامل؛ اما دسترسی به سوخت پاک برای پختوپز بسیار پایین. |
| SDG8 | کار شایسته و رشد اقتصادی | بیکاری بالا؛ رشد متوسط؛ حقوق کار نیازمند تقویت. |
| SDG9 | صنعت، نوآوری و زیرساخت | اینترنت خوب؛ اما تحقیقوتوسعه و ثبت اختراع بسیار پایین. |
| SDG10 | کاهش نابرابری | دادههای محدود؛ نابرابری در سطح متوسط. |
| SDG11 | شهرها و جوامع پایدار | آلودگی هوا شدید؛ بازیافت کم؛ حملونقل عمومی متوسط. |
| SDG12 | مصرف و تولید مسئولانه | بازیافت پایین؛ آلودگی گوگرد و پسماندها بالا. |
| SDG13 | اقدام اقلیمی | انتشار CO₂ بالا؛ پیشرفت در سیاستهای اقلیمی کند. |
| SDG14 | حیات زیر آب | بهدلیل محدودبودن دادهها وضعیت نامشخص. |
| SDG15 | حیات روی زمین | حفاظت از منابع آب شیرین مناسب؛ اما گونههای در معرض خطر نسبتاً بالا. |
| SDG16 | صلح، عدالت و نهادهای قوی | فساد بالا؛ آزادی رسانه و عدالت با چالش؛ اما قتل بسیار پایین. |
| SDG17 | مشارکتها و حکمرانی جهانی | عملکرد آماری خوب؛ اما درآمد دولتی و کمکهای بینالمللی محدود. |
اقلیم و پایداری محیطزیست: انتشار کربن و حفاظت از تنوع زیستی
گزارش همچنین نشان میدهد:
- انتشار CO₂ از سوختهای فسیلی و سیمان: ۶.۳ تن به ازای هر نفر (۲۰۲۳)
- در حفاظت از زیستبومها، حفاظت از مناطق آب شیرین مهم برای تنوع زیستی ۱۰۰٪ گزارش شده، اما برای برخی بخشها (مانند سواحل/دریا) دادهها محدود یا ناموجود است.
جمعبندی
بوسنی و هرزگوین در گزارش ۲۰۲۵ با رتبه ۵۷ در جایگاهی «بالای میانگین منطقهای» قرار میگیرد و نسبت به ۲۰۱۵ پیشرفت کرده است؛ اما مسیر رسیدن به اهداف ۲۰۳۰ همچنان به بهبود کیفیت هوا، توسعه انرژی پاک در سطح خانوار، جهش در تصفیه فاضلاب، تقویت نوآوری و اصلاحات حکمرانی (ضدفساد/عدالت/رسانه) گره خورده است—حوزههایی که در دادههای همین گزارش، نقاط فشار اصلی کشور را شکل میدهند.
